Yusuf Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Gösterge panelinde aniden beliren o sarı, hani şu altı tırtıklı ve içinde ünlem işareti olan lamba yanınca insanın içine hafif bir sıkıntı çöküyor doğrusu. Sabah tam evden çıkmışsınız, işe yetişme telaşı kapıdayken ya da keyifli bir hafta sonu yolculuğunun hemen başında gözünüz o küçük ışığa takılıveriyor. İlk refleksimiz genellikle hemen en yakın benzinliğe yanaşıp lastiklerin havasını kontrol etmek olur ki doğrusu da budur aslında. Fakat bazen hava basmanıza, bütün lastikleri tek tek nizami ölçüye getirmenize rağmen o inatçı ışık sönmek bilmez, gözünüzün içine baka baka yanmaya devam eder... İşte o an anlarsınız ki mesele sadece basit bir hava kaybı değil, sistemin kendi içinde bir yerlerde yaşanan bir iletişim kopukluğudur.
Lastiklerin içindeki o küçük akıllı sensörlerin de bir ömrü var neticede ve genellikle pil bittiğinde sistem tamamen çuvallıyor. Çoğu sürücü bu sensörlerin sonsuza kadar çalışacağını düşünür ama durum pek öyle değil; tekerleğin içinde, her türlü sarsıntıya, sıcağa ve soğuğa göğüs geren o minik piller ortalama beş ila yedi yıl arasında pes ediyor. Pil zayıfladığında sinyal gücü düşüyor, araçtaki ana beyin tekerlekten düzgün veri alamayınca da panikleyip arıza lambasını yakıyor haliyle. Eğer aracınız biraz yaşını başını almışsa ve orijinal sensörleri hiç değişmediyse, muhtemelen bu inatçı ışığın arkasındaki gizli suçlu, ömrünü tamamlamış o küçük pillerden başkası değildir.
Hava sıcaklıklarının ani değişimleri de bu sistemi inanılmaz derecede yanıltabiliyor, özellikle de sonbahardan kışa geçerken yaşanan o keskin geçişlerde. Gece hava buz kestiğinde lastiğin içindeki hava sıkışıyor, basınç düşüyor ve sabah kontağı çevirdiğinizde lambanın yandığını görüyorsunuz; sonra yol yaptıkça lastik ısınıyor, hava genleşiyor ve lamba kendi kendine sönüveriyor. Bu durum aslında sistemin çalıştığını gösterir ancak bazen sistem bu ani dalgalanmalardan sonra kendini sıfırlayamaz ve kalibrasyon ayarı bozulur. Yani aslında lastiğinizde hiçbir problem yoktur, sadece sistemin aklı karışmıştır ve sizden ufak bir manuel resetleme, yani bir nevi "kapat aç" yapmanızı bekliyordur.
Peki, lastikçiye gitmeden önce kendi başımıza ne yapabiliriz, bu işi masrafsız çözmenin bir yolu yok mu dairesinde düşünmek çok doğal. Aracınızın modeline göre değişir ama genellikle torpido gözünün içinde, direksiyonun sol altında ya da tamamen multimedya ekranının ayarlar menüsünde bir 'TPMS Set' veya 'Reset' düğmesi bulunur. Lastiklerin havalarını kapı sütununda yazan doğru değerlere getirdikten sonra bu düğmeye birkaç saniye basılı tutmak, sisteme "bak her şey yolunda, hafızayı güncelle" talimatı vermek demektir. Birkaç kilometre sürdükten sonra o sinir bozucu sarı ışık hala sönmediyse, işte o zaman kalibrasyonun ötesinde, belki de sensörün fiziksel olarak zarar gördüğü gerçeğiyle yüzleşmek gerekir...
Lastik değişimi veya tamiri sırasında dikkatsiz bir manevra yüzünden o hassas mekanizmanın kırılması da o kadar sık başa gelen bir durum ki... Levye ile lastiği janttan ayırmaya çalışan usta eğer biraz aceleci davrandıysa, jantın iç kısmına monteli o narin plastik sensöre zarar vermiş olabilir. Siz lastiği tamir ettirdiğinizi sanıp huzurla yola çıkarsınız ama içerde kırılan ya da çatlayan parça çoktan havlu atmıştır bile. Böyle bir şüpheniz varsa, her lastiğin basıncını dışarıdan manuel bir saatle ölçüp ekrandaki değerlerle karşılaştırmak, hangi tekerlekteki sensörün yalan söylediğini veya tamamen sustuğunu anlamanın en kestirme yoludur.
Yeni nesil araçların pek çoğunda artık doğrudan değil de dolaylı, yani ABS sensörleri üzerinden dönme hızını ölçerek çalışan sistemler kullanılıyor ki bu da işi biraz daha ilginç kılıyor. Lastiğin havası indiğinde çapı küçülür ve diğer tekerleklere göre daha hızlı dönmeye başlar; ABS beyni bu hız farkını sezip "hey, bu lastikte bir iş var" diyerek yine aynı uyarı lambasını yakıverir. Eğer yakın zamanda sadece iki lastiği değiştirdiyseniz veya lastiklerin yerini değiştirdiyseniz (rotasyon yaptıysanız), sistem bu yeni dönme ritmine alışana kadar yine arıza verecektir. Dolayısıyla bazen sorun lastiğin kendisinde değil, tamamen tekerleklerin dönme hızlarındaki o milimetrik ve geçici uyumsuzluklarda gizlidir.
