Mustafa Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Egzoz manifoldunun hemen çıkışına yerleştirilen o küçük metal parça, yani lambda sensörü, motorun nefes alışverişini milisaniyelik verilerle ölçer. Silindirlerin içindeki yanma odasına gönderilen yakıt ve hava oranını kusursuz bir dengede tutmakla görevlidir; çünkü stokiometrik oran dediğimiz o sihirli 14.7:1 dengesi bozulursa motorun ritmi anında şaşar. Egzozdaki oksijen miktarını algılayıp motor kontrol ünitesine (ECU) sinyal gönderen bu parça ömrünü tamamladığında ya da kirlendiğinde, beyne sürekli yanlış veri akışı sağlar. Hatalı veri demek, silindirlere ya çok fazla ya da çok az yakıt püskürtülmesi demektir... İşte bu dengesizlik, aracınız rölantideyken veya hızlanırken o sinir bozucu sarsıntıyı, yani motor teklemesini doğrudan tetikler.
Gaza bastığınızda motorun bir an kararsız kalması, sanki arkadan bir şey arabayı tutuyormuş gibi silkelenmesi çoğumuzun başına gelmiştir. Lambda sensörü arızalandığında genellikle "zengin karışım" moduna geçilir, yani silindirlere gereğinden fazla benzin veya motorin gönderilir. Yakıt miktarı havanın yakabileceğinden çok daha yüksek seviyeye çıktığında, buji bu yoğun sıvıyı ateşlemekte zorlanır ve kıvılcım havada asılı kalır. Yanma bir anlık kesintiye uğrar, silindir boş boşa döner... Sonuç; egzozdan çiğ gaz kokusu gelmesiyle eş zamanlı yaşanan, motor bloğunu yerinden oynatacak güçteki o ani sarsıntılar ve tekleme hissi.
Peki, sensörün ucunda biriken kurumlar motorun ömründen çalarken biz ne yapıyoruz? Çoğu zaman sorunun bujilerden veya ateşleme bobinlerinden kaynaklandığını düşünüp boş yere masraf yapabiliyoruz. Oysa voltaj sinyallerini bir osiloskop cihazıyla incelediğimizde, dalgalanması gereken 0.1 V ile 0.9 V arasındaki değerlerin sabit kaldığını, sensörün adeta "sağırlaştığını" net bir şekilde görürüz. Sensör sağırlaşınca, motor kontrol ünitesi kör uçuş yapmaya başlar ve tekleme kronik bir hal alır. Egzoz gazının sıcaklığı yükselir, katalitik konvertör aşırı ısınır... Arabanın çekişten düşmesini engellemek için ilk iş olarak bu sensörün voltaj tepki sürelerini kontrol ettirmeliyiz.
Bazen de tam tersi yaşanır; sistem "fakir karışım" hatasına düşer ve içeriye çok az yakıt, bolca hava alınır. Hava yoğunluğu ateşleme sıcaklığını anormal derecede artırdığı için motor vuruntulu çalışmaya başlar, piston kafaları zarar görme noktasına gelir. Yakıt yetersiz kaldığı için yanma odasındaki patlama o kadar zayıf olur ki, motor devirlenmek isterken resmen yığılır kalır. Hızlanma esnasında araba kesik kesik ilerliyorsa, sanki yakıt kesiliyormuş gibi oluyorsa... Şüphe oklarını doğrudan egzoz hattındaki o inatçı sensöre çevirmek gerekiyor.
Aracınızın gösterge panelindeki o sarı motor arıza lambası boşuna yanmıyor; sistem bize içeride bir yerlerde oksijen dengesinin kaybolduğunu anlatmaya çalışıyor. Yeni nesil geniş bant (wideband) lambda sensörleri karışım oranını çok daha hassas ölçtüğü için, en ufak bir sapmada bile motor koruma moduna geçip tekleme yapabilir. Yakıt tüketiminiz aniden tavan yaptıysa ve motor stabil çalışmayı reddediyorsa, parçayı temizletmek veya değiştirmek tek çare olabilir. Egzoz sisteminin kalbini ihmal etmemek, motoru o yıpratıcı sarsıntılardan kurtarmanın en kestirme yoludur.
Gaza bastığınızda motorun bir an kararsız kalması, sanki arkadan bir şey arabayı tutuyormuş gibi silkelenmesi çoğumuzun başına gelmiştir. Lambda sensörü arızalandığında genellikle "zengin karışım" moduna geçilir, yani silindirlere gereğinden fazla benzin veya motorin gönderilir. Yakıt miktarı havanın yakabileceğinden çok daha yüksek seviyeye çıktığında, buji bu yoğun sıvıyı ateşlemekte zorlanır ve kıvılcım havada asılı kalır. Yanma bir anlık kesintiye uğrar, silindir boş boşa döner... Sonuç; egzozdan çiğ gaz kokusu gelmesiyle eş zamanlı yaşanan, motor bloğunu yerinden oynatacak güçteki o ani sarsıntılar ve tekleme hissi.
Peki, sensörün ucunda biriken kurumlar motorun ömründen çalarken biz ne yapıyoruz? Çoğu zaman sorunun bujilerden veya ateşleme bobinlerinden kaynaklandığını düşünüp boş yere masraf yapabiliyoruz. Oysa voltaj sinyallerini bir osiloskop cihazıyla incelediğimizde, dalgalanması gereken 0.1 V ile 0.9 V arasındaki değerlerin sabit kaldığını, sensörün adeta "sağırlaştığını" net bir şekilde görürüz. Sensör sağırlaşınca, motor kontrol ünitesi kör uçuş yapmaya başlar ve tekleme kronik bir hal alır. Egzoz gazının sıcaklığı yükselir, katalitik konvertör aşırı ısınır... Arabanın çekişten düşmesini engellemek için ilk iş olarak bu sensörün voltaj tepki sürelerini kontrol ettirmeliyiz.
Bazen de tam tersi yaşanır; sistem "fakir karışım" hatasına düşer ve içeriye çok az yakıt, bolca hava alınır. Hava yoğunluğu ateşleme sıcaklığını anormal derecede artırdığı için motor vuruntulu çalışmaya başlar, piston kafaları zarar görme noktasına gelir. Yakıt yetersiz kaldığı için yanma odasındaki patlama o kadar zayıf olur ki, motor devirlenmek isterken resmen yığılır kalır. Hızlanma esnasında araba kesik kesik ilerliyorsa, sanki yakıt kesiliyormuş gibi oluyorsa... Şüphe oklarını doğrudan egzoz hattındaki o inatçı sensöre çevirmek gerekiyor.
Aracınızın gösterge panelindeki o sarı motor arıza lambası boşuna yanmıyor; sistem bize içeride bir yerlerde oksijen dengesinin kaybolduğunu anlatmaya çalışıyor. Yeni nesil geniş bant (wideband) lambda sensörleri karışım oranını çok daha hassas ölçtüğü için, en ufak bir sapmada bile motor koruma moduna geçip tekleme yapabilir. Yakıt tüketiminiz aniden tavan yaptıysa ve motor stabil çalışmayı reddediyorsa, parçayı temizletmek veya değiştirmek tek çare olabilir. Egzoz sisteminin kalbini ihmal etmemek, motoru o yıpratıcı sarsıntılardan kurtarmanın en kestirme yoludur.
