Mustafa Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Kompresör gövdesindeki O-ring contaların elastikiyetini kaybedip sertleşmesiyle başlayan o mikroskobik sızıntı, aslında iklimlendirme sisteminizin kendi içine doğru sessizce çöktüğünün ilk somut işaretidir... Sahada yıllarca direksiyon sallamış veya tamirhanelerin tozunu yutmuş herkes bilir ki; kompresör mil keçesinden süzülen hafif bir nemlenme, sistemdeki PAG yağıyla birlikte tahliye olan R134a ya da R1234yf gazının kaçınılmaz habercisidir. Araç içindeki evaporatörün buz tutması gerekirken menfezlerden ılık bir üfleme gelmeye başladığında, sürücülerin büyük çoğunluğu hemen gaz seviyesine odaklanır fakat arka planda yağsız kalan pistonların silindir duvarlarını sararak kenetlendiğini gözden kaçırırlar. Metalin metale sürtünmesiyle oluşan o mikro çapaklar tüm boru hattına yayıldığında artık sadece bir keçe değişiğiyle kurtaramayacağınız, radyatörden genişleme valfine kadar her şeyin hurdaya çıkacağı devasa bir maliyet tablosuyla baş başa kalırsınız. Sistemdeki yağın azalması basma hattındaki basıncı anormallik derecesinde tırmandırırken, kompresör debisini ayarlayan kontrol valfinin mekanik aksamı da bu yağsızlıktan payını alır ve kasnak üzerindeki kavrama kilitlenmeye kadar giden ağır bir hasar zincirini başlatır.
Kabini açıp şöyle bir göz gezdirdiğinizde kompresörün alt muhafazasında veya klima borularının birleşim noktalarında birikmiş olan o yapışkan, koyu renkli ve tozu mıknatıs gibi çeken katmanı fark etmemek imkansızdır. Soğutucu akışkan gaz uçucu bir yapıya sahip olduğu için sızdığı anda atmosfere karışıp buharlaşır; ancak onunla beraber devirdaim eden sentetik yağ maddesi buharlaşamaz ve çıktığı yüzeye tutunarak etraftaki çamuru, pisliği üstüne toplar... Hani bazen motor bloğunun altından bir yağ damlaması görürsünüz de "Motor yağı mı acaba?" diye şüphelenirsiniz ya, işte o kıvamlı yapının kaynağı çoğunlukla kompresör blok contalarından dışarı sızan sistem yağıdır. UV katkılı özel bir boya maddesi kullanılmamışsa bu sızıntıyı çıplak gözle izlemek vakit alabilir, fakat parmağınızı kompresörün gövde birleşim yerlerine sürdüğünüzde elinize gelen o yoğun Sentetik Ester yapısı zaten teşhisi koymanız için fazlasıyla yeterlidir.
Klimayı çalıştırdığınız an kaputun altından yükselen o ritmik ıslık sesi veya metalik sürtünme gürültüsü size bir şeylerin yolunda gitmediğini bağırmıyor mu sanki? İklimlendirme devresindeki eksik yağ, kompresör içindeki egzantrik eksenli eğik plakanın (swash plate) ve pürüzsüz çalışması gereken pistonların kuru bir zeminde hareket etmesine neden olur. Yağ filmi bariyerini kaybeden metal parçalar birbirini yontmaya başladıkça, araç rölantideyken bile kabine uğultulu bir bilye sesi yayılır; gaz pedalına bastığınızda ise bu gürültü motor devriyle doğru orantılı olarak çığlık benzeri bir tona dönüşür. Yağlama işlevini yitirmiş bir kompresörü çalıştırmakta ısrar etmek, krank milini yağsız bırakılmış bir motoru dipgaz sürmekten farksızdır... Bazen ses bir anlığına kesilir gibi olur, rahatlarsınız ama aslında o sırada mekanik parçalar son deminde talaş üretmeye devam ediyordur.
Sistemin iklimlendirme kapasitesinde yaşanan o dengesiz dalgalanmalar, termostatik genleşme valfinin (TXV) yağsızlık yüzünden düzensiz tepkiler vermesinden kaynaklanır genellikle. Bir bakarsınız klimanız ilk beş dakika buz gibi üfler, ardından aniden ılıklaşır veya araç seyir halindeyken soğutur da rölantiye geçince sıcağa döner... Yağ kaçağı derinleştikçe sistemdeki gazın yoğunluğu ve akışkanlığı bozularak kondenserdeki ısı transfer dengesini tamamen altüst eder. Evaporatör peteğine ulaşan akışkan tam olarak genleşemediği için kabin içine giren hava kalitesi düşer; yüksek basınç sensörü güvenlik gerekçesiyle kompresör kavramasını sürekli açıp kapatmaya başlar. Bu devreden çıkma döngüleri, sistemin kendi kendini imha etmesini önlemeye çalışan çaresiz bir güvenlik çabasıdır aslında.
