Erem Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Geçen hafta atölyeye gelen bir müşterimin feryadı aslında tam da bu yazının çıkış noktası oldu; adamcağız dünyayı ödeyip sıfır kompresör taktırmış ama araç hareket halindeyken bile içeriye adeta fırın sıcaklığı üflemeye devam ediyordu. Sektörde yıllardır gördüğüm en büyük yanılgı, klima sistemindeki bir arızayı tek bir parçaya indirgeyip o parçayı değiştirince tüm derdin mucizevi şekilde biteceğini sanmaktır. Oysa kompresör, soğutma çevriminin sadece kalbidir; siz kalbi yenileseniz bile damarlarda, yani kondanser kanallarında veya evaporatör hatlarında tıkalı bir gaz akışı varsa, sistem yüksek basınç korumasına geçip kendini kapatır. Kilitlenen eski kompresörün sisteme yaydığı o mikro düzeydeki çapaklar ve yanmış yağ tortuları temizlenmeden takılan her yeni parça, daha ilk çalıştırmada emiş valflerini çizer ve siz daha servis garajından çıkmadan soğutma verimi sıfıra iner... Belki de o yüzden sıfır parçaya rağmen o ferahlatıcı buz gibi havayı bir türlü ciğerlerinize çekemiyorsunuzdur.
Serviste ustanızın manifold göstergelerine bakıp "gazı bastık tamamdır" demesi sizi asla yanıltmasın; çünkü sistemdeki soğutucu akışkan miktarı kadar, içeriye çekilen gazın kalitesi ve doğru gramajda doldurulması da hayati önem taşır. Çoğu zaman gözden kaçırılan o ekspansiyon valfi var ya, işte o küçücük tıkalı iğne deliği bütün emeğinizi bir anda çöp edebilir. Basınç farkını ayarlayamayan bir genleşme valfi, kompresörden gelen yüksek basınçlı sıvı gazı düşük basınçlı buhar fazına geçiremez ve evaporatör buz tutar ya da hiç soğutmaz. Manometrenin alçak basınç tarafı dip yapıyorsa veya yüksek basınç tarafı tavan ediyorsa, sorun yeni taktığınız o pahalı parçada değil, gazın akışını engelleyen o kılcal tıkanıklıklardadır... Yani anlayacağınız, sisteme sadece gaz basarak bu işten sıyrılmak imkansız.
Peki, yeni kompresör takılırken o kurutucu filtre yani drayer de değişti mi, yoksa "bu daha idare eder" denilip eski parçayla yola devam mı edildi? Nem, klima sistemlerinin en büyük ve en acımasız düşmanıdır; hava hattında biriken küçücük bir su damlacığı bile sistem çalıştığı anda genleşme valfinde donarak gaz akışını tamamen kesebilir. Sürekli tavsiye ettiğim o azot testini ve en az yarım saatlik vakum işlemini atlayan bir usta, sistemin içinde kalan nemin yağ ile tepkimeye girmesine ve asit oluşmasına çanak tutuyor demektir. Yağ kalitesi bozulunca da yeni aldığınız o gıcır gıcır kompresörün pistonları daha ilk yüz kilometrede sararmaya, aşınmaya başlar... İnanın, o vakum süresinden çalınan her beş dakika size yeni bir tamir faturası olarak geri döner.
Klimayı açtığınızda motordan gelen o hafif yüklenme sesini duymuyorsanız veya kompresör kasnağının ortasındaki debriyaj manyetik olarak kilitlenip dönmüyorsa, işin içine elektriksel yönü girmiş demektir. Klima basınç sensörü, sistemdeki gaz seviyesini yanlış okuyor olabilir mi ya da fan beyni kompresörün devreye girmesine izin vermiyor olabilir mi? Hatta bazen o kadar komik hatalarla karşılaşıyoruz ki; kabin içerisindeki klima panelinin arkasındaki basit bir soket gevşekliği veya klima rölesindeki oksitlenme yüzünden kompresör komut alamaz. Bazen de tesisata aşırı miktarda Pag yağı basılır; yağ miktarı fazlalaştıkça gazın soğutma kapasitesi düşer ve kompresör adeta yağın içinde boğulur... Sadece mekaniğe odaklanıp dijital teşhisi ve doğru yağ oranını es geçmek tam da bu yüzden sonuçsuz kalır.
Yolda giderken kendi kendime hep sorarım, acaba sürücüler klimanın sadece gazla değil, motor radyatörünün önündeki o devasa kondanser fanıyla bir bütün olarak çalıştığının ne kadar farkında? Şehir içi trafikte dur-kalk yaparken soğutmanın aniden kesilmesi fakat otobana çıkınca klimanın hafifçe üflemeye başlaması tamamen kondanser üzerindeki hava akışıyla ilgilidir. Eğilmiş radyatör petekleri, yoldan sinek ve çamurla kaplanmış bir ön yüzey, yeni kompresörün bastığı sıcak gazı yoğunlaştırıp sıvıya dönüştüremez. Yüksek sıcaklık ve basınç altında sıkışan gaz soğumayarak kompresörü aşırı ısınma moduna sokar ve koruma amacıyla devreden çıkartır... Sorunu parçada aramak yerine, bazen sadece ön radyatör peteklerine tazyiksiz su tutup temizlemek bile o beklediğiniz kutup soğuğunu aracın içine doldurmaya yeter.
