Kemal Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Gaza basıldığında motor bloğundaki sıcaklığın aniden 90 dereceyi devirip fanın devreye girip girmemesi tamamen o küçük pirinç parçanın keyfine bakıyor aslında. Fan müşürü dediğimiz eleman, soğutma sıvısının direncini ve sıcaklığını ölçüp beyne ya da doğrudan fan rölesine elektrik sinyali gönderen bir tür NTC, yani negatif sıcaklık katsayılı termistördür. Kaputu açıp derme çatma kabloların arasından müşürü sökmek gözünü korkutmasın; düz tornavida ile sabitleme klipsini boşa çıkarıp soketi asıldın mı parça elinde kalır zaten. Sıcaklık arttıkça içindeki direncin düşmesi gerekiyor ki elektrik akımı rahatça geçsin de o kocaman fan pervanesi dönmeye başlasın... Aksi halde radyatördeki su fıkır fıkır kaynar da haberin bile olmaz.
Müşürün sağlamlığını ölçmenin en garantili yolu, direnç değerlerini oda sıcaklığından itibaren basamak basamak takip etmekten geçiyor. Bir dijital multimetreyi ohmmetre moduna, 2k ohm kademesine getirip probes uçlarını müşürün iki pinine sıkıca değdirmek yeterli. Buzlu suya batırılmış bir kapta oda sıcaklığında 2000 ile 3000 ohm arası bir değer okuman lazım, en azından katalog verileri genelde bu aralığı işaret eder. Sonra bir çaydanlıkta su ısıtmaya başla ve parçayı suyun içine, soket kısmına su kaçırmadan daldırıp bekle... Su ısındıkça ekrandaki o sayıların tıkır tıkır düşmesi, mesela 80-90 derece bandında 200-300 ohm seviyelerine kadar gerilemesi gerekir. Sayılar takılı kalıyorsa ya da ekranda sonsuz direnç simgesi yani "OL" yazısı çıkıyorsa parça çöp demektir.
Sıcak suyla veya multimetreyle uğraşmak istemeyen sabırsız sürücüler için araba üzerindeki bypass yöntemi adeta hayat kurtarır. Radyatörün alt veya üst hortum girişindeki iki pinli soketi çekip çıkarırsın, eline kısa bir kablo parçası alırsın. Kablonun iki ucunu soketteki yuvalara köprü yapıp kontağı açtığında o fan bağıra bağıra dönmeye başlıyorsa... Sorun büyük ihtimalle fan motorunda değil, o an sinyal üretmeyen müşürün kendisindedir. Fakat bazı yeni nesil araçlarda fan kontrol ünitesi PWM sinyaliyle çalıştığı için bu düz kontak yöntemi sigortayı attırabilir, aman dikkat. Bazen de tesisattaki korozyon yüzünden yanlış voltaj okunur, müşür sağlam olsa bile araba fuzuli yere hararet yapar.
Direnç değişimi düzgün görünse bile her şey bitti sanma; parçanın eşik sıcaklığında ani tepki verip vermediği de kritik bir detay. Termostat açıp sıcak su radyatöre yürüdüğünde müşürün içindeki bimetal veya yarı iletken yapı milisaniyeler içinde iletime geçmek zorunda. Bir ısı tabancasıyla müşürün metal ucunu uzaktan tatlı tatlı ısıtırken multimetredeki sapmaları izlemek, mikroskobik çatlaklardan kaynaklanan iletim kopukluklarını şak diye ortaya çıkarır. Bazen parça soğukken mükemmel çalışır ama 95 dereceye geldiği an içindeki hat kopar... Anlayacağın, sıcaklık tepe noktasına çıktığında direncin aniden sıfırlanması veya fırlaması o parçaya güvenemeyeceğin anlamına gelir.
Eski usul gazlı lehim havyası veya pürmüzü doğrudan parçanın ucuna dayamak yapılan en büyük hatalardan biridir. İçindeki hassas seramik kaplamayı veya termistör kristalini daha test ederken yakıp kavurursun, elindeki parçayı sağlam olsa bile kendi ellerinle bozarsın. Sıcak su banyosu yaparken suyun içine bir parça tuz atmak iletkenliği değiştirebileceğinden ölçüm kabındaki suyun saf veya temiz musluk suyu olmasına özen gösterilmeli. Ölçüm yaparken probları elinle tutarsan kendi vücut direncin olan o 100k ohm'luk değeri de devreye sokmuş olursun ki bu da ekrandaki rakamları tamamen sapıttırır. Küçük timsah ağızlı klipsler kullanmak her zaman daha sağlıklı sonuç verir.
