Burak Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sıcak yaz gününde dur-kalk trafikte kalmışsınız, gözünüz bir yandan hararet göstergesinde... Kaputu açıp baktığınızda o koca fanın yaprakları melül melül yatıyorsa hemen motor bitik teşhisi koymayın derim. İlk bakılacak yer, sigorta kutusundaki o küçük, plastiğe gömülü metal parça; yani fan sigortası. Aküden çıkan 12 voltluk doğru akım, fan rölesine ulaşmadan önce bu minik koruyucudan geçer ve eğer tel kopmuşsa devre tamamlanamaz. Amper değerine uygun bir sigortayla değiştirmek bazen saatlerce sürecek tamir kahrını bir saniyede çözer...
Motorun arkasına saklanmış o soketi söküp multimetreyi eline alan kaç kişiyiz acaba? Cihazı DC voltaj kademesine, tercihen 20V sınırına getirip probları soket ucuna değdirdiğinizde o dijital ekranda 12 ila 14 volt arası bir değer okumanız şart. Voltaj geliyorsa sorun büyük ihtimalle motorun kendi içindeki kömürlerde veya sargılardadır; gelmiyorsa kablo demetinde bir kopukluk, şasi noktasında oksitlenme arayacaksınız demektir. Bazen sadece bir voltmetre ucuyla hayat kurtarır insan, tecrübeyle sabit.
Eski usul ustaların dükkanda ilk yaptığı şey nedir bilir misiniz, hararet müşürünün soketini çekip direkt klemensleri birbirine köprülemek. Termostatik şalter dediğimiz bu müşür, soğutma sıvısı sıcaklığı genelde 90-95 derece bandına ulaştığında içindeki bimetal diski bükerek devreyi kapatır. Siz soketteki iki ucu düz bir kablo veya ataşla birbirine bağladığınızda fan pat diye dönmeye başlıyorsa... Anlayın ki motor sağlam, suçlu tamamen ısıyı algılayamayan o kör sensörde.
Bunu önermem ama yolda kaldınız diyelim, çaresizsiniz... Doğrudan aküden fan motorunun terminaline iki kalın kablo çekmek son çaredir. Artı kutuptan alınan hattı fanın artı ucuna, eksiyi de şasiye bastırdığınızda o pervanenin fırtına gibi dönmesi lazım. Dönmüyorsa, o fırçalı DC motorun kollektör dilatedeki bakır dilimleri aşınmış ya da statör sargıları aşırı ısınmadan eriyip kısa devreye düşmüştür demektir. Artık o motorun vadesi dolmuş, emeklilik vakti gelmiştir.
Modern arabalarda işler biraz daha çetrefilli tabii, fanlar öyle tek kademeli pat pat çalışan basit mekanizmalar değil artık. Fan motorunun hemen gövdesine monteli o kademeli direnç (rezistans) bozulduğunda, araç 1. kademe yavaş soğutmayı yapamaz ama hararet tavan yapınca 2. kademede bağırmaya başlar. Multimetreyle direnç bloğunun bacakları arasındaki ohm değerini ölçtüğünüzde sonsuz direnç (OL) görüyorsanız, fan motorunuz aslında sağlamdır da, o aradaki seramik kaplı direnç yanmıştır. Ufak bir parça yüzünden koca fanı değiştiren öyle çok insan gördüm ki...
Son olarak o pervaneyi elinizle bir çevirin bakalım, serbestçe dönüyor mu yoksa bir yere takılıp gıcırdıyor mu? Motorun içindeki burçlar veya rulmanlar sudan, çamurdan kilitlediyse, elektriği ne kadar verirseniz verin o rotor dönmez, sadece yüksek akım çekip kabloları eritir. Mekanik sıkışma varsa multimetre falan hikaye kalır; elektrik girer ama hareket çıkmaz, olay bu kadar basit.
Motorun arkasına saklanmış o soketi söküp multimetreyi eline alan kaç kişiyiz acaba? Cihazı DC voltaj kademesine, tercihen 20V sınırına getirip probları soket ucuna değdirdiğinizde o dijital ekranda 12 ila 14 volt arası bir değer okumanız şart. Voltaj geliyorsa sorun büyük ihtimalle motorun kendi içindeki kömürlerde veya sargılardadır; gelmiyorsa kablo demetinde bir kopukluk, şasi noktasında oksitlenme arayacaksınız demektir. Bazen sadece bir voltmetre ucuyla hayat kurtarır insan, tecrübeyle sabit.
Eski usul ustaların dükkanda ilk yaptığı şey nedir bilir misiniz, hararet müşürünün soketini çekip direkt klemensleri birbirine köprülemek. Termostatik şalter dediğimiz bu müşür, soğutma sıvısı sıcaklığı genelde 90-95 derece bandına ulaştığında içindeki bimetal diski bükerek devreyi kapatır. Siz soketteki iki ucu düz bir kablo veya ataşla birbirine bağladığınızda fan pat diye dönmeye başlıyorsa... Anlayın ki motor sağlam, suçlu tamamen ısıyı algılayamayan o kör sensörde.
Bunu önermem ama yolda kaldınız diyelim, çaresizsiniz... Doğrudan aküden fan motorunun terminaline iki kalın kablo çekmek son çaredir. Artı kutuptan alınan hattı fanın artı ucuna, eksiyi de şasiye bastırdığınızda o pervanenin fırtına gibi dönmesi lazım. Dönmüyorsa, o fırçalı DC motorun kollektör dilatedeki bakır dilimleri aşınmış ya da statör sargıları aşırı ısınmadan eriyip kısa devreye düşmüştür demektir. Artık o motorun vadesi dolmuş, emeklilik vakti gelmiştir.
Modern arabalarda işler biraz daha çetrefilli tabii, fanlar öyle tek kademeli pat pat çalışan basit mekanizmalar değil artık. Fan motorunun hemen gövdesine monteli o kademeli direnç (rezistans) bozulduğunda, araç 1. kademe yavaş soğutmayı yapamaz ama hararet tavan yapınca 2. kademede bağırmaya başlar. Multimetreyle direnç bloğunun bacakları arasındaki ohm değerini ölçtüğünüzde sonsuz direnç (OL) görüyorsanız, fan motorunuz aslında sağlamdır da, o aradaki seramik kaplı direnç yanmıştır. Ufak bir parça yüzünden koca fanı değiştiren öyle çok insan gördüm ki...
Son olarak o pervaneyi elinizle bir çevirin bakalım, serbestçe dönüyor mu yoksa bir yere takılıp gıcırdıyor mu? Motorun içindeki burçlar veya rulmanlar sudan, çamurdan kilitlediyse, elektriği ne kadar verirseniz verin o rotor dönmez, sadece yüksek akım çekip kabloları eritir. Mekanik sıkışma varsa multimetre falan hikaye kalır; elektrik girer ama hareket çıkmaz, olay bu kadar basit.
