Emre Usta
Kayıtlı Kullanıcı
EGK (egzoz gazı devirdaim) valfiyle karışan ama bambaşka kulvarlarda koşan oksijen sensöründen bahsediyoruz; egzoz manifoldu üzerine tünemiş bu küçük dev, motor kontrol ünitesine (ECU) yakıt-hava karışımının stoichiometric oranını, yani o meşhur 14.7:1 dengesini yakalayıp yakalamadığını saniye saniye fısıldar. Sensörün zirkonyum seramik elemanı kurumla Kaplandığında veya ısıtıcı devresi yakıt kalitesizliğinden yandığında ECU körleşir. Körleşen ECU ne yapar peki? "Motoru koruyayım" dürtüsüyle yakıt haritasını zengin karışıma kaydırır, silindirlere Püskürtülen aşırı benzin ya da motorin tam yanamadan egzoza akar. İşte tam bu noktada, o yakılamayan çiğ akaryakıt egzoz borusunun sıcaklığıyla temas edince griye çalan, keskin benzin kokulu yoğun bir buhar kümesine dönüşür... Beyaz duman mı deriz biz buna, yoksa çiğ yakıt buharı mı?
Soğuk havadaki su buharı çabucak havada süzülüp kaybolurken lambda sensörü arızasının tetiklediği o garip duman egzoz ucunda asılı kalır. Hatta bazen rölantide beklerken arkada bıraktığınız o sis bulutu yüzünden dikiz aynasına bakmaya korkarsınız. P0130 veya P0135 arıza kodunu OBD cihazında gördüğünüzde hemen "tamam sensör gitmiş" deyip sanayiye koşmayın derim. Bazen sensör sağlamdır da enjektörün işeme yapması yüzünden ECU'ya "içerisi benzin gölü oldu" sinyali gönderiyordur. Gerçek bir beyaz duman, yani silindire soğutma sıvısının sızması durumu doğrudan silindir kapak contasına işaret eder ama... Yanıltıcı olan şu ki, zengin karışımın yarattığı o çiğ duman ile antifriz dumanı gözle bakıldığında neredeyse ikiz gibidir.
Gaza yüklendiğinizde devir saati birden dalgalanıyor, egzozdan da genzi yakan garip bir koku yayılıyorsa aracınız adeta "ben boğuluyorum" diye bağırıyordur. Yakıt enjeksiyon süreleri 2 milisaniyeden 4-5 milisaniyelere çıktığında buji tırnakları kararır, katalitik konvertörün petekleri o yüksek ısıda erimeye başlar. Oksijen sensörünün referans voltajı 0.1 ile 0.9 Volt arasında sürekli dalgalanmalıdır; eğer 0.8 Voltun üzerine çakılı kaldıysa motor zengin karışımdadır demektir. Bilgisayara bağlayıp canlı verilere bakmadan, sensörün tepki süresini oscilloscope ile ölçmeden parça değiştirmek sadece cüzdanınızı hafifletir.
Egzoz gazının sıcaklığı 300 dereceye ulaşmadan geniş bant (wideband) lambda sensörü doğru ölçüm yapamaz, bu yüzden modern araçlarda sensörün kendi iç ısıtıcısı vardır. Isıtıcı rezistansı koptuğunda özellikle ilk çalıştırmada motor soğukken egzozdan tabakalar halinde o kafa karıştırıcı duman çıkmaya başlar. Aracın arkasından gelen dumanın kokusuna odaklanın. Şekerli, tatlımsı bir koku mu var yoksa burnunuzun direğini sızlatan keskin bir yakıt kokusu mu? Şekerli koku contadır, net. Yakıt kokusuysa lambda sensörünün ECU'yu kandırmasından doğan o yapay "beyaz" duman...