Termostat kapalı kaldığında radyatöre sıcak su ulaşmaz, dolayısıyla müşür soğuk suda kaldığı için fanı asla devreye sokmaz. Sen de suyun kaynadığını görüp "bu müşür bozuk" diye hemen yenisini almaya koşarsın ama aslında sorun tamamen mekanik bir tıkanıklıktan ibarettir. Müşürün takıldığı yuvada biriken kireç ve çamur tabakası parçanın etrafında bir yalıtım duvarı örer, su 100 derece olsa bile parça bunu 70 derece hisseder... Soket tırnaklarında oluşan yeşilimsi oksitlenmeyi zımparalamadan yapılan testler de insanı yanıltır, ölçü aleti yanlış söyler. Dolayısıyla parçayı test etmeden önce metal gövdesini ve elektrik pinlerini selülozik tiner veya kontak sprey ile pırıl pırıl parlatmak gerekir.
Müşürün sağlamlığını ölçmenin en garantili yolu, direnç değerlerini oda sıcaklığından itibaren basamak basamak takip etmekten geçiyor. Bir dijital multimetreyi ohmmetre moduna, 2k ohm kademesine getirip probes uçlarını müşürün iki pinine sıkıca değdirmek yeterli. Buzlu suya batırılmış bir kapta oda sıcaklığında 2000 ile 3000 ohm arası bir değer okuman lazım, en azından katalog verileri genelde bu aralığı işaret eder. Sonra bir çaydanlıkta su ısıtmaya başla ve parçayı suyun içine, soket kısmına su kaçırmadan daldırıp bekle... Su ısındıkça ekrandaki o sayıların tıkır tıkır düşmesi, mesela 80-90 derece bandında 200-300 ohm seviyelerine kadar gerilemesi gerekir. Sayılar takılı kalıyorsa ya da ekranda sonsuz direnç simgesi yani "OL" yazısı çıkıyorsa parça çöp demektir.
Sıcak suyla veya multimetreyle uğraşmak istemeyen sabırsız sürücüler için araba üzerindeki bypass yöntemi adeta hayat kurtarır. Radyatörün alt veya üst hortum girişindeki iki pinli soketi çekip çıkarırsın, eline kısa bir kablo parçası alırsın. Kablonun iki ucunu soketteki yuvalara köprü yapıp kontağı açtığında o fan bağıra bağıra dönmeye başlıyorsa... Sorun büyük ihtimalle fan motorunda değil, o an sinyal üretmeyen müşürün kendisindedir. Fakat bazı yeni nesil araçlarda fan kontrol ünitesi PWM sinyaliyle çalıştığı için bu düz kontak yöntemi sigortayı attırabilir, aman dikkat. Bazen de tesisattaki korozyon yüzünden yanlış voltaj okunur, müşür sağlam olsa bile araba fuzuli yere hararet yapar.
Direnç değişimi düzgün görünse bile her şey bitti sanma; parçanın eşik sıcaklığında ani tepki verip vermediği de kritik bir detay. Termostat açıp sıcak su radyatöre yürüdüğünde müşürün içindeki bimetal veya yarı iletken yapı milisaniyeler içinde iletime geçmek zorunda. Bir ısı tabancasıyla müşürün metal ucunu uzaktan tatlı tatlı ısıtırken multimetredeki sapmaları izlemek, mikroskobik çatlaklardan kaynaklanan iletim kopukluklarını şak diye ortaya çıkarır. Bazen parça soğukken mükemmel çalışır ama 95 dereceye geldiği an içindeki hat kopar... Anlayacağın, sıcaklık tepe noktasına çıktığında direncin aniden sıfırlanması veya fırlaması o parçaya güvenemeyeceğin anlamına gelir.
Eski usul gazlı lehim havyası veya pürmüzü doğrudan parçanın ucuna dayamak yapılan en büyük hatalardan biridir. İçindeki hassas seramik kaplamayı veya termistör kristalini daha test ederken yakıp kavurursun, elindeki parçayı sağlam olsa bile kendi ellerinle bozarsın. Sıcak su banyosu yaparken suyun içine bir parça tuz atmak iletkenliği değiştirebileceğinden ölçüm kabındaki suyun saf veya temiz musluk suyu olmasına özen gösterilmeli. Ölçüm yaparken probları elinle tutarsan kendi vücut direncin olan o 100k ohm'luk değeri de devreye sokmuş olursun ki bu da ekrandaki rakamları tamamen sapıttırır. Küçük timsah ağızlı klipsler kullanmak her zaman daha sağlıklı sonuç verir.
Termostat kapalı kaldığında radyatöre sıcak su ulaşmaz, dolayısıyla müşür soğuk suda kaldığı için fanı asla devreye sokmaz. Sen de suyun kaynadığını görüp "bu müşür bozuk" diye hemen yenisini almaya koşarsın ama aslında sorun tamamen mekanik bir tıkanıklıktan ibarettir. Müşürün takıldığı yuvada biriken kireç ve çamur tabakası parçanın etrafında bir yalıtım duvarı örer, su 100 derece olsa bile parça bunu 70 derece hisseder... Soket tırnaklarında oluşan yeşilimsi oksitlenmeyi zımparalamadan yapılan testler de insanı yanıltır, ölçü aleti yanlış söyler. Dolayısıyla parçayı test etmeden önce metal gövdesini ve elektrik pinlerini selülozik tiner veya kontak sprey ile pırıl pırıl parlatmak gerekir.
