Kerim Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Katalitik konvertörün tıkalı olması, egzoz gazının dışarı atılmasını zorlaştırarak turbonun performansını doğrudan etkiler. Egzoz geri basıncı yükseldiğinde turbo mili üzerindeki aksiyel yük artar, paletlerin dönme direnci çoğalır. Gaz rahatça dışarı süzülemezse turbomuzun salyangoz kısmında muazzam bir ısı birikimi başlar. Isınan egzoz gazı geniştikçe egzoz manifolduna doğru geri teper, yani turbo yeterli ivmeyi yakalayamaz. Turbo şarj sistemi tam kapasite çalışabilmek için arkasında rahat nefes alan bir egzoz hattına ihtiyaç duyar...
Egzoz gazının dışarı çıkış yolunu tıkadığımızda, turbonun egzoz türbini (turbine wheel) istenen devire ulaşmakta zorlanır. Yani konvertörün içi kurumla kapandığında turbo türbin pervanesi adeta yoğun bir sıvı içinde dönmeye çalışıyormuş gibi dirençle karşılaşır. Devirlenme süresi uzadıkça araçta o bildiğimiz turbo boşluğu, yani lag hissi inanılmaz derecede artar. Gaz pedalına basarsınız fakat o alıştığınız ivmelenme bir türlü gelmez... Turbo basınç üretmek ister, önündeki tıkalı duvar ise buna engel olur.
Eğer konvertörü tamamen söküp düz boru çekersek ne olur sorusu sanayide her zaman tartışılır. İptal edilen katalizör egzoz geri basıncını aşırı düşürdüğü için bazı turbo tiplerinde, özellikle de değişken geometrili (VGT) olanlarda aşırı devirlenme sorunu baş gösterebilir. İdeal bir egzoz geri basıncı değerinin altına düşmek, türbin milindeki yağ filminin tutunmasını zorlaştırıp yağ yakmaya kadar giden süreçleri tetikleyebilir. Rahat egzoz akışı iyidir tabii ama her şeyin fazlası zarardır desek yeridir. Sistemdeki her parçanın bir mühendislik hesabı var neticede.
Türbin tarafında biriken yüksek sıcaklık sadece turbonun dış gövdesini değil, doğrudan merkez yatak grubunu kavurmaya başlar. Yataklarda sirküle eden motor yağı, aşırı ısınan mil çevresinde özelliğini yitirir ve kurumlaşır. Kurumlaşan yağ yatak toleranslarını bozar, mil eksenel boşluk yapar ve nihayetinde turbo kanatçıkları gövdeye çarparak parçalanır. Basit bir emisyon filtresinin arızasını zamanında fark etmemek, bize koca bir turbo değişim faturası olarak geri döner.
Egzoz gazı analizini doğru okumak ve arıza kodlarını iyi süzmek gerekir. P0420 veya P0421 gibi katalitik konvertör verimlilik kodları belirdiğinde, bunu sadece çevre emisyonuyla ilgili önemsiz bir detay gibi görme lüksümüz yok. Turbo şarjlı sistemlerde egzoz hattındaki en ufak bir daralma, emme manifoldundan giren havanın debisini bile etkiler. Bilgisayara bağlayıp sadece hata kodunu silip yola devam etmek... En büyük hatalardan biri budur işte.
Sürüş esnasında alt devirlerin isteksizleştiğini, aracın üst devirlerde nefessiz kaldığını hissediyorsanız ilk şüphelilerden biri konvertördür. Turbonun ıslık sesi değiştiyse, ıslık sesi yerine daha boğuk ve hışırtılı bir hava akış sesi geliyorsa egzoz sıkışıyor demektir. Turbo sağlıklı olsa bile rahat nefes veremediği için performans üretemez. Aracı sıkıştırmaya devam ettikçe egzoz manifoldu contasından patlama yapma riski bile var.
