Mustafa Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sürüş esnasında arka taraftan, özellikle de aracın sol gerisinden gelen o boğuk gıcırtı ve çukur geçişlerindeki sert vuruntu sesi çoğunlukla gözden kaçırdığımız sol arka amortisörün pes ettiğinin açık bir göstergesidir. Sağ taraf sağlam kaldığında aracın dengesi tamamen şaşar; viraj demiri ve torsiyon çubuğu üzerindeki yük dağılımı altüst olur, sol arka lastiğin tabana uyguladığı dikey basınç homojenliğini kaybeder. Amortisör milinin girdiği keçe yırtıldığında içindeki hidrolik yağ yavaş yavaş dışarı sızar, gazlı tiplerde ise azot gazı kaçarak pistonun sönümleme gücünü tamamen sıfırlar. Sol tarafın esneme katsayısı düştükçe aracın sol arkası ilk çukurda dibe vurur, yani takozlara bindirir... Bu da hem sürüş konforunu yok eder hem de şasiye direkt darbe bindirir.
Neden hep sol taraf daha hızlı yıpranır ki? Ülkemizdeki yol şartlarında rögar kapaklarının, su tahliye kanallarının ve asfalt kırıklarının büyük çoğunluğunun yolun sağında kaldığı doğru olsa da, sola verilen ani ağırlık aktarımları ve sürücü ağırlığının her zaman sol tarafa sabit binmesi bu bileşeni daha çok yorar. Sol arka amortisör patladığında, aracın virajlardaki roll merkez kayar; sola dönüşlerde gövde gereğinden fazla esner, sağa dönüşlerde ise arka taraf aniden tutunmayı kesip arkadan kaymaya başlar. Sert fren anında aracın yükü öne binerken sol arka tekerlek yerle temasını neredeyse kesme noktasına getirir, yani hafifler. Fren mesafesi sırf bu yüzden uzar, ABS sistemi arka sol çemberdeki tutarsız devir hızını algılayıp sürekli devreye girer.
Aracı liftle yukarı kaldırdığımızda sol arka amortisör kovanının etrafındaki yağ birikintisi veya kovanın üst kısmındaki toz körüğünün parçalanmış olması durumu zaten özetler. Tabii iş sadece amortisör çubuğuyla bitmiyor; o bölgedeki helezon yayın esneklik katsayısı da zamanla bozulduğu için sadece amortisörü değiştirmek bazen çözmez, çözer gibi görünür ama kısa sürede yine patlar. Üst bağlantı takozunun (amortisör takozu) içindeki kauçuk burç deforme olmuşsa, metal metala çarpmaya başlar ve kabin içine o sinir bozucu tıkırtı yayılır. Salıncak fişekleri ve denge kolu burçları da sol taraftaki bu ekstra esnemeyi kompanse edeceğiz diye fazladan zorlanır, erkenden ömrünü tamamlar.
Sırf sol taraf bozuk diye sadece tek bir tarafı değiştirmek gibi bir hataya düşüyoruz bazen, yapıyoruz bunu... Fakat yeni amortisörün sönümleme sertliği ile sağ taraftaki eski amortisörün sönümlenmiş, yorulmuş direnci asla birbirini tutmaz. Biri sert kalır, diğeri yumuşak; araç yolda resmen sekerek ilerler, dengesizleşir. Çift halinde, yani arka aksı takım olarak yenilemek şarttır. Montaj sırasında amortisör cıvatalarının tork değerine uygun sıkılması, salıncak bağlantılarının araç yerdeyken, yani süspansiyon kendi yükü altındayken torklanması gerekir; aksi halde yeni takılan burçlar daha ilk kilometrede burkulup yırtılır.
Neden hep sol taraf daha hızlı yıpranır ki? Ülkemizdeki yol şartlarında rögar kapaklarının, su tahliye kanallarının ve asfalt kırıklarının büyük çoğunluğunun yolun sağında kaldığı doğru olsa da, sola verilen ani ağırlık aktarımları ve sürücü ağırlığının her zaman sol tarafa sabit binmesi bu bileşeni daha çok yorar. Sol arka amortisör patladığında, aracın virajlardaki roll merkez kayar; sola dönüşlerde gövde gereğinden fazla esner, sağa dönüşlerde ise arka taraf aniden tutunmayı kesip arkadan kaymaya başlar. Sert fren anında aracın yükü öne binerken sol arka tekerlek yerle temasını neredeyse kesme noktasına getirir, yani hafifler. Fren mesafesi sırf bu yüzden uzar, ABS sistemi arka sol çemberdeki tutarsız devir hızını algılayıp sürekli devreye girer.
Aracı liftle yukarı kaldırdığımızda sol arka amortisör kovanının etrafındaki yağ birikintisi veya kovanın üst kısmındaki toz körüğünün parçalanmış olması durumu zaten özetler. Tabii iş sadece amortisör çubuğuyla bitmiyor; o bölgedeki helezon yayın esneklik katsayısı da zamanla bozulduğu için sadece amortisörü değiştirmek bazen çözmez, çözer gibi görünür ama kısa sürede yine patlar. Üst bağlantı takozunun (amortisör takozu) içindeki kauçuk burç deforme olmuşsa, metal metala çarpmaya başlar ve kabin içine o sinir bozucu tıkırtı yayılır. Salıncak fişekleri ve denge kolu burçları da sol taraftaki bu ekstra esnemeyi kompanse edeceğiz diye fazladan zorlanır, erkenden ömrünü tamamlar.
Sırf sol taraf bozuk diye sadece tek bir tarafı değiştirmek gibi bir hataya düşüyoruz bazen, yapıyoruz bunu... Fakat yeni amortisörün sönümleme sertliği ile sağ taraftaki eski amortisörün sönümlenmiş, yorulmuş direnci asla birbirini tutmaz. Biri sert kalır, diğeri yumuşak; araç yolda resmen sekerek ilerler, dengesizleşir. Çift halinde, yani arka aksı takım olarak yenilemek şarttır. Montaj sırasında amortisör cıvatalarının tork değerine uygun sıkılması, salıncak bağlantılarının araç yerdeyken, yani süspansiyon kendi yükü altındayken torklanması gerekir; aksi halde yeni takılan burçlar daha ilk kilometrede burkulup yırtılır.
