Ahmet Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Fiat grubunun bir döneme damgasını vuran Magneti Marelli imzalı Dualogic sistemi, aslında klasik bir tork konvertörlü otomatik vites değil; kuru kavrama mekanizmalı manuel bir şanzımanın üzerine inşa edilmiş elektro-hidrolik bir robotik vites değiştirme düzeneğidir. Debriyaj pedalını ortadan kaldıran bu robot, vites çatalını ve debriyaj çatalını sürmek için yüksek basınçlı bir hidrolik ünite ve bir dizi selenoid valf kullanıyor. Çoğu zaman kullanıcıların "şanzıman kilitlendi" dediği durum, aslında sistemin kalbi sayılan bu hidrolik bloktaki basınç kaybından ibarettir. Akümülatör (basınç tüpü) adı verilen o küçük küre, 40 ila 50 bar arasında bir işletme basıncını muhafaza etmek zorunda; aksi takdirde sistem vitese geçmeyi reddederek kendisini koruma moduna alıyor.
Vites geçişlerinde yaşanan o can sıkıcı sarsıntı ve vuruntu problemlerinin arkasında genellikle debriyaj aşınması veya debriyaj rulmanının (bilya) strok sensörüyle olan uyumsuzluğu yatar. TCU (Transmission Control Unit), debriyajın kavrama noktasını milimetrik olarak hesaplamak için sürekli lineer pozisyon sensörlerinden veri alır. Debriyaj balatası eskidikçe ve inceldikçe, bu sensörün okuduğu değerler fabrikanın tanımladığı tolerans sınırlarının dışına çıkmaya başlar. Eğer vitese geçerken araba arkadan darbe almış gibi silkeleniyorsa, muhtemelen şanzıman beynine bilgisayarla bağlanıp "debriyaj aşınma indeksi" değerine bakmak ve arkasından bir nokta vuruşu kalibrasyon (Punto, Linea veya 500 fark etmez, hepsinde süreç aynıdır) yapmak gerekir...
Aracın kapısını açtığınızda sürücü tarafındaki o meşhur vızıldama sesini duyarsınız ya, işte o ses elektrikli hidrolik pompanın sisteme basınç ön yüklemesi yapmasından kaynaklanır. Pompa rölesi takılı kaldığında veya elektrik motorunun kömürleri bittiğinde sistem basıncı oluşturamaz ve gösterge panelinde o korkutucu "Gearbox Fail" uyarısı beliriverir. Bazen de sadece bir O-ring contasının eskimesi yüzünden o çok özel Tutela Car CS Speed hidrolik yağı dışarı sızar; yağ eksilince de pompa kuru çalışıp yanar. Haznedeki yağ seviyesini düzenli olarak kontrol etmek, belki de binlerce liralık bir robot değişiminin önüne geçecek en basit ama en kritik koruyucu önlemdir.
Peki, ya yolda giderken aniden vitesin kendi kendine boşa (N konumuna) geçmesine ne demeli? Bu durum genellikle elektro-valflerin (özellikle vites seçim ve geçiş selenoidlerinin) mikro düzeydeki metal çapaklar nedeniyle tıkanmasından veya bobin sargılarının iç direncindeki ısınmaya bağlı değişimlerden kaynaklanır. Isınan şanzıman yağı akışkanlığını kaybeder, selenoidlerin tepki süresi uzar ve işlemci mili doğru pozisyona oturtamadığı için güvenlik gerekçesiyle debriyajı ayırıp vitesi boşa atar. Böyle bir durumda hemen sağa çekip kontağı kapatmak, sistemin soğumasını ve basıncın dengelenmesini beklemek en mantıklı acil durum senaryosudur...
Şanzıman yağı ile vites robotunun hidrolik yağı tamamen farklı haznelerdedir ve birbirine asla karıştırılmamalıdır; bu detay sanayide bile çok sık atlanır. Dişli kutusunun içinde 75W-85 gibi geleneksel bir şanzıman yağı dönerken, üstteki robotik ünitede çok daha ince ve hidrolik sisteme özel bir sıvı görev yapar. Robotun yağ haznesine yanlışlıkla normal şanzıman yağı eklenirse, valflerin içindeki keçeler anında şişer ve tüm hidrolik blok kullanılamaz hale gelir. Kulaktan dolma bilgilerle iş yapmak yerine, mutlaka üretici spesifikasyonlarına uygun ATF veya özel robot sıvılarını kullanmak şanzımanın ömrünü doğrudan belirler.
