Hakan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Otomobilin kaputunu kaldırdığınızda o karmaşık metal yığınının içinde kalbi besleyen gizli bir nehir akar; alternatör, yani eski toprak ustaların deyimiyle şarj dinamosu, bu nehrin yatağını tutan en kritik benttir. Motor çalışırken krank milinden aldığı mekanik enerjiyi, stator sargılarındaki elektromanyetik indüksiyon prensibiyle alternatif akıma dönüştürür ve ardından diyot tablasıyla doğru akıma (DC) çevirerek sistemin kılcal damarlarına pompalar. Gösterge panelindeki o küçük kırmızı akü sembolü aniden yandığında, aslında akünün kendisi değil, bu döngünün kırıldığı size fısıldanmaktadır. Çoğu zaman voltaj regülatörünün (konjektör) içindeki transistörlerin aşırı ısınarak devreyi kesmesiyle tetiklenen bu ikaz, sistemin artık kendi kendini besleyemediğinin resmi ilanıdır... Yolda giderken farların bir an parlayıp sonra loşlaşması, tamamen konjektörün voltajı 13.8 ile 14.4 volt arasında sabit tutma yeteneğini kaybetmesinden kaynaklanır.
Farların gece sürüşünde bir mum alevi gibi titremesi ya da tam tersi, gaza bastıkça göz alıcı bir parlaklığa ulaşması normal mi sizce? Değil elbette; çünkü bu durum direkt olarak alternatörün içindeki kömürlerin (fırçaların) bittiğine ve kolektör halkalarına tam temas edemediğine işaret eder. Akım düzensizleştiğinde, aracın elektronik kontrol ünitesi (ECU) kararsız sinyaller almaya başlar ve modern otomobillerdeki hassas sensörler birer birer hata kodu fırlatmaya koyulur. Hatta bazen sileceklerin yavaşlaması, camların isteksizce kapanması gibi can sıkıcı detaylar baş gösterir ki, insan o an şüphelenmeli. Elektrik ihtiyacı o denli yüksektir ki, dinamodaki en ufak bir verim düşüşü doğrudan konfor elemanlarını felç etmeye yeter. Mekanik bir dirençle karşılaşan rotor mili, sargılardaki kısa devre nedeniyle manyetik alanı doğru yönetemediğinde sistem çökmeye başlar.
Kaputu açtığınızda burnunuza gelen o keskin, yanık plastik kokusunu asla hafife almayın. Dinamonun içindeki bakır tel sargıların yalıtım verniği (emaye) aşırı ısıya maruz kaldığında erimeye başlar ve bu da doğrudan kısa devre demektir... Bazen de alternatör kayışının (V kayışı) gevşemesi veya kasnağın aşınması yüzünden sürtünme ısısı artar ve o meşhur koku kabine kadar ulaşır. Kasnak mili üzerindeki rulmanlar kuruyup aşındığında ise, motor devriyle senkronize bir şekilde artan, tabiri caizse bir kedi miyavlamasını ya da uğultuyu andıran o metalik ses yükselir. Dinamonun içindeki bilyalar dağılmak üzereyken çıkan bu ses, aslında mekanik ömrün sonuna gelindiğinin en net uyarısıdır. Kayışın kaçırma yapması, kasnağın dönme momentini rotora tam iletememesine yol açar ve bu da şarj akımının amperajını düşürür.
Sabahları marşa bastığınızda o isteksiz, hımbıl dönme sesi kulak tırmalıyorsa suçluyu hemen uzakta aramayın. Akü yeni olsa bile, şarj dinamosunun diyot köprüsü (konvertör ünitesi) arızalandığında alternatif akımı doğru akıma çeviremez ve aküyü şarj etmek yerine tam aksine onu sinsi bir şekilde dikiz aynasından izleyerek bitirir. Diyotlardan biri yandığında, araç stop halindeyken bile ters akım sızıntısı meydana gelebilir ve siz farkında olmadan sabaha kadar tüm enerji rezerve sökülüp alınır. Bir multimetre alıp motor çalışırken akü kutup başlarını ölçtüğünüzde 12 voltun altında bir değer görüyorsanız, bilin ki o dinamo artık sadece süs olarak orada duruyordur. Zira sağlıklı bir şarj sisteminin boşta en az 13.5 volt üretmesi gerekir ki aküyü de besleyebilsin, araç içi elektroniği de ayakta tutabilsin.
