Olgun Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Akünün üzerindeki multimetrenin ekranı 15.2 voltu gösterdiğinde, altındaki o sessiz facianın ilk kokusu gelir burnunuza. Alternatörün arkasındaki o minik kılıfın içine gizlenmiş şarj regülatörü, stator sargılarından gelen dalgalı akımı (AC) doğrultup doğru akıma (DC) çevirirken köprü diyotlarıyla o kadar yalnızdır ki... Silisyum yarı iletken kristaller yüksek ısıdan doyuma ulaştığı an regülasyon kabiliyetini kaybeder, voltaj denetimsizce yükselmeye başlar.
Farların rölantide hafifçe göz kırpması, devir arttıkça aniden parlayıp geceyi bir anlığına fazla aydınlatması... Geçen ay aynı şeyi kendi aracımda yaşayana kadar bunun basit bir şasi temassızlığı olduğunu sanıyordum. Bazen mikrodenetleyici tabanlı modern alternatörlerde regülatör transistoru açık devre modunda kalır, alternatör çıkışı rölantide dahi 12.6 voltun altına düşer ve o kırmızı akı ikaz lambası gösterge paneline çöküverir.
Sigorta kutusundan gelen o hafif yanık bakalit kokusunu bilir misiniz? Voltaj regülatörü görevini yapamayıp hatta 16 voltu bastığında, önce iç mekandaki hassas ECU modülleri ve multimedya ekranının kondansatörleri ısınmaya başlar. Yüksek voltaj katarı elektrolitik kondansatörlerin dielektrik yapısını deler; bir bakmışsınız enjeksiyon beyninde anlamsız iletişim hataları (CAN-Bus hatası) türemiş, arabayı çalıştırırken marş basıyor ama ateşleme zamanlaması saçmalıyor...
Akünün kapağını açtığınızda karşılaştığınız o beyaz kristalleşmiş sülfat birikintisi, içeride kuruyan sülfürik asit çözeltisinin sessiz feryadıdır aslında. Regülatör devresi fazla şarjı kesmeyip plakaları sürekli elektroliz ettiğinde, akü içindeki saf su hidrojen gazına dönüşüp tahliye tapasından kaynayarak taşar. Plakaların deforme olması, hücreler arası kısa devreye giden o amansız yolun başlangıcıdır... Akü taş gibi sertleşir, şişer.
Gaza bastıkça radyo frekansında oluşan o ince cızırtı sesi, devirle paralel yükselen motor uğultusu... Alternatörün içindeki köprü diyotlardan biri yandığında, doğrultulamayan alternatif akım paraziti doğrudan tesisata sızar. Tesisata yayılan bu sinüzoidal dalgalanma (ripple voltajı), aracın ses sistemindeki amfiden tutun da krank devir sensörünün ürettiği kare dalga sinyallerine kadar her şeyi kirletir.
Motoru kapatırsınız, anahtarı cebinize koyarsınız ama sabah geldiğinizde o koca akü tamamen sıfırlanmıştır, neden acaba? Şarj regülatörünün içindeki sızıntı diyotları tersten akım geçirmeye başladığında, alternatör durduğu yerde aküden akım çekerek bir nevi parazit yük haline gelir. Miliamper seviyesinde başlayan bu kaçak, gece boyunca kimse fark etmeden plakaları boşaltır.
Aracı hemen kenara çekip alternatörün arkasındaki o soket grubunu, kömürlerin aşınma miktarını ve kollektör bileziklerindeki oyuklaşmayı kontrol etmekte fayda var. Kömür boyu 2 milimetrenin altına düştüğünde fırçalar kollektöre tam basamaz; bu da milisaniyelik voltaj sıçramalarına, dolayısıyla regülatörün yanlış tetiklenmesine yol açar. Yoldayken göstergedeki kadranların aniden sıfıra vurup tekrar gelmesi tam da bu temassızlığın eseridir...
Farların rölantide hafifçe göz kırpması, devir arttıkça aniden parlayıp geceyi bir anlığına fazla aydınlatması... Geçen ay aynı şeyi kendi aracımda yaşayana kadar bunun basit bir şasi temassızlığı olduğunu sanıyordum. Bazen mikrodenetleyici tabanlı modern alternatörlerde regülatör transistoru açık devre modunda kalır, alternatör çıkışı rölantide dahi 12.6 voltun altına düşer ve o kırmızı akı ikaz lambası gösterge paneline çöküverir.
Sigorta kutusundan gelen o hafif yanık bakalit kokusunu bilir misiniz? Voltaj regülatörü görevini yapamayıp hatta 16 voltu bastığında, önce iç mekandaki hassas ECU modülleri ve multimedya ekranının kondansatörleri ısınmaya başlar. Yüksek voltaj katarı elektrolitik kondansatörlerin dielektrik yapısını deler; bir bakmışsınız enjeksiyon beyninde anlamsız iletişim hataları (CAN-Bus hatası) türemiş, arabayı çalıştırırken marş basıyor ama ateşleme zamanlaması saçmalıyor...
Akünün kapağını açtığınızda karşılaştığınız o beyaz kristalleşmiş sülfat birikintisi, içeride kuruyan sülfürik asit çözeltisinin sessiz feryadıdır aslında. Regülatör devresi fazla şarjı kesmeyip plakaları sürekli elektroliz ettiğinde, akü içindeki saf su hidrojen gazına dönüşüp tahliye tapasından kaynayarak taşar. Plakaların deforme olması, hücreler arası kısa devreye giden o amansız yolun başlangıcıdır... Akü taş gibi sertleşir, şişer.
Gaza bastıkça radyo frekansında oluşan o ince cızırtı sesi, devirle paralel yükselen motor uğultusu... Alternatörün içindeki köprü diyotlardan biri yandığında, doğrultulamayan alternatif akım paraziti doğrudan tesisata sızar. Tesisata yayılan bu sinüzoidal dalgalanma (ripple voltajı), aracın ses sistemindeki amfiden tutun da krank devir sensörünün ürettiği kare dalga sinyallerine kadar her şeyi kirletir.
Motoru kapatırsınız, anahtarı cebinize koyarsınız ama sabah geldiğinizde o koca akü tamamen sıfırlanmıştır, neden acaba? Şarj regülatörünün içindeki sızıntı diyotları tersten akım geçirmeye başladığında, alternatör durduğu yerde aküden akım çekerek bir nevi parazit yük haline gelir. Miliamper seviyesinde başlayan bu kaçak, gece boyunca kimse fark etmeden plakaları boşaltır.
Aracı hemen kenara çekip alternatörün arkasındaki o soket grubunu, kömürlerin aşınma miktarını ve kollektör bileziklerindeki oyuklaşmayı kontrol etmekte fayda var. Kömür boyu 2 milimetrenin altına düştüğünde fırçalar kollektöre tam basamaz; bu da milisaniyelik voltaj sıçramalarına, dolayısıyla regülatörün yanlış tetiklenmesine yol açar. Yoldayken göstergedeki kadranların aniden sıfıra vurup tekrar gelmesi tam da bu temassızlığın eseridir...