Termografik açıdan baktığımızda, kompresörün çalışma sıcaklığının tolere edilebilir sınırların çok üstüne çıkması, yağlama eksikliğinin en kritik aşamasına geldiğimizi gösterir bize. Sürtünme katsayısının tavan yapmasıyla birlikte kompresör dış gövdesi adeta bir ısı kaynağına dönüşür ve bu aşırı sıcaklık kompresörün üzerindeki elektro-manyetik kavramanın sargılarını yakabilir. Gövdedeki aşırı ısınma, geride kalan son yağ moleküllerini de yakarak katranlaşmaya sebep olur ki bu durum sistemin damarlarında pıhtı atmasıyla eşdeğerdir. Kasnağın dönmekte zorlandığı, kayışın kompresör kasnağı üzerinde kayarak gıcırdadığı o anları fark ettiğinizde...
Servis ekipmanlarıyla manifold gösterge setini yüksek ve alçak basınç servis vanalarına bağladığınızda gördüğünüz o mantıksız değerler, kaçağın boyutunu teknik olarak tesciller. Yağ seviyesi düştükçe kompresörün sıkıştırma oranı bozulur; alçak basınç tarafında olması gerekenden yüksek, basma hattında ise olması gerekenden düşük bir değerle karşılaşabilirsiniz. Bu basınç dengesizliği, pompalama elemanlarının iç kaçak yaptığını ve sürtünme kaynaklı aşınmanın kompresör strokunu etkilediğini açıkça kanıtlar. Manometre iğnesinin titreyerek oynaması, silindir valf plakalarının artık tam sızdırmazlık sağlayamadığının ve sistemde dolaşan metalik tozların valf yuvalarını tahrip ettiğinin resmidir.
Böyle bir tabloyla karşılaştığınızda yapılacak tek doğru şey, sistemi derhal devre dışı bırakıp tecrübeli bir oto iklimlendirme uzmanının yolunu tutmaktır kuşkusuz. Kaçağın oluştuğu noktadaki conta setlerinin değişimi, tüm boru hattının solvent bazlı özel sıvılarla yıkanarak metal talaşlarından arındırılması ve sisteme gramajı hassas olarak ayarlanmış yeni PAG yağının basılması şarttır. Sadece gaz basıp "bu idare eder" diyen usta yaklaşımlarından uzak durmanız, sizi binlerce liralık komple sistem değişim masrafından koruyacak en mantıklı adımdır. Doğru viskozitedeki yağın vacuum işlemi sonrası sisteme entegre edilmesi, kompresörünüzün ömrünü uzatırken yaz sıcaklarında kabin konforunuzun kesintisiz devam etmesini garanti altına alır.
Kabini açıp şöyle bir göz gezdirdiğinizde kompresörün alt muhafazasında veya klima borularının birleşim noktalarında birikmiş olan o yapışkan, koyu renkli ve tozu mıknatıs gibi çeken katmanı fark etmemek imkansızdır. Soğutucu akışkan gaz uçucu bir yapıya sahip olduğu için sızdığı anda atmosfere karışıp buharlaşır; ancak onunla beraber devirdaim eden sentetik yağ maddesi buharlaşamaz ve çıktığı yüzeye tutunarak etraftaki çamuru, pisliği üstüne toplar... Hani bazen motor bloğunun altından bir yağ damlaması görürsünüz de "Motor yağı mı acaba?" diye şüphelenirsiniz ya, işte o kıvamlı yapının kaynağı çoğunlukla kompresör blok contalarından dışarı sızan sistem yağıdır. UV katkılı özel bir boya maddesi kullanılmamışsa bu sızıntıyı çıplak gözle izlemek vakit alabilir, fakat parmağınızı kompresörün gövde birleşim yerlerine sürdüğünüzde elinize gelen o yoğun Sentetik Ester yapısı zaten teşhisi koymanız için fazlasıyla yeterlidir.
