Sami Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Kaputu kaldırdığında o ince, tiz ve ritmik sesle karşılaşıyorsan ilk bakacağın yer alternatörün diyot köprüsü ile rotor mili arasındaki mekanik uyum olmalıdır. Şarj dinamosunun içindeki rotor yüksek devirde dönerken, aşınmış bir bilya ya da zayıflamış bir kömür bloğu statör sargılarına sürtünmeye başlar; bu durum tam da bahsettiğin o rahatsız edici ıslık sesini üretir. Akü voltajın 13.8 ile 14.4 Volt arasında sabit kalmıyor, gaza bastıkça dalgalanıyorsa... Belki de sorun sadece mekanik bir yıpranma değil, doğrudan doğruya konjektörün voltaj regülasyonunu kaybetmesidir. Rulman yataklarındaki gres yağının yüksek sıcaklık yüzünden kuruması da sürtünme kat sayısını artırıp sesi kaçınılmaz kılar.
V kayışının gerginliği tam olarak fabrikasyon toleranslarında mı yoksa zamanla elastikiyetini kaybetti mi? Kayışın kasnak kanallarına oturduğu kauçuk yüzey sertleştiğinde, alternatör kasnağı dönse dahi kayış mikro düzeyde kayma yapar ve sürtünme kaynaklı o yüksek frekanslı sesi doğrudan içeriye iletir. Islak bir sabah ilk çalıştırmada sesin artıp sonra hafiflemesi genelde bu kauçuk bileşenin ömrünü tamamladığına işaret eder, ancak kasnak hizasındaki yarım millimlik bir sapma bile rulmana eksenel yük bindirebilir. Kayış gerginliğini bir sentil çakısı veya tork anahtarı hassasiyetinde kontrol ettirmekte, hatta gergi rulmanının dikey eksenel boşluğunu elle test etmekte fayda var.
Peki ya ses alternatörün kendisinden değil de stator sargılarında oluşan elektromanyetik indüksiyondan kaynaklanıyorsa? Alternatörünün içindeki diyotlardan biri yandığında veya kazaen kısa devre yaptığında, alternatif akım tam olarak doğru akıma dönüştürülemez ve dalgalı bir alternatif bileşen doğru akım hattına sızar. Bu elektriksel parazit, özellikle aracın ses sisteminde veya doğrudan alternatörün manyetik alanında yüksek frekanslı bir zırıltı, adeta mekanik bir ıslık efekti yaratır. Multimetre ile dalgalı akım (AC) modunda bir ölçüm yaptığında 0.5 Volttan daha yüksek bir değer görüyorsan diyot tablosunu değiştirmekten başka çaren kalmamış demektir.
Sargıların üzerindeki yalıtkan vernik katmanının yüksek ısı nedeniyle çatlamış olma ihtimalini hiç düşündün mü, hani şu uzun yolda dur-kalk yaparken ısınan sistemlerde olan... Akım bobinlerden geçerken oluşan titreşim, eğer vernik tutuculuğunu kaybettiyse tel sargıların birbirine mikro düzeyde çarpmasına yol açar ki biz buna teknik olarak manyetostriksiyon deriz. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir bilya sesi gibi duran bu uğultu, aslında sargıların kendi içinde fısıldamasıdır adeta. Zamanla bu titreşim izolasyonu tamamen eritip rotor ile stator arasında kalıcı bir kısa devreye dönüşebilir.
Rulmanları değiştirmek veya alternatörü revizyona sokmak genelde ilk akla gelen çözümdür fakat komple üniteyi sökmeden önce şasi kablosunun gövdeye bağlandığı noktadaki korozyonu temizlemeyi dene derim. Zayıf bir şasi bağlantısı, alternatör üzerindeki elektriksel yükü aniden artırarak manyetik direnci yükseltir ve kayışın kasnağı ısırmasını zorlaştırıp o tiz sesi tetikleyebilir. Bazen sadece beş dakikalık bir zımpara işlemi, yüzlerce liralık parça değişiminin önüne geçebilir... Akü kutup başlarını silikon gres ile koruma altına almak da voltaj sıçramalarını dizginlemene yardımcı olur.
V kayışının gerginliği tam olarak fabrikasyon toleranslarında mı yoksa zamanla elastikiyetini kaybetti mi? Kayışın kasnak kanallarına oturduğu kauçuk yüzey sertleştiğinde, alternatör kasnağı dönse dahi kayış mikro düzeyde kayma yapar ve sürtünme kaynaklı o yüksek frekanslı sesi doğrudan içeriye iletir. Islak bir sabah ilk çalıştırmada sesin artıp sonra hafiflemesi genelde bu kauçuk bileşenin ömrünü tamamladığına işaret eder, ancak kasnak hizasındaki yarım millimlik bir sapma bile rulmana eksenel yük bindirebilir. Kayış gerginliğini bir sentil çakısı veya tork anahtarı hassasiyetinde kontrol ettirmekte, hatta gergi rulmanının dikey eksenel boşluğunu elle test etmekte fayda var.
Peki ya ses alternatörün kendisinden değil de stator sargılarında oluşan elektromanyetik indüksiyondan kaynaklanıyorsa? Alternatörünün içindeki diyotlardan biri yandığında veya kazaen kısa devre yaptığında, alternatif akım tam olarak doğru akıma dönüştürülemez ve dalgalı bir alternatif bileşen doğru akım hattına sızar. Bu elektriksel parazit, özellikle aracın ses sisteminde veya doğrudan alternatörün manyetik alanında yüksek frekanslı bir zırıltı, adeta mekanik bir ıslık efekti yaratır. Multimetre ile dalgalı akım (AC) modunda bir ölçüm yaptığında 0.5 Volttan daha yüksek bir değer görüyorsan diyot tablosunu değiştirmekten başka çaren kalmamış demektir.
Sargıların üzerindeki yalıtkan vernik katmanının yüksek ısı nedeniyle çatlamış olma ihtimalini hiç düşündün mü, hani şu uzun yolda dur-kalk yaparken ısınan sistemlerde olan... Akım bobinlerden geçerken oluşan titreşim, eğer vernik tutuculuğunu kaybettiyse tel sargıların birbirine mikro düzeyde çarpmasına yol açar ki biz buna teknik olarak manyetostriksiyon deriz. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir bilya sesi gibi duran bu uğultu, aslında sargıların kendi içinde fısıldamasıdır adeta. Zamanla bu titreşim izolasyonu tamamen eritip rotor ile stator arasında kalıcı bir kısa devreye dönüşebilir.
Rulmanları değiştirmek veya alternatörü revizyona sokmak genelde ilk akla gelen çözümdür fakat komple üniteyi sökmeden önce şasi kablosunun gövdeye bağlandığı noktadaki korozyonu temizlemeyi dene derim. Zayıf bir şasi bağlantısı, alternatör üzerindeki elektriksel yükü aniden artırarak manyetik direnci yükseltir ve kayışın kasnağı ısırmasını zorlaştırıp o tiz sesi tetikleyebilir. Bazen sadece beş dakikalık bir zımpara işlemi, yüzlerce liralık parça değişiminin önüne geçebilir... Akü kutup başlarını silikon gres ile koruma altına almak da voltaj sıçramalarını dizginlemene yardımcı olur.
