Erem Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Klimayı soğuk moda aldınız, kumandadaki "Cool" ikonunu defalarca kontrol ettiniz, hatta dereceyi 18’e kadar düşürdünüz ama menfezlerden yüzünüze adeta bir fön makinesi sıcaklığı vuruyor... Sistemde ters giden ilk şey genellikle soğutucu akışkanın yani R32 ya da R410A gazının evaporatör ile kondanser arasındaki faz değişim döngüsünü tamamlayamamasıdır. Termodinamik açıdan bakarsak, gaz kaçakları nedeniyle emiş basıncı (suction pressure) düştüğünde kompresör basma hattında yeterli sıkıştırmayı yapamaz ve evaporasyon gerçekleşmediği için iç ünite serpanatini soğutmak yerine dış ortamın ısısını içeri taşımaya başlar. Hele bir de gaz eksikliğine bağlı olarak genleşme valfinde (expansion valve) karlanma veya tıkanma başladıysa, sistem yüksek basınç korumasına geçmeden hemen önce o can sıkıcı ılık-sıcak havayı odanın ortasına üfleyiverir.
O kumandadaki kar tanesi sembolünün arka planında çalışan mikrokontrolcü kart, aslında dış ünitedeki invertör sürücüye (IPM modülü) sürekli dalgalı frekans komutları gönderiyor. İç ünite NTC ortam sensörü ya da boru sıcaklık sensörü (evaporator coil sensor) hatalı bir omaj değeri okuduğunda —mesela kart 25 dereceyi 15 derece zannediyorsa— işlemci kompresörü hiç devreye sokmaz veya inverter devrini en alt frekansa sabitler, bu da fanın sadece dışarıdaki sıcaklığı içeriye sirküle etmesine yol açar. Sensördeki micro-ohm seviyesindeki bir sapma, kartın sistemdeki yükü yanlış hesaplamasına ve neticesinde soğutma döngüsünü tamamen kilitlemesine yetip de artıyor bile.
Hiç düşündünüz mü o minik kondansatörün (run capacitor) patlaması durumunda ne olacağını? Dış ünite fanı deli gibi dönmeye devam eder, sanki her şey yolundaymış gibi bir ses gelir dışarıdan ama o devasa siyah kompresör tık diye bir ses çıkarıp termik atar (overload protector), kalakalır öylece. Kalkış kapasitörü microfarad (µF) değerini kaybettiğinde kompresör rotoru kilitli rotor akımına (LRA) maruz kalır, sargılar aşırı ısınır ve sistem kendini korumaya alarak soğutucu gazı pompalamayı reddeder. Fan çalıştığı için içerideki insan "klima çalışıyor ama soğutmuyor, hatta sıcak veriyor" sanır, oysa içeride dönen tek şey oda sıcaklığındaki havanın fan pervanesiyle yeniden önünüze üflenmesidir.
Inverter olmayan ya da çift yönlü çalışan heat-pump sistemlerde en büyük şüpheli her zaman dört yollu vanadır (4-way reversing valve). Bu elektro-mekanik parça, ısıtma ve soğutma modları arasında gazın akış yönünü değiştiren pirinç gövdeli bir kılavuzdur ki; içindeki solenoid bobin voltaj almadığında ya da mekanik sürgü takılı kaldığında cihaz soğutma komutuna rağmen ısıtma konumunda kilitli kalır. Yönlendirme valfinin iç contaları aşındıysa, kompresörden çıkan yüksek sıcaklıktaki kızgın gaz (discharge gas) doğrudan emiş hattına sızar... Yani cihaz soğutmaya çalışırken kendi ürettiği sıcak gazı tekrar iç üniteye pompalar, adeta kendi kendini sabote eder.
Dış ünitenin arkasındaki o incecik alüminyum kanatçıklar (condenser fins) tozdan, polenden, şehir pisliğinden katman katman tıkanmışsa eğer... Isı transferi gerçekleşemez, kondanser üzerindeki gaz yoğuşamaz ve subcooling değeri sıfıra yaklaşır. Yüksek basınç şalteri (high pressure switch) devreyi kesene kadar kompresör aşırı yük altında ezilir, gaz sıvıylaşamadığı için iç ünite evaporatörüne soğuk akışkan yerine genleşemeyen sıcak gaz ulaşır. Bazen sadece dış üniteye tazyikli su sıkmak, binlerce liralık kart değişim senaryolarını çöpe atan en basit ama en gözden kaçan çözümdür.