Modifiye meraklılarının sıkça başvurduğu yüksek akışlı (high-flow) spor katalizörler, hem turboyu koruyup hem de emisyon değerlerini makul seviyede tutmanın en mantıklı yoludur. Hücre sayısı düşük olan bu konvertörler egzoz gazının daha hızlı tahliye edilmesini sağlayarak turbo türbininin üzerindeki termal yükü ciddi oranda azaltır. Hem turbomuz rahatça spool eder hem de motor kontrol ünitesi (ECU) hata vermeden çalışmaya devam eder. Aradaki farkı gaz tepkimesindeki o net iyileşmede hemen hissedersiniz zaten.
Egzoz gazının dışarı çıkış yolunu tıkadığımızda, turbonun egzoz türbini (turbine wheel) istenen devire ulaşmakta zorlanır. Yani konvertörün içi kurumla kapandığında turbo türbin pervanesi adeta yoğun bir sıvı içinde dönmeye çalışıyormuş gibi dirençle karşılaşır. Devirlenme süresi uzadıkça araçta o bildiğimiz turbo boşluğu, yani lag hissi inanılmaz derecede artar. Gaz pedalına basarsınız fakat o alıştığınız ivmelenme bir türlü gelmez... Turbo basınç üretmek ister, önündeki tıkalı duvar ise buna engel olur.
Eğer konvertörü tamamen söküp düz boru çekersek ne olur sorusu sanayide her zaman tartışılır. İptal edilen katalizör egzoz geri basıncını aşırı düşürdüğü için bazı turbo tiplerinde, özellikle de değişken geometrili (VGT) olanlarda aşırı devirlenme sorunu baş gösterebilir. İdeal bir egzoz geri basıncı değerinin altına düşmek, türbin milindeki yağ filminin tutunmasını zorlaştırıp yağ yakmaya kadar giden süreçleri tetikleyebilir. Rahat egzoz akışı iyidir tabii ama her şeyin fazlası zarardır desek yeridir. Sistemdeki her parçanın bir mühendislik hesabı var neticede.
Türbin tarafında biriken yüksek sıcaklık sadece turbonun dış gövdesini değil, doğrudan merkez yatak grubunu kavurmaya başlar. Yataklarda sirküle eden motor yağı, aşırı ısınan mil çevresinde özelliğini yitirir ve kurumlaşır. Kurumlaşan yağ yatak toleranslarını bozar, mil eksenel boşluk yapar ve nihayetinde turbo kanatçıkları gövdeye çarparak parçalanır. Basit bir emisyon filtresinin arızasını zamanında fark etmemek, bize koca bir turbo değişim faturası olarak geri döner.
Egzoz gazı analizini doğru okumak ve arıza kodlarını iyi süzmek gerekir. P0420 veya P0421 gibi katalitik konvertör verimlilik kodları belirdiğinde, bunu sadece çevre emisyonuyla ilgili önemsiz bir detay gibi görme lüksümüz yok. Turbo şarjlı sistemlerde egzoz hattındaki en ufak bir daralma, emme manifoldundan giren havanın debisini bile etkiler. Bilgisayara bağlayıp sadece hata kodunu silip yola devam etmek... En büyük hatalardan biri budur işte.
Sürüş esnasında alt devirlerin isteksizleştiğini, aracın üst devirlerde nefessiz kaldığını hissediyorsanız ilk şüphelilerden biri konvertördür. Turbonun ıslık sesi değiştiyse, ıslık sesi yerine daha boğuk ve hışırtılı bir hava akış sesi geliyorsa egzoz sıkışıyor demektir. Turbo sağlıklı olsa bile rahat nefes veremediği için performans üretemez. Aracı sıkıştırmaya devam ettikçe egzoz manifoldu contasından patlama yapma riski bile var.
Modifiye meraklılarının sıkça başvurduğu yüksek akışlı (high-flow) spor katalizörler, hem turboyu koruyup hem de emisyon değerlerini makul seviyede tutmanın en mantıklı yoludur. Hücre sayısı düşük olan bu konvertörler egzoz gazının daha hızlı tahliye edilmesini sağlayarak turbo türbininin üzerindeki termal yükü ciddi oranda azaltır. Hem turbomuz rahatça spool eder hem de motor kontrol ünitesi (ECU) hata vermeden çalışmaya devam eder. Aradaki farkı gaz tepkimesindeki o net iyileşmede hemen hissedersiniz zaten.
