Hamza Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyonun başına geçtin, anahtarı çevirdin ya da düğmeye bastın, motor o tanıdık ve huzur veren sesiyle çalışmaya başladı ama o da ne, vites koluna asılıyorsun ve yerinden milim kıpırdamıyor... İşte tam o an insanın kanı çekilir, soğuk terler dökmeye başlarsın. Şanzıman mekanizmasının kendi içindeki karmaşık hidrolik ve elektro-mekanik dengesi aslında seni korumak için tasarlanmış devasa bir kilit sisteminden ibaret. Otomatik vitesli araçlarda bu durumun ilk ve en yaygın faili, fren pedalı konum sensörü yani bilinen adıyla şalteridir. Sen frene bastığında elektrik devresi tamamlanır ve vites mekanizmasındaki fren kilit selonoidine (shift lock solenoid) küçük bir akım gider, o küçük pim geriye çekilir ve mekanizma serbest kalır. Eğer bu minik elektrik anahtarı oksitlendiyse ya da bozulduysa, sistem senin frene bastığını algılayamaz; motor devirde olsa bile vites kolu Park (P) konumunda adeta kaynak yapılmış gibi çakılı kalır.
Yokuş aşağı ya da dik bir eğimde park ederken o tık sesini duymadan önce el frenini çekmedin, değil mi? Şanzıman kutusunun içinde, şaftı tamamen kilitleyen ve "park pimi" (parking pawl) adı verilen tırnak kadar bir çelik parça bulunur. Sen aracı eğimde sadece vitese takıp bıraktığında, tonlarca ağırlıktaki otomobilin bütün yükü doğrudan bu minik mekanik tırnağın üzerine biner. Tork konvertörünün arkasındaki dişli grubu öyle bir sıkışır, öyle bir gerilime girer ki vites kolunu çekmek için bir dev gibi güç uygulaman gerekir ama sakın zorlama... Zira zorlarsan o mekanik halatı koparabilir ya da kumanda kolunun bağlama ayaklarını kırabilirsin. Aracı çalıştırıp fren pedalına pompalayarak baskıyı hafifletmeye çalışmak ya da birinden aracı milimetrik olarak yukarı doğru itmesini rica etmek o devasa mekanik stresi boşa çıkaracaktır.
Manual bir şanzımandan bahsediyorsak iş hidrolik debriyaj alt ve üst merkezlerine, debriyaj çatalına veya baskı balatasına dayanır ki bu durumda koku daha farklıdır. Debriyaj pedalına bastığında hidrolik sıvı (DOT4 fren hidroliği) basıncı aktaramıyorsa, debriyaj diski volan yüzeyinden tam anlamıyla ayrılamaz. Haliyle şanzıman primör mili dönmeye devam eder ve sen vitesi senkromeçlerin üzerine zorla sürmeye çalışırsın. Senkromeç bilezikleri devir sayılarını eşitleyemediği için vites kolu adeta sert bir duvara çarpmış gibi tıkandıkça tıkanır, geçmez. Sıvı haznesini kontrol etmek, hidrolik hattında hava olup olmadığını anlamak ya da pedal boşluğunu elle hissetmek sorunun hidrolik kaynaklı mı yoksa mekanik bir aşınma mı olduğunu sana şıp diye söyler.
Peki ya o karmaşık vites kumanda halatları (shift cables) ve şanzıman gövdesi üzerindeki vites seçici şaftı ne durumda? Zamanla motor bölmesindeki aşırı sıcaklık değişimleri, dışarıdan gelen su, çamur ve toz, vites halatının kılıfı içine sızarak korozyona yol açar. Korozyon başladığında ise çelik halat kılıfın içinde rahatça kayamaz, bir noktada sıkışır ve vites kolu tamamen kilitlenir. Bazen de şanzımanın tam üstünde duran vites konum sensörü (neutral safety switch) zamanla yağlanıp oksitlenir ve şanzıman beynine (TCU) yanlış konum sinyali gönderir. Beyin kendini korumaya alır, aktüatörleri kilitler ve sen aracın başında çaresizce o kolu oynatmaya çalışırsın...
