Hakan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sabahın köründe arabaya bindin, kontağı çevirdin, motor henüz buz gibi ama o da ne... Önden helikopter kalkıyor sanki! Sıcaklık göstergesi en dipte çakılı dururken radyatör fanının deli gibi dönmesi hiç normal gelmiyor insana, haklısın. Normalde ECU dediğimiz o ana bilgisayar, soğutma sıvısının sıcaklığını ölçen ECT (Engine Coolant Temperature) sensöründen gelen direnç değerine göre fan rölesine sinyal gönderir. Sensörün içindeki NTC termistör arızalanıp sonsuz direnç gösterdiğinde veya kablosu koptuğunda, ECU motoru korumak için en güvenli moda geçer ve fanı maksimum devirde çalıştırır... Yani araba "Ben motor sıcaklığını okuyamıyorum, en iyisi ne olur ne olmaz fanı açayım da motoru yakmayalım" diye panik yapıyor aslında.
Klimayı açık unutmuş olabilir misin acaba? Bazen en basit detayları atlıyoruz; klima kompresörü devreye girdiği an, gazın yoğunlaşmasını sağlayan kondansatörü soğutmak için klima fanı —ki genellikle radyatör fanıyla aynıdır— sıcaklığa bakmaksızın hemen dönmeye başlar. Dijital kliman otomatik moddaysa, sen hiç fark etmeden camdaki buğuyu çözmek için kompresörü çalıştırmış olabilir. Araç içindeki A/C düğmesine bir bas bakayım, fan bir anda susacak mı... Düğmeye bastığın an o gürültü kesiliyorsa derin bir nefes alabilirsin, sistem gayet sağlıklı çalışıyor demektir.
Hararet müşürü sağlam olabilir ama o sensörden gelen veriyi kablo tesisatıyla ECU'ya taşıyan hat üzerinde bir korozyon veya eziklik varsa sinyal yolda kaybolur. Özellikle radyatör alt hortumuna yakın geçen kablo demetleri zamanla sıcaklık dalgalanmalarından ve titreşimden gevrekleşip şase yapabiliyor. Hani bazen kabloyu elinle şöyle bir sallarsın da fan durur ya... İletkenlik bir anlık geri geldiği için araç durumu çözdü sanır. Multimetre alıp sensör soketindeki voltajı ölçmek lazım, 5 volt referans sinyali geliyor mu gelmiyor mu diye bakmadan sorunu kabloda aramak vakit kaybından başka bir şey değil.
Motor soğutma sistemindeki röle kutusunu hiç açıp baktın mı? O küçük siyah plastik kutuların içinde yüksek akım çeken fan motorunu tetikleyen mekanik kontaktörler bulunur. Bazen yüksek elektrik yükü yüzünden rölenin içindeki platinler birbirine kaynar, yani yapışır kalır. Sen kontağı kapatsan bile, hatta anahtarı cebine koysan dahi o platinler ayrılmadığı için fan aküden direkt güç almaya devam eder. Böyle bir durumda röle kutusunu açıp fan rölesine tornavidanın sapıyla hafifçe vurmak bazen platinleri kurtarır ama... En temizi birkaç liralık o röleyi yenisiyle değiştirmektir.
Yakın zamanda DPF yani dizel partikül filtresi temizliği yarıda kalmış olabilir mi? Dizel bir aracın varsa ve şehir içinde kısa mesafede dur-kalk yaptıysan, araç egzoz sıcaklığını 600 derecenin üzerine çıkarıp kurumları yakmaya çalışırken sen pat diye motoru durdurmuşsundur. Aracın beyni, egzoz manifoldu ve turbo etrafındaki aşırı ısıyı tahliye edebilmek için motor soğuk olsa bile fanı tam güçte çalıştırmaya devam eder. Göstergede hararet düşük görünür ama turbo alev alev yanıyordur... Bu durumda aracı kapatıp gitmek yerine, bırak fan kendi kendine işini bitirip sussun, motoru zorla susturursan turboya yazık edersin.
Termostatın açık konumda takılı kalması da kafa karıştırıcı bir senaryodur. Termostat mekanik olarak açık kaldığında soğutma sıvısı sürekli büyük tur atar ve motor bir türlü ideal çalışma sıcaklığı olan 90 dereceye ulaşamaz. ECU ise motorun sürekli soğuk kaldığını görünce bunu bir gariplik olarak algılar; yazılımsal bir hata korumasına geçip fanı devreye sokabilir. Yani motor soğuk olduğu için fan çalışmaz, motor bir türlü ısınamadığı için sistem arıza moduna geçip fanı açar... Karmaşık gibi duruyor ama mantık tamamen motoru korumak üzerine kurulu.
