Hakan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Aracınızla sabit bir hızda, mesela 60-70 kilometre civarında seyrederken birdenbire direksiyondan ya da pedalın hemen altından beliren o hafif sarsıntıyı hissettiniz mi hiç? İnsan ilk anlarda bunu basit bir yol bozukluğuna, balansı bozulmuş bir lastiğe ya da en fazla aşınmış bir motora bağlamak istiyor, zihni hemen en ucuz ihtimallere kayıyor doğal olarak... Fakat o ince titreşim, tam da otomatik şanzımanın kalbinde yer alan tork konvertörünün artık yorulduğunu, basınç dengesini kaybettiğini gösteren o sessiz ama oldukça belirgin feryatlarından biri haline geliyor. Türbin ile pompa arasındaki hidrolik bağın türbülansa girmesi yüzünden ortaya çıkan bu pürüzlü his, özellikle kilitlenme debriyajının devreye tam giremediği veya yağın viskozitesini kaybettiği anlarda kendini belli eder. Bizler genellikle aracımızın altından gelen her tıkırtıyı hemen sanayiye taşımayı sevmeyiz, biraz erteleriz, belki kendi kendine geçer diye umut ederiz ama tork konvertöründeki bu ufak pürüz zamanla büyüyüp bütün sürüş keyfini alıp götüren devasa bir huzursuzluğa dönüşüveriyor.
Otomatik vitesli araçlarda konfor dediğimiz şey öyle bir çırpıda elde edilmiyor, aksine şanzıman yağının o daracık kanallarda kusursuzca süzülmesiyle sağlanan hassas bir dengeye dayanıyor. Zamanla ısınan, yapısı bozulan ya da içine mikron düzeyinde çapakların karıştığı hidrolik sıvı, konvertörün içindeki o hassas kilitlenme mekanizmasını olması gerektiği gibi kavrayamaz hale getirir. Hani bazen gaza hafifçe basarsınız da araba gitmekle gitmemek arasında kalır, sanki bozuk bir zeminde gidiyormuşçasına arkadan birisi arabayı silkeliyormuş gibi hissettirir ya... İşte tam da bu noktada, şanzıman yağının kalitesini ve miktarını gözden geçirmek, sorunu daha büyük bir mekanik yıkıma dönüşmeden yakalamanın ilk adımıdır; yani hidrolik sıvının tazelenmesi bazen mucizevi bir şekilde o huzursuzluğu tamamen ortadan kaldırabilir. Yağın yapısındaki bozulma kilitlenmeyi zorlaştırır, kilitlenme zorlaştıkça da sürtünme artar ve ortaya çıkan bu kısırdöngü nihayetinde sürücü koltuğuna kadar ulaşan o rahatsız edici titremeyi doğurur.
Arıza tespitinde en çok düştüğümüz hatalardan biri de bu titremeyi rot-balans sorunlarıyla ya da motor takozlarının esvafını yitirmesiyle karıştırmaktır, ki bu son derece insani ve yaygın bir yanılgıdır. Farkı anlamak esasen sanıldığı kadar karmaşık değil; ayağınızı gazdan çektiğiniz an titreme birdenbire bıçak gibi kesiliyorsa ya da belirli bir devir aralığında sabit hızla giderken kendini tekrar tekrar hatırlatıyorsa, bakacağınız yer ne yazık ki lastikler değil doğrudan doğruya şanzıman sistemidir. Ustaların yanına varıp sorunu anlatmaya çalışırken durumun sadece belirli bir hız aralığında ortaya çıktığını vurgulamak, boş yere süspansiyon parçalarını değiştirmekten korur insanı... Yine de emin olmak için tork konvertörü revizyonu yapan uzman bir serviste hidrolik basınç ölçümü yaptırmak, konvertör kütlesinin dengesini yitirip yitirmediğini tahlil ettirmek her zaman en mantıklı yol olarak önümüzde duruyor.