İç ünitenin plastik filtrelerini altı ayda bir yıkamak yetmiyor ne yazık ki, fan pervanesinin (cross-flow fan) kanatçıkları arasına dolan yapışkan toz tabakası hava debisini neredeyse yarı yarıya düşürür. Hava akışı durma noktasına geldiğinde evaporatör borularındaki soğukluk ortama aktarılamaz, sistem donma korumasına (anti-freeze protection) geçer ve kompresörü durdurup sadece fanı çalıştırır. Dışarıdaki havalandırma pervanesi dönerken içeriye fön makinesi etkisi yapmasının arkasındaki bir diğer komik ama gerçek sebep, o çok güvendiğimiz iç ünite fanının havayı çekemeyip borudaki ısıyı içeride hapsetmesidir.
O kumandadaki kar tanesi sembolünün arka planında çalışan mikrokontrolcü kart, aslında dış ünitedeki invertör sürücüye (IPM modülü) sürekli dalgalı frekans komutları gönderiyor. İç ünite NTC ortam sensörü ya da boru sıcaklık sensörü (evaporator coil sensor) hatalı bir omaj değeri okuduğunda —mesela kart 25 dereceyi 15 derece zannediyorsa— işlemci kompresörü hiç devreye sokmaz veya inverter devrini en alt frekansa sabitler, bu da fanın sadece dışarıdaki sıcaklığı içeriye sirküle etmesine yol açar. Sensördeki micro-ohm seviyesindeki bir sapma, kartın sistemdeki yükü yanlış hesaplamasına ve neticesinde soğutma döngüsünü tamamen kilitlemesine yetip de artıyor bile.
Hiç düşündünüz mü o minik kondansatörün (run capacitor) patlaması durumunda ne olacağını? Dış ünite fanı deli gibi dönmeye devam eder, sanki her şey yolundaymış gibi bir ses gelir dışarıdan ama o devasa siyah kompresör tık diye bir ses çıkarıp termik atar (overload protector), kalakalır öylece. Kalkış kapasitörü microfarad (µF) değerini kaybettiğinde kompresör rotoru kilitli rotor akımına (LRA) maruz kalır, sargılar aşırı ısınır ve sistem kendini korumaya alarak soğutucu gazı pompalamayı reddeder. Fan çalıştığı için içerideki insan "klima çalışıyor ama soğutmuyor, hatta sıcak veriyor" sanır, oysa içeride dönen tek şey oda sıcaklığındaki havanın fan pervanesiyle yeniden önünüze üflenmesidir.
Inverter olmayan ya da çift yönlü çalışan heat-pump sistemlerde en büyük şüpheli her zaman dört yollu vanadır (4-way reversing valve). Bu elektro-mekanik parça, ısıtma ve soğutma modları arasında gazın akış yönünü değiştiren pirinç gövdeli bir kılavuzdur ki; içindeki solenoid bobin voltaj almadığında ya da mekanik sürgü takılı kaldığında cihaz soğutma komutuna rağmen ısıtma konumunda kilitli kalır. Yönlendirme valfinin iç contaları aşındıysa, kompresörden çıkan yüksek sıcaklıktaki kızgın gaz (discharge gas) doğrudan emiş hattına sızar... Yani cihaz soğutmaya çalışırken kendi ürettiği sıcak gazı tekrar iç üniteye pompalar, adeta kendi kendini sabote eder.
Dış ünitenin arkasındaki o incecik alüminyum kanatçıklar (condenser fins) tozdan, polenden, şehir pisliğinden katman katman tıkanmışsa eğer... Isı transferi gerçekleşemez, kondanser üzerindeki gaz yoğuşamaz ve subcooling değeri sıfıra yaklaşır. Yüksek basınç şalteri (high pressure switch) devreyi kesene kadar kompresör aşırı yük altında ezilir, gaz sıvıylaşamadığı için iç ünite evaporatörüne soğuk akışkan yerine genleşemeyen sıcak gaz ulaşır. Bazen sadece dış üniteye tazyikli su sıkmak, binlerce liralık kart değişim senaryolarını çöpe atan en basit ama en gözden kaçan çözümdür.
İç ünitenin plastik filtrelerini altı ayda bir yıkamak yetmiyor ne yazık ki, fan pervanesinin (cross-flow fan) kanatçıkları arasına dolan yapışkan toz tabakası hava debisini neredeyse yarı yarıya düşürür. Hava akışı durma noktasına geldiğinde evaporatör borularındaki soğukluk ortama aktarılamaz, sistem donma korumasına (anti-freeze protection) geçer ve kompresörü durdurup sadece fanı çalıştırır. Dışarıdaki havalandırma pervanesi dönerken içeriye fön makinesi etkisi yapmasının arkasındaki bir diğer komik ama gerçek sebep, o çok güvendiğimiz iç ünite fanının havayı çekemeyip borudaki ısıyı içeride hapsetmesidir.