Özetle, aracın sana "Bana bir bilgisayar bağla da arıza koduna bakalım" diye bağırıyor aslında. P0115, P0117 veya P0118 gibi bir OBD kodu göreceksin büyük ihtimalle. Kendi kendine geçmesini bekleme, çünkü kışın peş peşe çalışan o fan hem akünü bitirir hem de motorun ideal sıcaklığa ulaşmasını engelleyerek yakıt tüketimini tavan yaptırır. En yakın oto elektrikçiye uğrayıp canlı veriden soğutma sıvısı sıcaklığının kaç derece göründüğüne baktır, gerisi zaten çorap söküğü gibi gelir.
Klimayı açık unutmuş olabilir misin acaba? Bazen en basit detayları atlıyoruz; klima kompresörü devreye girdiği an, gazın yoğunlaşmasını sağlayan kondansatörü soğutmak için klima fanı —ki genellikle radyatör fanıyla aynıdır— sıcaklığa bakmaksızın hemen dönmeye başlar. Dijital kliman otomatik moddaysa, sen hiç fark etmeden camdaki buğuyu çözmek için kompresörü çalıştırmış olabilir. Araç içindeki A/C düğmesine bir bas bakayım, fan bir anda susacak mı... Düğmeye bastığın an o gürültü kesiliyorsa derin bir nefes alabilirsin, sistem gayet sağlıklı çalışıyor demektir.
Hararet müşürü sağlam olabilir ama o sensörden gelen veriyi kablo tesisatıyla ECU'ya taşıyan hat üzerinde bir korozyon veya eziklik varsa sinyal yolda kaybolur. Özellikle radyatör alt hortumuna yakın geçen kablo demetleri zamanla sıcaklık dalgalanmalarından ve titreşimden gevrekleşip şase yapabiliyor. Hani bazen kabloyu elinle şöyle bir sallarsın da fan durur ya... İletkenlik bir anlık geri geldiği için araç durumu çözdü sanır. Multimetre alıp sensör soketindeki voltajı ölçmek lazım, 5 volt referans sinyali geliyor mu gelmiyor mu diye bakmadan sorunu kabloda aramak vakit kaybından başka bir şey değil.
Motor soğutma sistemindeki röle kutusunu hiç açıp baktın mı? O küçük siyah plastik kutuların içinde yüksek akım çeken fan motorunu tetikleyen mekanik kontaktörler bulunur. Bazen yüksek elektrik yükü yüzünden rölenin içindeki platinler birbirine kaynar, yani yapışır kalır. Sen kontağı kapatsan bile, hatta anahtarı cebine koysan dahi o platinler ayrılmadığı için fan aküden direkt güç almaya devam eder. Böyle bir durumda röle kutusunu açıp fan rölesine tornavidanın sapıyla hafifçe vurmak bazen platinleri kurtarır ama... En temizi birkaç liralık o röleyi yenisiyle değiştirmektir.
Yakın zamanda DPF yani dizel partikül filtresi temizliği yarıda kalmış olabilir mi? Dizel bir aracın varsa ve şehir içinde kısa mesafede dur-kalk yaptıysan, araç egzoz sıcaklığını 600 derecenin üzerine çıkarıp kurumları yakmaya çalışırken sen pat diye motoru durdurmuşsundur. Aracın beyni, egzoz manifoldu ve turbo etrafındaki aşırı ısıyı tahliye edebilmek için motor soğuk olsa bile fanı tam güçte çalıştırmaya devam eder. Göstergede hararet düşük görünür ama turbo alev alev yanıyordur... Bu durumda aracı kapatıp gitmek yerine, bırak fan kendi kendine işini bitirip sussun, motoru zorla susturursan turboya yazık edersin.
Termostatın açık konumda takılı kalması da kafa karıştırıcı bir senaryodur. Termostat mekanik olarak açık kaldığında soğutma sıvısı sürekli büyük tur atar ve motor bir türlü ideal çalışma sıcaklığı olan 90 dereceye ulaşamaz. ECU ise motorun sürekli soğuk kaldığını görünce bunu bir gariplik olarak algılar; yazılımsal bir hata korumasına geçip fanı devreye sokabilir. Yani motor soğuk olduğu için fan çalışmaz, motor bir türlü ısınamadığı için sistem arıza moduna geçip fanı açar... Karmaşık gibi duruyor ama mantık tamamen motoru korumak üzerine kurulu.
Özetle, aracın sana "Bana bir bilgisayar bağla da arıza koduna bakalım" diye bağırıyor aslında. P0115, P0117 veya P0118 gibi bir OBD kodu göreceksin büyük ihtimalle. Kendi kendine geçmesini bekleme, çünkü kışın peş peşe çalışan o fan hem akünü bitirir hem de motorun ideal sıcaklığa ulaşmasını engelleyerek yakıt tüketimini tavan yaptırır. En yakın oto elektrikçiye uğrayıp canlı veriden soğutma sıvısı sıcaklığının kaç derece göründüğüne baktır, gerisi zaten çorap söküğü gibi gelir.