Dur-kalk trafiğin yoğun olduğu metropollerde Dualogic şanzımanı manuel moda almak, sistemin ömrünü uzatmak adına yapabileceğiniz en akıllıca hamlelerden biridir. Otomatik modda araç sürekli birinci ve ikinci vites arasında kararsız kalır, bu da debriyajın gereksiz yere sürekli yarım kavramada kalmasına ve aşırı ısınmasına yol açar. Yarı otomatik sistemlerde kontrolü biraz da sürücünün ele alması gerekir; aracı manuel gibi düşünmek, vites geçiş anlarında ayağı gazdan hafifçe çekmek o eski mekanik ruhu yaşatırken şanzımanı da inanılmaz rahatlatır.
Vites geçişlerinde yaşanan o can sıkıcı sarsıntı ve vuruntu problemlerinin arkasında genellikle debriyaj aşınması veya debriyaj rulmanının (bilya) strok sensörüyle olan uyumsuzluğu yatar. TCU (Transmission Control Unit), debriyajın kavrama noktasını milimetrik olarak hesaplamak için sürekli lineer pozisyon sensörlerinden veri alır. Debriyaj balatası eskidikçe ve inceldikçe, bu sensörün okuduğu değerler fabrikanın tanımladığı tolerans sınırlarının dışına çıkmaya başlar. Eğer vitese geçerken araba arkadan darbe almış gibi silkeleniyorsa, muhtemelen şanzıman beynine bilgisayarla bağlanıp "debriyaj aşınma indeksi" değerine bakmak ve arkasından bir nokta vuruşu kalibrasyon (Punto, Linea veya 500 fark etmez, hepsinde süreç aynıdır) yapmak gerekir...
Aracın kapısını açtığınızda sürücü tarafındaki o meşhur vızıldama sesini duyarsınız ya, işte o ses elektrikli hidrolik pompanın sisteme basınç ön yüklemesi yapmasından kaynaklanır. Pompa rölesi takılı kaldığında veya elektrik motorunun kömürleri bittiğinde sistem basıncı oluşturamaz ve gösterge panelinde o korkutucu "Gearbox Fail" uyarısı beliriverir. Bazen de sadece bir O-ring contasının eskimesi yüzünden o çok özel Tutela Car CS Speed hidrolik yağı dışarı sızar; yağ eksilince de pompa kuru çalışıp yanar. Haznedeki yağ seviyesini düzenli olarak kontrol etmek, belki de binlerce liralık bir robot değişiminin önüne geçecek en basit ama en kritik koruyucu önlemdir.
Peki, ya yolda giderken aniden vitesin kendi kendine boşa (N konumuna) geçmesine ne demeli? Bu durum genellikle elektro-valflerin (özellikle vites seçim ve geçiş selenoidlerinin) mikro düzeydeki metal çapaklar nedeniyle tıkanmasından veya bobin sargılarının iç direncindeki ısınmaya bağlı değişimlerden kaynaklanır. Isınan şanzıman yağı akışkanlığını kaybeder, selenoidlerin tepki süresi uzar ve işlemci mili doğru pozisyona oturtamadığı için güvenlik gerekçesiyle debriyajı ayırıp vitesi boşa atar. Böyle bir durumda hemen sağa çekip kontağı kapatmak, sistemin soğumasını ve basıncın dengelenmesini beklemek en mantıklı acil durum senaryosudur...
Şanzıman yağı ile vites robotunun hidrolik yağı tamamen farklı haznelerdedir ve birbirine asla karıştırılmamalıdır; bu detay sanayide bile çok sık atlanır. Dişli kutusunun içinde 75W-85 gibi geleneksel bir şanzıman yağı dönerken, üstteki robotik ünitede çok daha ince ve hidrolik sisteme özel bir sıvı görev yapar. Robotun yağ haznesine yanlışlıkla normal şanzıman yağı eklenirse, valflerin içindeki keçeler anında şişer ve tüm hidrolik blok kullanılamaz hale gelir. Kulaktan dolma bilgilerle iş yapmak yerine, mutlaka üretici spesifikasyonlarına uygun ATF veya özel robot sıvılarını kullanmak şanzımanın ömrünü doğrudan belirler.
Dur-kalk trafiğin yoğun olduğu metropollerde Dualogic şanzımanı manuel moda almak, sistemin ömrünü uzatmak adına yapabileceğiniz en akıllıca hamlelerden biridir. Otomatik modda araç sürekli birinci ve ikinci vites arasında kararsız kalır, bu da debriyajın gereksiz yere sürekli yarım kavramada kalmasına ve aşırı ısınmasına yol açar. Yarı otomatik sistemlerde kontrolü biraz da sürücünün ele alması gerekir; aracı manuel gibi düşünmek, vites geçiş anlarında ayağı gazdan hafifçe çekmek o eski mekanik ruhu yaşatırken şanzımanı da inanılmaz rahatlatır.