Ateşleme bobinlerinin voltaj düşüklüğü de benzer bir tablo çizer, bu yüzden suçu hemen egzozdaki o garip parçaya atmamak gerek. Sensörün dış koruma kovanındaki havalandırma deliği motor yağıyla veya tozla tıkandığında, dış atmosferdeki oksijen ile egzozdaki oksijeni kıyaslayamaz. Kıyaslayamayınca da karışımı zenginleştirir, zenginleşen karışım yanmaz, yanmayan yakıt egzozda buharlaşır... Yılların tecrübesiyle söylüyorum; dumanın rengine bakıp hemen motor rektifiyesi kararı veren usta gördünüz mü, arabanın anahtarını yavaşça cebinize koyun ve oradan uzaklaşın.
Soğuk havadaki su buharı çabucak havada süzülüp kaybolurken lambda sensörü arızasının tetiklediği o garip duman egzoz ucunda asılı kalır. Hatta bazen rölantide beklerken arkada bıraktığınız o sis bulutu yüzünden dikiz aynasına bakmaya korkarsınız. P0130 veya P0135 arıza kodunu OBD cihazında gördüğünüzde hemen "tamam sensör gitmiş" deyip sanayiye koşmayın derim. Bazen sensör sağlamdır da enjektörün işeme yapması yüzünden ECU'ya "içerisi benzin gölü oldu" sinyali gönderiyordur. Gerçek bir beyaz duman, yani silindire soğutma sıvısının sızması durumu doğrudan silindir kapak contasına işaret eder ama... Yanıltıcı olan şu ki, zengin karışımın yarattığı o çiğ duman ile antifriz dumanı gözle bakıldığında neredeyse ikiz gibidir.
Gaza yüklendiğinizde devir saati birden dalgalanıyor, egzozdan da genzi yakan garip bir koku yayılıyorsa aracınız adeta "ben boğuluyorum" diye bağırıyordur. Yakıt enjeksiyon süreleri 2 milisaniyeden 4-5 milisaniyelere çıktığında buji tırnakları kararır, katalitik konvertörün petekleri o yüksek ısıda erimeye başlar. Oksijen sensörünün referans voltajı 0.1 ile 0.9 Volt arasında sürekli dalgalanmalıdır; eğer 0.8 Voltun üzerine çakılı kaldıysa motor zengin karışımdadır demektir. Bilgisayara bağlayıp canlı verilere bakmadan, sensörün tepki süresini oscilloscope ile ölçmeden parça değiştirmek sadece cüzdanınızı hafifletir.
Egzoz gazının sıcaklığı 300 dereceye ulaşmadan geniş bant (wideband) lambda sensörü doğru ölçüm yapamaz, bu yüzden modern araçlarda sensörün kendi iç ısıtıcısı vardır. Isıtıcı rezistansı koptuğunda özellikle ilk çalıştırmada motor soğukken egzozdan tabakalar halinde o kafa karıştırıcı duman çıkmaya başlar. Aracın arkasından gelen dumanın kokusuna odaklanın. Şekerli, tatlımsı bir koku mu var yoksa burnunuzun direğini sızlatan keskin bir yakıt kokusu mu? Şekerli koku contadır, net. Yakıt kokusuysa lambda sensörünün ECU'yu kandırmasından doğan o yapay "beyaz" duman...
Ateşleme bobinlerinin voltaj düşüklüğü de benzer bir tablo çizer, bu yüzden suçu hemen egzozdaki o garip parçaya atmamak gerek. Sensörün dış koruma kovanındaki havalandırma deliği motor yağıyla veya tozla tıkandığında, dış atmosferdeki oksijen ile egzozdaki oksijeni kıyaslayamaz. Kıyaslayamayınca da karışımı zenginleştirir, zenginleşen karışım yanmaz, yanmayan yakıt egzozda buharlaşır... Yılların tecrübesiyle söylüyorum; dumanın rengine bakıp hemen motor rektifiyesi kararı veren usta gördünüz mü, arabanın anahtarını yavaşça cebinize koyun ve oradan uzaklaşın.