Netice itibariyle, o lamba sürekli yanıyorsa panik yapıp hemen en kötü senaryoyu düşünmeye gerek yok ama görmezden gelmek de pek akıl kârı sayılmaz. Havaları doğru eşitlediğinizden emin olun, sisteminizi aracın menüsünden güzelce sıfırlayın ve ona biraz zaman tanıyın. Şayet birkaç günlük sürüşün ardından o sarı ışık hala size dik dik bakmaya devam ediyorsa, artık bir profesyonelin bilgisayara bağlayıp hangi sensörün sinyal vermeyi kestiğini bulma vakti gelmiş demektir.
Lastiklerin içindeki o küçük akıllı sensörlerin de bir ömrü var neticede ve genellikle pil bittiğinde sistem tamamen çuvallıyor. Çoğu sürücü bu sensörlerin sonsuza kadar çalışacağını düşünür ama durum pek öyle değil; tekerleğin içinde, her türlü sarsıntıya, sıcağa ve soğuğa göğüs geren o minik piller ortalama beş ila yedi yıl arasında pes ediyor. Pil zayıfladığında sinyal gücü düşüyor, araçtaki ana beyin tekerlekten düzgün veri alamayınca da panikleyip arıza lambasını yakıyor haliyle. Eğer aracınız biraz yaşını başını almışsa ve orijinal sensörleri hiç değişmediyse, muhtemelen bu inatçı ışığın arkasındaki gizli suçlu, ömrünü tamamlamış o küçük pillerden başkası değildir.
Hava sıcaklıklarının ani değişimleri de bu sistemi inanılmaz derecede yanıltabiliyor, özellikle de sonbahardan kışa geçerken yaşanan o keskin geçişlerde. Gece hava buz kestiğinde lastiğin içindeki hava sıkışıyor, basınç düşüyor ve sabah kontağı çevirdiğinizde lambanın yandığını görüyorsunuz; sonra yol yaptıkça lastik ısınıyor, hava genleşiyor ve lamba kendi kendine sönüveriyor. Bu durum aslında sistemin çalıştığını gösterir ancak bazen sistem bu ani dalgalanmalardan sonra kendini sıfırlayamaz ve kalibrasyon ayarı bozulur. Yani aslında lastiğinizde hiçbir problem yoktur, sadece sistemin aklı karışmıştır ve sizden ufak bir manuel resetleme, yani bir nevi "kapat aç" yapmanızı bekliyordur.
Peki, lastikçiye gitmeden önce kendi başımıza ne yapabiliriz, bu işi masrafsız çözmenin bir yolu yok mu dairesinde düşünmek çok doğal. Aracınızın modeline göre değişir ama genellikle torpido gözünün içinde, direksiyonun sol altında ya da tamamen multimedya ekranının ayarlar menüsünde bir 'TPMS Set' veya 'Reset' düğmesi bulunur. Lastiklerin havalarını kapı sütununda yazan doğru değerlere getirdikten sonra bu düğmeye birkaç saniye basılı tutmak, sisteme "bak her şey yolunda, hafızayı güncelle" talimatı vermek demektir. Birkaç kilometre sürdükten sonra o sinir bozucu sarı ışık hala sönmediyse, işte o zaman kalibrasyonun ötesinde, belki de sensörün fiziksel olarak zarar gördüğü gerçeğiyle yüzleşmek gerekir...
Lastik değişimi veya tamiri sırasında dikkatsiz bir manevra yüzünden o hassas mekanizmanın kırılması da o kadar sık başa gelen bir durum ki... Levye ile lastiği janttan ayırmaya çalışan usta eğer biraz aceleci davrandıysa, jantın iç kısmına monteli o narin plastik sensöre zarar vermiş olabilir. Siz lastiği tamir ettirdiğinizi sanıp huzurla yola çıkarsınız ama içerde kırılan ya da çatlayan parça çoktan havlu atmıştır bile. Böyle bir şüpheniz varsa, her lastiğin basıncını dışarıdan manuel bir saatle ölçüp ekrandaki değerlerle karşılaştırmak, hangi tekerlekteki sensörün yalan söylediğini veya tamamen sustuğunu anlamanın en kestirme yoludur.
Yeni nesil araçların pek çoğunda artık doğrudan değil de dolaylı, yani ABS sensörleri üzerinden dönme hızını ölçerek çalışan sistemler kullanılıyor ki bu da işi biraz daha ilginç kılıyor. Lastiğin havası indiğinde çapı küçülür ve diğer tekerleklere göre daha hızlı dönmeye başlar; ABS beyni bu hız farkını sezip "hey, bu lastikte bir iş var" diyerek yine aynı uyarı lambasını yakıverir. Eğer yakın zamanda sadece iki lastiği değiştirdiyseniz veya lastiklerin yerini değiştirdiyseniz (rotasyon yaptıysanız), sistem bu yeni dönme ritmine alışana kadar yine arıza verecektir. Dolayısıyla bazen sorun lastiğin kendisinde değil, tamamen tekerleklerin dönme hızlarındaki o milimetrik ve geçici uyumsuzluklarda gizlidir.
Netice itibariyle, o lamba sürekli yanıyorsa panik yapıp hemen en kötü senaryoyu düşünmeye gerek yok ama görmezden gelmek de pek akıl kârı sayılmaz. Havaları doğru eşitlediğinizden emin olun, sisteminizi aracın menüsünden güzelce sıfırlayın ve ona biraz zaman tanıyın. Şayet birkaç günlük sürüşün ardından o sarı ışık hala size dik dik bakmaya devam ediyorsa, artık bir profesyonelin bilgisayara bağlayıp hangi sensörün sinyal vermeyi kestiğini bulma vakti gelmiş demektir.