Sürüş esnasında bu durumu fark ettiğimiz ilk anlarda radikal kararlar alıp hemen parçayı değiştirmeye kalkışmak yerine, biraz daha sakin kalıp aşamalı bir kontrol yöntemi izlemek bütçeyi korumanın en akılcı yoludur. Yağ filtresinin tıkanması dahi sıvı akışını kısıtlayarak konvertörün kilitlenme basıncını düşürebilir ve sanki bütün mekanizma mahvolmuş gibi bir his oluşturabilir. Böyle durumlarda öncelikle şanzıman yağını uygun spesifikasyondaki yeni bir sıvıyla tazelemek, gerekiyorsa sisteme uygun tork konvertörü katkıları ekleyerek kilitlenme debriyajının tutunmasını kolaylaştırmak ilk durak olmalıdır. Eğer bu hafif müdahaleler sonrasında da o ince sarsıntı geçmiyorsa, işte o zaman tork konvertörünün sökülüp içinin açılması, türbin kanatçıklarının ve balatanın yenilenmesi kaçınılmaz bir hal alır... Sorunu görmezden gelip bu şekilde km'lerce yol yapmak ise sadece konvertörü değil, şanzımanın ana beynini ve dişli gruplarını da riske atmaktan başka bir işe yaramaz.
Otomatik vitesli araçlarda konfor dediğimiz şey öyle bir çırpıda elde edilmiyor, aksine şanzıman yağının o daracık kanallarda kusursuzca süzülmesiyle sağlanan hassas bir dengeye dayanıyor. Zamanla ısınan, yapısı bozulan ya da içine mikron düzeyinde çapakların karıştığı hidrolik sıvı, konvertörün içindeki o hassas kilitlenme mekanizmasını olması gerektiği gibi kavrayamaz hale getirir. Hani bazen gaza hafifçe basarsınız da araba gitmekle gitmemek arasında kalır, sanki bozuk bir zeminde gidiyormuşçasına arkadan birisi arabayı silkeliyormuş gibi hissettirir ya... İşte tam da bu noktada, şanzıman yağının kalitesini ve miktarını gözden geçirmek, sorunu daha büyük bir mekanik yıkıma dönüşmeden yakalamanın ilk adımıdır; yani hidrolik sıvının tazelenmesi bazen mucizevi bir şekilde o huzursuzluğu tamamen ortadan kaldırabilir. Yağın yapısındaki bozulma kilitlenmeyi zorlaştırır, kilitlenme zorlaştıkça da sürtünme artar ve ortaya çıkan bu kısırdöngü nihayetinde sürücü koltuğuna kadar ulaşan o rahatsız edici titremeyi doğurur.
Arıza tespitinde en çok düştüğümüz hatalardan biri de bu titremeyi rot-balans sorunlarıyla ya da motor takozlarının esvafını yitirmesiyle karıştırmaktır, ki bu son derece insani ve yaygın bir yanılgıdır. Farkı anlamak esasen sanıldığı kadar karmaşık değil; ayağınızı gazdan çektiğiniz an titreme birdenbire bıçak gibi kesiliyorsa ya da belirli bir devir aralığında sabit hızla giderken kendini tekrar tekrar hatırlatıyorsa, bakacağınız yer ne yazık ki lastikler değil doğrudan doğruya şanzıman sistemidir. Ustaların yanına varıp sorunu anlatmaya çalışırken durumun sadece belirli bir hız aralığında ortaya çıktığını vurgulamak, boş yere süspansiyon parçalarını değiştirmekten korur insanı... Yine de emin olmak için tork konvertörü revizyonu yapan uzman bir serviste hidrolik basınç ölçümü yaptırmak, konvertör kütlesinin dengesini yitirip yitirmediğini tahlil ettirmek her zaman en mantıklı yol olarak önümüzde duruyor.
Sürüş esnasında bu durumu fark ettiğimiz ilk anlarda radikal kararlar alıp hemen parçayı değiştirmeye kalkışmak yerine, biraz daha sakin kalıp aşamalı bir kontrol yöntemi izlemek bütçeyi korumanın en akılcı yoludur. Yağ filtresinin tıkanması dahi sıvı akışını kısıtlayarak konvertörün kilitlenme basıncını düşürebilir ve sanki bütün mekanizma mahvolmuş gibi bir his oluşturabilir. Böyle durumlarda öncelikle şanzıman yağını uygun spesifikasyondaki yeni bir sıvıyla tazelemek, gerekiyorsa sisteme uygun tork konvertörü katkıları ekleyerek kilitlenme debriyajının tutunmasını kolaylaştırmak ilk durak olmalıdır. Eğer bu hafif müdahaleler sonrasında da o ince sarsıntı geçmiyorsa, işte o zaman tork konvertörünün sökülüp içinin açılması, türbin kanatçıklarının ve balatanın yenilenmesi kaçınılmaz bir hal alır... Sorunu görmezden gelip bu şekilde km'lerce yol yapmak ise sadece konvertörü değil, şanzımanın ana beynini ve dişli gruplarını da riske atmaktan başka bir işe yaramaz.
