Ayhan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Arabaya atlayıp uzun bir yola çıktığında, o pürüzsüz vites geçişlerinin arkasındaki gizli kahramanı pek düşünmezsin değil mi? Hani vitesin ne zaman değiştiğini bile anlamadan katettiğin o konforlu kilometreler var ya, işte onların neredeyse tamamını o kırmızımsı, akışkan sıvıya borçlusun. Otomatik şanzıman yağı dediğimiz şey, sadece parçaları yağlayan sıradan bir makine yağı değil aslında; sistemin hem kalbi, hem kası, hem de sinir ağı sayılır. Bu yağ azaldığı zaman, şanzımanın içindeki o hassas hidrolik basınç dengesi bir anda altüst oluverir. Basınç düşünce de vitesler adeta ne yapacağını bilemez, kararsızlaşır... Hatta bazen o kadar sarsıntılı geçişler yaşarsın ki, sanki arkadan biri sana hafifçe çarpmış gibi hissedersin. Yağın eksikliği, o muazzam mekanik düzenin kendi kendini yemeye başladığı anın ilk habercisidir.
Vites devri yükseliyor ama araba bir türlü hızlanmıyor mu, motor adeta bağırıyor ama o eski serilikten eser yok mu? İşte bu durum, şanzıman yağının kritik seviyenin altına düştüğünün en net, en belirgin işaretlerinden biridir. Mekanik dünyada biz buna "kaçırma" deriz; yani motorun ürettiği o güzelim güç, tekerleklere aktarılmak yerine şanzımanın içinde adeta buharlaşıp gider. Yağ eksilince, vites kavrama plakaları birbirine tam temas edemez, hidrolik baskı yetersiz kaldığı için plakalar sürtünerek boşa dönmeye başlar. Hani manuel bir araçta debriyajı yarımda bırakıp gaza yüklendiğinde motor ses verir de araba gitmez ya... Tıpkı onun gibi bir his, tam olarak öyle bir çaresizlik. Bu sürtünme devam ettikçe içerideki sıcaklık öyle bir seviyeye ulaşır ki, kısa sürede o pahalı balataların yanıp kömürleşmesine şahit olursun.
Hiç direksiyon başındayken alt taraftan gelen o garip, uğultulu, ıslık benzeri sesleri dinlediğin oldu mu? Metalin metale süratle sürtünürken çıkardığı o rahatsız edici gıcırtıyı bir kez duyduysan, bir şeylerin ters gittiğini anlamak için usta olmana gerek kalmaz zaten. Şanzıman yağı azaldığında, dişliler ve tork konvertörü gibi devasa yük altındaki parçalar susuz kalmış gibi kurur. Yağ film tabakası inceldikçe veya tamamen ortadan kalktıkça, parçalar arasındaki o koruyucu zırh yok olur. Sonra ne mi olur? İçeride mikroskobik düzeyde başlayan o küçük metal talaşları, zamanla koca bir felaketin habercisi haline gelir... Bir bakmışsın ki, basit bir yağ ekleme işlemiyle kurtarılabilecek bir durum, tamamen revizyon gerektiren devasa bir tamir faturasına dönüşmüş.
Belki de en tehlikeli anlardan biri, trafikte dur-kalk yaparken veya gaza aniden bastığında şanzımanın vitese geçmekte tereddüt etmesidir. D tuşuna veya konumuna alırsın ama araba şöyle bir iki saniye bekler, sanki "gitsem mi gitmesem mi" diye düşünür gibi kararsız kalır. Ardından pat diye birden kavrar ve sert bir vuruntuyla ileri atılır. İşte o sarsıntı, hidrolik valf gövdesine yeterli yağ basıncının ulaşmamasından kaynaklanır. Yağın eksik olduğu durumlarda pompa sisteme hava emmeye başlar ve sıvının compressibility dediğimiz sıkıştırılamazlık özelliği bozulur. İnan bana, o sert vuruntuların her biri şanzımanın içindeki elektro-vanalara ve dişli gruplarına indirilmiş ağır bir balyoz darbesidir aslında.
Sıcaklık faktörünü asla hafife almamalısın; çünkü otomatik şanzımanların en büyük düşmanı aşırı ısınmadır. Yağ sadece bir yağlayıcı değil, aynı zamanda şanzımanın içindeki o muazzam ısıyı alıp radyatöre taşıyan bir soğutma sıvısıdır. Depoda yeterince sıvı yoksa, mevcut az miktardaki yağ sürekli sirküle etmekten dolayı aşırı ısınır ve kimyasal yapısı kısa sürede bozulur. Yanan yağ zift gibi simsiyah bir hal alır, yanık kokusu kapağı açar açmaz burnuna çalınır. Isı yükseldikçe şanzıman beyni kendini korumaya almak için aracı "koruma moduna" (limp mode) sokabilir. Yolda giderken aniden aracın üçüncü viteste kilitlenip kaldığını görürsen hiç şaşırma... Araba sana açıkça "daha fazla zorlama, dur" diyordur.