Klimayı çalıştırdığınız an kaputun altından yükselen o ritmik ıslık sesi veya metalik sürtünme gürültüsü size bir şeylerin yolunda gitmediğini bağırmıyor mu sanki? İklimlendirme devresindeki eksik yağ, kompresör içindeki egzantrik eksenli eğik plakanın (swash plate) ve pürüzsüz çalışması gereken pistonların kuru bir zeminde hareket etmesine neden olur. Yağ filmi bariyerini kaybeden metal parçalar birbirini yontmaya başladıkça, araç rölantideyken bile kabine uğultulu bir bilye sesi yayılır; gaz pedalına bastığınızda ise bu gürültü motor devriyle doğru orantılı olarak çığlık benzeri bir tona dönüşür. Yağlama işlevini yitirmiş bir kompresörü çalıştırmakta ısrar etmek, krank milini yağsız bırakılmış bir motoru dipgaz sürmekten farksızdır... Bazen ses bir anlığına kesilir gibi olur, rahatlarsınız ama aslında o sırada mekanik parçalar son deminde talaş üretmeye devam ediyordur.
Sistemin iklimlendirme kapasitesinde yaşanan o dengesiz dalgalanmalar, termostatik genleşme valfinin (TXV) yağsızlık yüzünden düzensiz tepkiler vermesinden kaynaklanır genellikle. Bir bakarsınız klimanız ilk beş dakika buz gibi üfler, ardından aniden ılıklaşır veya araç seyir halindeyken soğutur da rölantiye geçince sıcağa döner... Yağ kaçağı derinleştikçe sistemdeki gazın yoğunluğu ve akışkanlığı bozularak kondenserdeki ısı transfer dengesini tamamen altüst eder. Evaporatör peteğine ulaşan akışkan tam olarak genleşemediği için kabin içine giren hava kalitesi düşer; yüksek basınç sensörü güvenlik gerekçesiyle kompresör kavramasını sürekli açıp kapatmaya başlar. Bu devreden çıkma döngüleri, sistemin kendi kendini imha etmesini önlemeye çalışan çaresiz bir güvenlik çabasıdır aslında.
Termografik açıdan baktığımızda, kompresörün çalışma sıcaklığının tolere edilebilir sınırların çok üstüne çıkması, yağlama eksikliğinin en kritik aşamasına geldiğimizi gösterir bize. Sürtünme katsayısının tavan yapmasıyla birlikte kompresör dış gövdesi adeta bir ısı kaynağına dönüşür ve bu aşırı sıcaklık kompresörün üzerindeki elektro-manyetik kavramanın sargılarını yakabilir. Gövdedeki aşırı ısınma, geride kalan son yağ moleküllerini de yakarak katranlaşmaya sebep olur ki bu durum sistemin damarlarında pıhtı atmasıyla eşdeğerdir. Kasnağın dönmekte zorlandığı, kayışın kompresör kasnağı üzerinde kayarak gıcırdadığı o anları fark ettiğinizde...
Servis ekipmanlarıyla manifold gösterge setini yüksek ve alçak basınç servis vanalarına bağladığınızda gördüğünüz o mantıksız değerler, kaçağın boyutunu teknik olarak tesciller. Yağ seviyesi düştükçe kompresörün sıkıştırma oranı bozulur; alçak basınç tarafında olması gerekenden yüksek, basma hattında ise olması gerekenden düşük bir değerle karşılaşabilirsiniz. Bu basınç dengesizliği, pompalama elemanlarının iç kaçak yaptığını ve sürtünme kaynaklı aşınmanın kompresör strokunu etkilediğini açıkça kanıtlar. Manometre iğnesinin titreyerek oynaması, silindir valf plakalarının artık tam sızdırmazlık sağlayamadığının ve sistemde dolaşan metalik tozların valf yuvalarını tahrip ettiğinin resmidir.
Böyle bir tabloyla karşılaştığınızda yapılacak tek doğru şey, sistemi derhal devre dışı bırakıp tecrübeli bir oto iklimlendirme uzmanının yolunu tutmaktır kuşkusuz. Kaçağın oluştuğu noktadaki conta setlerinin değişimi, tüm boru hattının solvent bazlı özel sıvılarla yıkanarak metal talaşlarından arındırılması ve sisteme gramajı hassas olarak ayarlanmış yeni PAG yağının basılması şarttır. Sadece gaz basıp "bu idare eder" diyen usta yaklaşımlarından uzak durmanız, sizi binlerce liralık komple sistem değişim masrafından koruyacak en mantıklı adımdır. Doğru viskozitedeki yağın vacuum işlemi sonrası sisteme entegre edilmesi, kompresörünüzün ömrünü uzatırken yaz sıcaklarında kabin konforunuzun kesintisiz devam etmesini garanti altına alır.
