Mehmet Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sürücü koltuğuna geçip anahtarı çevirdiğiniz o heyecanlı anda gösterge panelindeki kırmızının canınızı sıkması kadar doğal bir şey yok. Şarj lambası yanıyorsa ve alternatör aküyü beslemeyi bıraktıysa, aracınız aslında kendi stokladığı son nefesini tüketiyor demektir. Mekanik dünyanın o kendine has sadeliği burada devreye girer; motor çalışsa bile elektrik üretimi durmuşsa yolculuk öyle ya da böyle bitmeye mahkumdur.
Sistem gerçekten sanıldığı kadar karmaşık mı? Alternatör dediğimiz o küçük dev düzenek, krank milinden aldığı dönme hareketini doğru akıma çevirip aküye pompalamakla görevli. Akü burada sadece ilk kıvılcımı çakan bir aracı konumunda; motor bir kez çalıştı mı direksiyonda artık alternatör oturur. O üretimi kestiğinde akü tek başına kalır, bütün sistemi sırtlamaya çalışır ve dakikalar içinde gücü tükenir.
Görünüşte her şey sapasağlam dururken şarjın kesilmesi genelde gözden kaçan küçücük bir parçanın pes etmesiyle başlar. Kömürler bitmiş olabilir, regülatör voltajı ayarlayamıyordur ya da belki de o incecik diyot tablosu yanmıştır... Bazen de sorun hiç o kadar derinlerde değildir; sadece kopan veya gevşeyen bir V kayışı bütün çarkı durdurmaya yeter.
Kaputu kaldırıp bakmakla arızayı şakkadanak bulabileceğinizi sanıyorsanız biraz yanılıyorsunuz. Bir multimetre alıp uçları akü kutuplarına değdirmeden gerçeği öğrenmek neredeyse imkansızdır. Motor çalışırken ekran 13.8 ile 14.4 volt arasında bir değer göstermiyorsa, yani o sayılar 12 voltun altına doğru süzülüyorsa... Geçmiş olsun, şarj sistemi havlu atmış demektir.
Peki bu durumda yolda kalındığında ne yapmak lazım? Aracı hemen stop etmek mi doğru, yoksa gittiği yere kadar sürmek mi? Farı, klimayı, radyoyu, ne kadar lüzumsuz elektrik çeken donanım varsa anında kapatmak size birkaç kilometre daha kazandırabilir. Ancak o kırmızı akü ışığı yandığı andan itibaren zamanın aleyhinize işlediğini, her metrede uçuruma biraz daha yaklaştığınızı asla unutmamalısınız.
Oto elektrikçiye gittiğinizde size doğrudan "akü ölmüş, değiştirelim" diyen usta olursa oradan koşarak uzaklaşın derim. Şarj etmeyen alternatör yüzünden boşalan bir akü, sistem tamir edildikten sonra paşa paşa dolup eski performansına dönebilir. Kabahat aküde değil ki; onu beslemeyen, aç bırakan alternatörde...
Kabloların oksitlenmesi veya şase bağlantılarının gevşemesi de sanki alternatör bozukmuş gibi bir illüzyon yaratabilir. Elektrik, direnci hiç sevmez; paslı veya gevşek bir civata yüzünden alternatörün ürettiği o akım aküye hiçbir zaman ulaşamayabilir. Bazen koca bir üniteyi değiştirmek yerine sadece bir bağlantı noktasını zımparalamak bütün sorunu çözer.
Sistem gerçekten sanıldığı kadar karmaşık mı? Alternatör dediğimiz o küçük dev düzenek, krank milinden aldığı dönme hareketini doğru akıma çevirip aküye pompalamakla görevli. Akü burada sadece ilk kıvılcımı çakan bir aracı konumunda; motor bir kez çalıştı mı direksiyonda artık alternatör oturur. O üretimi kestiğinde akü tek başına kalır, bütün sistemi sırtlamaya çalışır ve dakikalar içinde gücü tükenir.
Görünüşte her şey sapasağlam dururken şarjın kesilmesi genelde gözden kaçan küçücük bir parçanın pes etmesiyle başlar. Kömürler bitmiş olabilir, regülatör voltajı ayarlayamıyordur ya da belki de o incecik diyot tablosu yanmıştır... Bazen de sorun hiç o kadar derinlerde değildir; sadece kopan veya gevşeyen bir V kayışı bütün çarkı durdurmaya yeter.
Kaputu kaldırıp bakmakla arızayı şakkadanak bulabileceğinizi sanıyorsanız biraz yanılıyorsunuz. Bir multimetre alıp uçları akü kutuplarına değdirmeden gerçeği öğrenmek neredeyse imkansızdır. Motor çalışırken ekran 13.8 ile 14.4 volt arasında bir değer göstermiyorsa, yani o sayılar 12 voltun altına doğru süzülüyorsa... Geçmiş olsun, şarj sistemi havlu atmış demektir.
Peki bu durumda yolda kalındığında ne yapmak lazım? Aracı hemen stop etmek mi doğru, yoksa gittiği yere kadar sürmek mi? Farı, klimayı, radyoyu, ne kadar lüzumsuz elektrik çeken donanım varsa anında kapatmak size birkaç kilometre daha kazandırabilir. Ancak o kırmızı akü ışığı yandığı andan itibaren zamanın aleyhinize işlediğini, her metrede uçuruma biraz daha yaklaştığınızı asla unutmamalısınız.
Oto elektrikçiye gittiğinizde size doğrudan "akü ölmüş, değiştirelim" diyen usta olursa oradan koşarak uzaklaşın derim. Şarj etmeyen alternatör yüzünden boşalan bir akü, sistem tamir edildikten sonra paşa paşa dolup eski performansına dönebilir. Kabahat aküde değil ki; onu beslemeyen, aç bırakan alternatörde...
Kabloların oksitlenmesi veya şase bağlantılarının gevşemesi de sanki alternatör bozukmuş gibi bir illüzyon yaratabilir. Elektrik, direnci hiç sevmez; paslı veya gevşek bir civata yüzünden alternatörün ürettiği o akım aküye hiçbir zaman ulaşamayabilir. Bazen koca bir üniteyi değiştirmek yerine sadece bir bağlantı noktasını zımparalamak bütün sorunu çözer.