Tavsiyem, müzik sisteminde ya da radyoda motor devrine göre artıp azalan bir parazit veya cızırtı duyduğunuz an kulak kesilmenizdir. Alternatörün içindeki doğrultucu diyotlar fonksiyonunu yitirdiğinde, sisteme "dalgalı akım" (AC ripple) sızar ve bu elektriksel gürültü doğrudan ses sisteminin frekanslarına karışır. İşte bu aşamada dijital ekranların donması, şanzıman beyninin vites geçişlerinde kararsızlık yaşaması gibi tuhaf semptomlar baş gösterir. Elektromanyetik uyumluluk sınırları aşıldığında otomobil adeta felç olur. Küçük bir kömür aşınmasıyla başlayan bu süreç, zamanında müdahale edilmezse binlerce liralık elektronik kart hasarlarına yol açabilir...
Farların gece sürüşünde bir mum alevi gibi titremesi ya da tam tersi, gaza bastıkça göz alıcı bir parlaklığa ulaşması normal mi sizce? Değil elbette; çünkü bu durum direkt olarak alternatörün içindeki kömürlerin (fırçaların) bittiğine ve kolektör halkalarına tam temas edemediğine işaret eder. Akım düzensizleştiğinde, aracın elektronik kontrol ünitesi (ECU) kararsız sinyaller almaya başlar ve modern otomobillerdeki hassas sensörler birer birer hata kodu fırlatmaya koyulur. Hatta bazen sileceklerin yavaşlaması, camların isteksizce kapanması gibi can sıkıcı detaylar baş gösterir ki, insan o an şüphelenmeli. Elektrik ihtiyacı o denli yüksektir ki, dinamodaki en ufak bir verim düşüşü doğrudan konfor elemanlarını felç etmeye yeter. Mekanik bir dirençle karşılaşan rotor mili, sargılardaki kısa devre nedeniyle manyetik alanı doğru yönetemediğinde sistem çökmeye başlar.
Kaputu açtığınızda burnunuza gelen o keskin, yanık plastik kokusunu asla hafife almayın. Dinamonun içindeki bakır tel sargıların yalıtım verniği (emaye) aşırı ısıya maruz kaldığında erimeye başlar ve bu da doğrudan kısa devre demektir... Bazen de alternatör kayışının (V kayışı) gevşemesi veya kasnağın aşınması yüzünden sürtünme ısısı artar ve o meşhur koku kabine kadar ulaşır. Kasnak mili üzerindeki rulmanlar kuruyup aşındığında ise, motor devriyle senkronize bir şekilde artan, tabiri caizse bir kedi miyavlamasını ya da uğultuyu andıran o metalik ses yükselir. Dinamonun içindeki bilyalar dağılmak üzereyken çıkan bu ses, aslında mekanik ömrün sonuna gelindiğinin en net uyarısıdır. Kayışın kaçırma yapması, kasnağın dönme momentini rotora tam iletememesine yol açar ve bu da şarj akımının amperajını düşürür.
Sabahları marşa bastığınızda o isteksiz, hımbıl dönme sesi kulak tırmalıyorsa suçluyu hemen uzakta aramayın. Akü yeni olsa bile, şarj dinamosunun diyot köprüsü (konvertör ünitesi) arızalandığında alternatif akımı doğru akıma çeviremez ve aküyü şarj etmek yerine tam aksine onu sinsi bir şekilde dikiz aynasından izleyerek bitirir. Diyotlardan biri yandığında, araç stop halindeyken bile ters akım sızıntısı meydana gelebilir ve siz farkında olmadan sabaha kadar tüm enerji rezerve sökülüp alınır. Bir multimetre alıp motor çalışırken akü kutup başlarını ölçtüğünüzde 12 voltun altında bir değer görüyorsanız, bilin ki o dinamo artık sadece süs olarak orada duruyordur. Zira sağlıklı bir şarj sisteminin boşta en az 13.5 volt üretmesi gerekir ki aküyü de besleyebilsin, araç içi elektroniği de ayakta tutabilsin.
Tavsiyem, müzik sisteminde ya da radyoda motor devrine göre artıp azalan bir parazit veya cızırtı duyduğunuz an kulak kesilmenizdir. Alternatörün içindeki doğrultucu diyotlar fonksiyonunu yitirdiğinde, sisteme "dalgalı akım" (AC ripple) sızar ve bu elektriksel gürültü doğrudan ses sisteminin frekanslarına karışır. İşte bu aşamada dijital ekranların donması, şanzıman beyninin vites geçişlerinde kararsızlık yaşaması gibi tuhaf semptomlar baş gösterir. Elektromanyetik uyumluluk sınırları aşıldığında otomobil adeta felç olur. Küçük bir kömür aşınmasıyla başlayan bu süreç, zamanında müdahale edilmezse binlerce liralık elektronik kart hasarlarına yol açabilir...