Aracının altına baktığında kırmızı veya koyu kahverengi damlalar görüyorsan, o zaman hiç vakit kaybetmeden harekete geçmekte fayda var. Yağ seviyesini ölçmek bazı araçlarda çubukla çok kolayken, yenilerinde kapalı sistem olduğu için biraz tecrübe ve uzmanlık gerektirebilir. Azalan yağı sadece tamamlamak bazen geçici bir çözümdür, asıl önemli olan o yağın nereden kaçtığını bulmaktır; keçe mi yıprandı, karter contası mı sızdırıyor, yoksa soğutucu hortumlarda mı bir çatlak var? Şanzımanı susuz, yani yağsız bırakmak, modern bir otomobile yapabileceğin en büyük kötülüklerden biridir. Düzenli kontrolleri aksatmaz, en küçük bir vuruntuda veya vites gecikmesinde durumu ciddiye alırsan, o karmaşık mekanizma sana uzun yıllar sorunsuz bir sürüş keyfi sunmaya devam edecektir.
Vites devri yükseliyor ama araba bir türlü hızlanmıyor mu, motor adeta bağırıyor ama o eski serilikten eser yok mu? İşte bu durum, şanzıman yağının kritik seviyenin altına düştüğünün en net, en belirgin işaretlerinden biridir. Mekanik dünyada biz buna "kaçırma" deriz; yani motorun ürettiği o güzelim güç, tekerleklere aktarılmak yerine şanzımanın içinde adeta buharlaşıp gider. Yağ eksilince, vites kavrama plakaları birbirine tam temas edemez, hidrolik baskı yetersiz kaldığı için plakalar sürtünerek boşa dönmeye başlar. Hani manuel bir araçta debriyajı yarımda bırakıp gaza yüklendiğinde motor ses verir de araba gitmez ya... Tıpkı onun gibi bir his, tam olarak öyle bir çaresizlik. Bu sürtünme devam ettikçe içerideki sıcaklık öyle bir seviyeye ulaşır ki, kısa sürede o pahalı balataların yanıp kömürleşmesine şahit olursun.
Hiç direksiyon başındayken alt taraftan gelen o garip, uğultulu, ıslık benzeri sesleri dinlediğin oldu mu? Metalin metale süratle sürtünürken çıkardığı o rahatsız edici gıcırtıyı bir kez duyduysan, bir şeylerin ters gittiğini anlamak için usta olmana gerek kalmaz zaten. Şanzıman yağı azaldığında, dişliler ve tork konvertörü gibi devasa yük altındaki parçalar susuz kalmış gibi kurur. Yağ film tabakası inceldikçe veya tamamen ortadan kalktıkça, parçalar arasındaki o koruyucu zırh yok olur. Sonra ne mi olur? İçeride mikroskobik düzeyde başlayan o küçük metal talaşları, zamanla koca bir felaketin habercisi haline gelir... Bir bakmışsın ki, basit bir yağ ekleme işlemiyle kurtarılabilecek bir durum, tamamen revizyon gerektiren devasa bir tamir faturasına dönüşmüş.
Belki de en tehlikeli anlardan biri, trafikte dur-kalk yaparken veya gaza aniden bastığında şanzımanın vitese geçmekte tereddüt etmesidir. D tuşuna veya konumuna alırsın ama araba şöyle bir iki saniye bekler, sanki "gitsem mi gitmesem mi" diye düşünür gibi kararsız kalır. Ardından pat diye birden kavrar ve sert bir vuruntuyla ileri atılır. İşte o sarsıntı, hidrolik valf gövdesine yeterli yağ basıncının ulaşmamasından kaynaklanır. Yağın eksik olduğu durumlarda pompa sisteme hava emmeye başlar ve sıvının compressibility dediğimiz sıkıştırılamazlık özelliği bozulur. İnan bana, o sert vuruntuların her biri şanzımanın içindeki elektro-vanalara ve dişli gruplarına indirilmiş ağır bir balyoz darbesidir aslında.
Sıcaklık faktörünü asla hafife almamalısın; çünkü otomatik şanzımanların en büyük düşmanı aşırı ısınmadır. Yağ sadece bir yağlayıcı değil, aynı zamanda şanzımanın içindeki o muazzam ısıyı alıp radyatöre taşıyan bir soğutma sıvısıdır. Depoda yeterince sıvı yoksa, mevcut az miktardaki yağ sürekli sirküle etmekten dolayı aşırı ısınır ve kimyasal yapısı kısa sürede bozulur. Yanan yağ zift gibi simsiyah bir hal alır, yanık kokusu kapağı açar açmaz burnuna çalınır. Isı yükseldikçe şanzıman beyni kendini korumaya almak için aracı "koruma moduna" (limp mode) sokabilir. Yolda giderken aniden aracın üçüncü viteste kilitlenip kaldığını görürsen hiç şaşırma... Araba sana açıkça "daha fazla zorlama, dur" diyordur.
Aracının altına baktığında kırmızı veya koyu kahverengi damlalar görüyorsan, o zaman hiç vakit kaybetmeden harekete geçmekte fayda var. Yağ seviyesini ölçmek bazı araçlarda çubukla çok kolayken, yenilerinde kapalı sistem olduğu için biraz tecrübe ve uzmanlık gerektirebilir. Azalan yağı sadece tamamlamak bazen geçici bir çözümdür, asıl önemli olan o yağın nereden kaçtığını bulmaktır; keçe mi yıprandı, karter contası mı sızdırıyor, yoksa soğutucu hortumlarda mı bir çatlak var? Şanzımanı susuz, yani yağsız bırakmak, modern bir otomobile yapabileceğin en büyük kötülüklerden biridir. Düzenli kontrolleri aksatmaz, en küçük bir vuruntuda veya vites gecikmesinde durumu ciddiye alırsan, o karmaşık mekanizma sana uzun yıllar sorunsuz bir sürüş keyfi sunmaya devam edecektir.