Sistemdeki bu karmaşık soğutma sorununu çözerken bir sonraki adımı birlikte planlayalım:
Kompresör değişiminde atölyede yapılması gereken adım adım kontrol listesi
Manometre basınç değerlerini okuyarak arıza teşhisi yapma yöntemleri
Serviste ustanızın manifold göstergelerine bakıp "gazı bastık tamamdır" demesi sizi asla yanıltmasın; çünkü sistemdeki soğutucu akışkan miktarı kadar, içeriye çekilen gazın kalitesi ve doğru gramajda doldurulması da hayati önem taşır. Çoğu zaman gözden kaçırılan o ekspansiyon valfi var ya, işte o küçücük tıkalı iğne deliği bütün emeğinizi bir anda çöp edebilir. Basınç farkını ayarlayamayan bir genleşme valfi, kompresörden gelen yüksek basınçlı sıvı gazı düşük basınçlı buhar fazına geçiremez ve evaporatör buz tutar ya da hiç soğutmaz. Manometrenin alçak basınç tarafı dip yapıyorsa veya yüksek basınç tarafı tavan ediyorsa, sorun yeni taktığınız o pahalı parçada değil, gazın akışını engelleyen o kılcal tıkanıklıklardadır... Yani anlayacağınız, sisteme sadece gaz basarak bu işten sıyrılmak imkansız.
Peki, yeni kompresör takılırken o kurutucu filtre yani drayer de değişti mi, yoksa "bu daha idare eder" denilip eski parçayla yola devam mı edildi? Nem, klima sistemlerinin en büyük ve en acımasız düşmanıdır; hava hattında biriken küçücük bir su damlacığı bile sistem çalıştığı anda genleşme valfinde donarak gaz akışını tamamen kesebilir. Sürekli tavsiye ettiğim o azot testini ve en az yarım saatlik vakum işlemini atlayan bir usta, sistemin içinde kalan nemin yağ ile tepkimeye girmesine ve asit oluşmasına çanak tutuyor demektir. Yağ kalitesi bozulunca da yeni aldığınız o gıcır gıcır kompresörün pistonları daha ilk yüz kilometrede sararmaya, aşınmaya başlar... İnanın, o vakum süresinden çalınan her beş dakika size yeni bir tamir faturası olarak geri döner.
Klimayı açtığınızda motordan gelen o hafif yüklenme sesini duymuyorsanız veya kompresör kasnağının ortasındaki debriyaj manyetik olarak kilitlenip dönmüyorsa, işin içine elektriksel yönü girmiş demektir. Klima basınç sensörü, sistemdeki gaz seviyesini yanlış okuyor olabilir mi ya da fan beyni kompresörün devreye girmesine izin vermiyor olabilir mi? Hatta bazen o kadar komik hatalarla karşılaşıyoruz ki; kabin içerisindeki klima panelinin arkasındaki basit bir soket gevşekliği veya klima rölesindeki oksitlenme yüzünden kompresör komut alamaz. Bazen de tesisata aşırı miktarda Pag yağı basılır; yağ miktarı fazlalaştıkça gazın soğutma kapasitesi düşer ve kompresör adeta yağın içinde boğulur... Sadece mekaniğe odaklanıp dijital teşhisi ve doğru yağ oranını es geçmek tam da bu yüzden sonuçsuz kalır.
Yolda giderken kendi kendime hep sorarım, acaba sürücüler klimanın sadece gazla değil, motor radyatörünün önündeki o devasa kondanser fanıyla bir bütün olarak çalıştığının ne kadar farkında? Şehir içi trafikte dur-kalk yaparken soğutmanın aniden kesilmesi fakat otobana çıkınca klimanın hafifçe üflemeye başlaması tamamen kondanser üzerindeki hava akışıyla ilgilidir. Eğilmiş radyatör petekleri, yoldan sinek ve çamurla kaplanmış bir ön yüzey, yeni kompresörün bastığı sıcak gazı yoğunlaştırıp sıvıya dönüştüremez. Yüksek sıcaklık ve basınç altında sıkışan gaz soğumayarak kompresörü aşırı ısınma moduna sokar ve koruma amacıyla devreden çıkartır... Sorunu parçada aramak yerine, bazen sadece ön radyatör peteklerine tazyiksiz su tutup temizlemek bile o beklediğiniz kutup soğuğunu aracın içine doldurmaya yeter.
Sistemdeki bu karmaşık soğutma sorununu çözerken bir sonraki adımı birlikte planlayalım:
Kompresör değişiminde atölyede yapılması gereken adım adım kontrol listesi
Manometre basınç değerlerini okuyarak arıza teşhisi yapma yöntemleri