Böyle anlarda direksiyonun hemen altındaki veya vites konsolunun kenarındaki o küçük gizli kapağı hiç fark ettin mi? "Shift Lock Release" yazan o küçük yuvaya anahtarını veya düz bir tornavidayı bastırdığında, aslında manuel olarak o kilit selonoidini boşa çıkarıyorsun. Bu mekanik müdahale seni en yakın servise kadar idare eder ama sorunun kökünü çözmez, sadece geçici bir kapı açar. Elektrik tesisatındaki gerilim düşüklükleri, zayıflamış bir akü bile selonoidin çekme kuvvetini düşürüp bu kilitlenmeye sebep olabilir. Aracın sana anlatmaya çalıştığı şey aslında çok basit; karmaşık bir dişli ve elektronik ağının tam ortasındaki küçük bir iletim kopukluğu, seni hareket etmekten alıkoyuyor.
Yokuş aşağı ya da dik bir eğimde park ederken o tık sesini duymadan önce el frenini çekmedin, değil mi? Şanzıman kutusunun içinde, şaftı tamamen kilitleyen ve "park pimi" (parking pawl) adı verilen tırnak kadar bir çelik parça bulunur. Sen aracı eğimde sadece vitese takıp bıraktığında, tonlarca ağırlıktaki otomobilin bütün yükü doğrudan bu minik mekanik tırnağın üzerine biner. Tork konvertörünün arkasındaki dişli grubu öyle bir sıkışır, öyle bir gerilime girer ki vites kolunu çekmek için bir dev gibi güç uygulaman gerekir ama sakın zorlama... Zira zorlarsan o mekanik halatı koparabilir ya da kumanda kolunun bağlama ayaklarını kırabilirsin. Aracı çalıştırıp fren pedalına pompalayarak baskıyı hafifletmeye çalışmak ya da birinden aracı milimetrik olarak yukarı doğru itmesini rica etmek o devasa mekanik stresi boşa çıkaracaktır.
Manual bir şanzımandan bahsediyorsak iş hidrolik debriyaj alt ve üst merkezlerine, debriyaj çatalına veya baskı balatasına dayanır ki bu durumda koku daha farklıdır. Debriyaj pedalına bastığında hidrolik sıvı (DOT4 fren hidroliği) basıncı aktaramıyorsa, debriyaj diski volan yüzeyinden tam anlamıyla ayrılamaz. Haliyle şanzıman primör mili dönmeye devam eder ve sen vitesi senkromeçlerin üzerine zorla sürmeye çalışırsın. Senkromeç bilezikleri devir sayılarını eşitleyemediği için vites kolu adeta sert bir duvara çarpmış gibi tıkandıkça tıkanır, geçmez. Sıvı haznesini kontrol etmek, hidrolik hattında hava olup olmadığını anlamak ya da pedal boşluğunu elle hissetmek sorunun hidrolik kaynaklı mı yoksa mekanik bir aşınma mı olduğunu sana şıp diye söyler.
Peki ya o karmaşık vites kumanda halatları (shift cables) ve şanzıman gövdesi üzerindeki vites seçici şaftı ne durumda? Zamanla motor bölmesindeki aşırı sıcaklık değişimleri, dışarıdan gelen su, çamur ve toz, vites halatının kılıfı içine sızarak korozyona yol açar. Korozyon başladığında ise çelik halat kılıfın içinde rahatça kayamaz, bir noktada sıkışır ve vites kolu tamamen kilitlenir. Bazen de şanzımanın tam üstünde duran vites konum sensörü (neutral safety switch) zamanla yağlanıp oksitlenir ve şanzıman beynine (TCU) yanlış konum sinyali gönderir. Beyin kendini korumaya alır, aktüatörleri kilitler ve sen aracın başında çaresizce o kolu oynatmaya çalışırsın...
Böyle anlarda direksiyonun hemen altındaki veya vites konsolunun kenarındaki o küçük gizli kapağı hiç fark ettin mi? "Shift Lock Release" yazan o küçük yuvaya anahtarını veya düz bir tornavidayı bastırdığında, aslında manuel olarak o kilit selonoidini boşa çıkarıyorsun. Bu mekanik müdahale seni en yakın servise kadar idare eder ama sorunun kökünü çözmez, sadece geçici bir kapı açar. Elektrik tesisatındaki gerilim düşüklükleri, zayıflamış bir akü bile selonoidin çekme kuvvetini düşürüp bu kilitlenmeye sebep olabilir. Aracın sana anlatmaya çalıştığı şey aslında çok basit; karmaşık bir dişli ve elektronik ağının tam ortasındaki küçük bir iletim kopukluğu, seni hareket etmekten alıkoyuyor.
