Emre Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Kaputun altındaki o ritmik, metalik tıkırtı zihni kurcalar durur. Genellikle alternatörün ön kısmındaki serbest zamanlı kasnak (decoupier pulley) içindeki rulman yataklarının aşınmasıyla başlar bu ses. Kasnak bilyaları yağsız kaldığında veya iç bakır sargıların sabitlendiği stator gövdesinde hafif bir eksen kayması oluştuğunda, krank milinden gelen dönme hareketi düzensiz bir titreşime dönüşür. Kayış gergisi bu dalgalanmayı sönümleyemez hale geldiğinde ise metal metale vurur. Rulman bilyalarının yüzeyindeki mikron düzeyindeki bozulmalar bile devir yükseldikçe tıkırtıyı artırır... Ya da şarj dinamosunun içindeki rotor mili eksenel boşluk yapmıştır.
Rölantide beklerken sesin belirginleşip gaza basınca kaybolduğunu mu fark ettiniz? Şarj dinamosunun kömür yatakları ve kolektör bilezikleri (slip rings) zamanla aşınır, bu aşınma esnasında fırçalar düzensiz temas yapar. İletken yüzeydeki bu minik sıçramalar, diyot köprüsünün ısınmasına ve doğrultucu tablanın arkasındaki plastik sabitleyicilerin gevşemesine yol açar. Gevşeyen dahili konsept parçalar magnetik alanın etkisiyle gövdeye çarpmaya başlar. Kasnağı elinizle hafifçe salladığınızda o boşluğu hissediyorsanız, rulman dağılmak üzeredir demektir. Yani rulman kilitlenmeden müdahale etmek şart.
V kayışını söküp alternatör milini elle çevirmek en kestirme teşhis yoludur. Mil dönerken parmak uçlarınıza tıkır tıkır eden bir pürüzlülük geliyorsa, o ön rulman gitmiştir. Bazen de statör ile rotor arasındaki o milimetrik hava boşluğu (air gap) toz ve yağ birikmesi yüzünden kapanır. Rotor, manyetik kutup başlarıyla statör sac paketine sürtünmeye başlar; bu durum hafif bir sürtünme sesiyle başlar, sonra tıkırtıya döner... Mil eksenini kaçırmış bir alternatör, aküyü de düzgün şarj edemez zaten. Ampermetre değerleri dalgalanır, farlarda gözle görülür bir kırpışma belirir.
Usta bir elin sadece kasnağı değiştirerek bu işi çözeceğini sanmak bazen büyük yanılgı olur. Kasnak değişir, tıkırtı biter sanırsınız ama arka rulman (rear bearing) çoktan ısınmış ve iç bileziği mile kaynatmıştır. Alternatör revizyonu yaparken diyot tablasını, voltaj regülatörünü ve çift taraflı rulman setini komple yenilemek gerekir. Yarı yolda kalmak istemiyorsanız, o tıkırtıyı duyduğunuz an işi ertelemeyin. Bir sabah marşa bastığınızda kilitlenmiş bir kasnak yüzünden kopan V kayışı, direksiyon pompasını da su pompasını da işlevsiz bırakabilir... Sadece bir tıkırtı deyip geçmemek lazım.
Rölantide beklerken sesin belirginleşip gaza basınca kaybolduğunu mu fark ettiniz? Şarj dinamosunun kömür yatakları ve kolektör bilezikleri (slip rings) zamanla aşınır, bu aşınma esnasında fırçalar düzensiz temas yapar. İletken yüzeydeki bu minik sıçramalar, diyot köprüsünün ısınmasına ve doğrultucu tablanın arkasındaki plastik sabitleyicilerin gevşemesine yol açar. Gevşeyen dahili konsept parçalar magnetik alanın etkisiyle gövdeye çarpmaya başlar. Kasnağı elinizle hafifçe salladığınızda o boşluğu hissediyorsanız, rulman dağılmak üzeredir demektir. Yani rulman kilitlenmeden müdahale etmek şart.
V kayışını söküp alternatör milini elle çevirmek en kestirme teşhis yoludur. Mil dönerken parmak uçlarınıza tıkır tıkır eden bir pürüzlülük geliyorsa, o ön rulman gitmiştir. Bazen de statör ile rotor arasındaki o milimetrik hava boşluğu (air gap) toz ve yağ birikmesi yüzünden kapanır. Rotor, manyetik kutup başlarıyla statör sac paketine sürtünmeye başlar; bu durum hafif bir sürtünme sesiyle başlar, sonra tıkırtıya döner... Mil eksenini kaçırmış bir alternatör, aküyü de düzgün şarj edemez zaten. Ampermetre değerleri dalgalanır, farlarda gözle görülür bir kırpışma belirir.
Usta bir elin sadece kasnağı değiştirerek bu işi çözeceğini sanmak bazen büyük yanılgı olur. Kasnak değişir, tıkırtı biter sanırsınız ama arka rulman (rear bearing) çoktan ısınmış ve iç bileziği mile kaynatmıştır. Alternatör revizyonu yaparken diyot tablasını, voltaj regülatörünü ve çift taraflı rulman setini komple yenilemek gerekir. Yarı yolda kalmak istemiyorsanız, o tıkırtıyı duyduğunuz an işi ertelemeyin. Bir sabah marşa bastığınızda kilitlenmiş bir kasnak yüzünden kopan V kayışı, direksiyon pompasını da su pompasını da işlevsiz bırakabilir... Sadece bir tıkırtı deyip geçmemek lazım.
