Kemal Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Motor kaputunun altından yükselen o ritmik hışırtı, yağmurlu günlerde pek çoğumuzun içini sızlatır, değil mi? Triger kayışına su teması gerçekleştiğinde, krank mili ile eksantrik mili arasındaki o hassas milimetrik senkronizasyon bir anda hidrodinamik sürtünme kuvvetinin gazabına uğrar. Kayışın kauçuk yapısı ile polimer kaplı yüzeyi arasına giren su tabakası, sürtünme katsayısını aniden düşürerek dişlerin senteden kaymasına yol açabilir. Sente atlaması demek, subapların piston tepelerine tam da en yanlış zamanda çarpması demek... Ve elbette o ürkütücü metalik çarpışma sesi.
Kauçuk bazlı bu elastomer bantlar hidrojen klorür veya atmosferik nemle karşılaştığında kimyasal yapısını hemen kaybetmez ama işin içine yüksek devir girince durum değişiyor. Devirdaim pompasının kaçırdığı antifrizli su veya derin bir birikintiden sıçrayan çamurlu su, triger bilyalarının gres yağını yıkayıp götürüyor. Gres kuruyunca rulman kilitleniyor, kilitlenen rulman ise dönmekte olan sıcak kayışı bir bıçak gibi kesip atıyor. Sıcak kauçuk, soğuk suyla temas ettiğinde ani bir termal şok yaşar; bu ısıl şok ise mikroskobik çatlakların yani ileride kopacak o büyük felaketin ilk adımıdır.
Alt muhafaza kapağını söktüğümüzde çoğumuzun gözden kaçırdığı o minik korozyon izleri yok mu? Suyla temas eden triger kasnaklarının diş aralarında oluşan pas parçacıkları, adeta bir zımpara kağıdı gibi kayışın diş profillerini aşındırmaya başlar. Profil deforme olunca kayış kasnağa tam oturmaz, gergisi bozulur, sente kaçar. Hani motor rölantide çalışırken birden silkeleme yapar, egzozdan düzensiz patlamalar gelir ya... İşte tam da bu yüzden kayışın diş yapısı ile kasnağın kavrama açısı kusursuz kalmak zorunda.
Su birikintisinden sertçe geçtikten hemen sonra kaputu açıp bir göz atmakta, sesleri dinlemekte her zaman fayda var. Islanan kayışın yarattığı o anlık mikronluk esnemeler, sente ayarını milimetrenin onda biri kadar bile saptırsa, yakıt-hava karışımının yanma odasındaki zamanlaması tamamen altüst olur. Yanma zamanlaması kaydığında motorun tork eğrisi dibe vurur; araç hızlanırken nazlanır, üst devirlerde nefesi kesilir. Aynı durumu motoru yıkattıktan sonra da yaşayabilirsiniz; basınçlı suyun o koruma kapağının sızdırmazlık contasını aşıp içeri sızması sadece birkaç saniye sürer.
Gergisi düşen, nemden dolayı kordon lifleri yumuşayan bir triger bandı, krank milinin ürettiği yüksek torku eksantrik miline aktarırken titremeye başlar. Bu rezonans, eksantrik keplerine ve subap iticilerine doğrudan aşırı yük bindirerek silindir kapağının içinde sessiz bir yıkım başlatır. Valf zamanlamasının milisaniyelik gecikmeleri bile emme subaplarının erken kapanmasına, dolayısıyla silindir içi kompresyon değerlerinin düşmesine yol açar. Yüksek hızda giderken kayışın sudan dolayı tamamen sıyırması ise doğrudan motor bloğunun çatlamasına kadar gidebilecek devasa bir hasar zinciri...
Kauçuk bazlı bu elastomer bantlar hidrojen klorür veya atmosferik nemle karşılaştığında kimyasal yapısını hemen kaybetmez ama işin içine yüksek devir girince durum değişiyor. Devirdaim pompasının kaçırdığı antifrizli su veya derin bir birikintiden sıçrayan çamurlu su, triger bilyalarının gres yağını yıkayıp götürüyor. Gres kuruyunca rulman kilitleniyor, kilitlenen rulman ise dönmekte olan sıcak kayışı bir bıçak gibi kesip atıyor. Sıcak kauçuk, soğuk suyla temas ettiğinde ani bir termal şok yaşar; bu ısıl şok ise mikroskobik çatlakların yani ileride kopacak o büyük felaketin ilk adımıdır.
Alt muhafaza kapağını söktüğümüzde çoğumuzun gözden kaçırdığı o minik korozyon izleri yok mu? Suyla temas eden triger kasnaklarının diş aralarında oluşan pas parçacıkları, adeta bir zımpara kağıdı gibi kayışın diş profillerini aşındırmaya başlar. Profil deforme olunca kayış kasnağa tam oturmaz, gergisi bozulur, sente kaçar. Hani motor rölantide çalışırken birden silkeleme yapar, egzozdan düzensiz patlamalar gelir ya... İşte tam da bu yüzden kayışın diş yapısı ile kasnağın kavrama açısı kusursuz kalmak zorunda.
Su birikintisinden sertçe geçtikten hemen sonra kaputu açıp bir göz atmakta, sesleri dinlemekte her zaman fayda var. Islanan kayışın yarattığı o anlık mikronluk esnemeler, sente ayarını milimetrenin onda biri kadar bile saptırsa, yakıt-hava karışımının yanma odasındaki zamanlaması tamamen altüst olur. Yanma zamanlaması kaydığında motorun tork eğrisi dibe vurur; araç hızlanırken nazlanır, üst devirlerde nefesi kesilir. Aynı durumu motoru yıkattıktan sonra da yaşayabilirsiniz; basınçlı suyun o koruma kapağının sızdırmazlık contasını aşıp içeri sızması sadece birkaç saniye sürer.
Gergisi düşen, nemden dolayı kordon lifleri yumuşayan bir triger bandı, krank milinin ürettiği yüksek torku eksantrik miline aktarırken titremeye başlar. Bu rezonans, eksantrik keplerine ve subap iticilerine doğrudan aşırı yük bindirerek silindir kapağının içinde sessiz bir yıkım başlatır. Valf zamanlamasının milisaniyelik gecikmeleri bile emme subaplarının erken kapanmasına, dolayısıyla silindir içi kompresyon değerlerinin düşmesine yol açar. Yüksek hızda giderken kayışın sudan dolayı tamamen sıyırması ise doğrudan motor bloğunun çatlamasına kadar gidebilecek devasa bir hasar zinciri...
