Yusuf Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Aracın kaputunu açıp o karmaşık kablo demetlerine baktığınızda gözden kaçan küçücük bir plastik kutucuk vardır; işte o röle, motorun sıcaklıkla imtihanında aslında tam bir kilit noktasıdır. Kontak anahtarını çevirdiğinizde ECU’dan gelen düşük akımlı elektrik sinyalini alıp fan motoruna yüksek amperli gücü ileten bu elektromanyetik anahtar, zamanla kontak uçlarının oksitlenmesiyle veya içindeki yayın esnekliğini kaybetmesiyle pes edebilir. Bazen dur-kalk trafikte ibrenin aniden kırmızıya doğru tırmandığını görürsünüz, fan kanatları sanki hiç elektrik almıyormuş gibi sessizce bekler durur. Aslında fan motorunun kendisi sapasağlamdır da, ona "çalış" emrini iletecek olan rölenin içi erimiştir...
Sıcaklığın yükselmesiyle birlikte fanın hiç devreye girmemesi bir dert, kontağı kapatsanız dahi durmaksızın çalışmaya devam etmesi ayrı bir derttir. Röle kontakları yüksek akımdan dolayı birbirine kaynadığında —ki biz buna teknik olarak yapışma diyoruz— pil bitene kadar o fan dönmeye devam eder, sabah aracın başına geçtiğinizde boşalmış bir aküyle baş başa kalırsınız. Gösterge panelinde beliren o garip hararet uyarıları, durup dururken yükselen rölanti devri... Kontak kapalıyken bile kaputun altından gelen o ısrarlı üfleme sesi, aslında rölenin 'ben bittim' deme şeklidir bir bakıma.
Hararet göstergesi kırmızı çizgiye dayanmadan önce araba size irili ufaklı birtakım ipuçları verir aslında, yeter ki duymayı bilin. Klimayı açtığınız an kondanser soğutması için radyatör fanının hemen düşük devirde devreye girmesi gerekir; fakat rölenin düşük devir sargısını besleyen bacağı yandıysa klima üflemeyi keser, motor da kendi halinde ısınmaya başlar. Bir bakmışsınız sıkışık trafikte klima buz gibi üflemeyi bırakmış, motor sıcaklığı yükselmiş, sonra açık yola çıkınca her şey normale dönmüş... Elektriksel süreksizlikler, tam da böyle anlarda kendini belli eder.
Rölenin direncini bir multimetre ile ölçmek, sorunun nerede olduğunu anlamanın en temiz yollarından biridir. Aometrenin problarını rölenin 85 ve 86 numaralı tetik uçlarına bağladığınızda genellikle 50 ile 100 ohm arasında bir değer okumanız gerekir, eğer ekranda sonsuz direnç görüyorsanız rölenin içindeki bobin teli kopmuş demektir. Bazen de 30 ve 87 numaralı güç kontaklarını kontrol edersiniz, tetik yokken burada açık devre olması şarttır; fakat yapışmış bir rölede ohmmetre sıfır gösterir, yani elektrik akışı kontrolsüzce devam ediyordur. Birkaç liralık basit bir test cihazı, sizi yüzlerce liralık silindir kapak contası masrafından kurtarabilir kısacası.
Sigorta kutusunun kapağını açıp radyatör fanına ait röleyi yerinden çıkardığınızda, plastik muhafazanın altındaki o hafif yanık kokusu veya kararmış bacaklar zaten hikayenin özetidir. Kontak bacaklarındaki ark korozyonu yüzünden yüksek voltaj geçişi engellenir, bu da fanın düzensiz, sanki canı istemiyormuş gibi kesik kesik çalışmasına yol açar. Yolda kalmamak için bazen benzer amperdeki başka bir röleyle —mesela korna rölesiyle— geçici olarak yer değiştirmek akıllıca bir acil durum çözümüdür... Tabii bu sadece servise kadar idare edecek geçici bir pansuman.
Motor kontrol ünitesi (ECU), soğutma sıvısı sıcaklık sensöründen (ECT) gelen veriyi işleyip röle kanalıyla fanı tetikleyemediğinde arıza hafızasına hemen bir DTC kodu kaydeder. P0480 veya P0481 gibi arıza kodlarıyla karşılaştığınızda doğrudan fan motorunu değiştirmeye kalkmak büyük hata olur; zira sorun çoğunlukla tesisattaki bir temassızlıktan veya doğrudan bu minik rölenin iletim kaybından kaynaklanır. Tesisatı kontrol etmeden, röle soketindeki voltaj düşümünü ölçmeden parça değiştirmeyin derim... Boş yere bütçeyi sarsmanın bir alemi yok.
Sıcaklığın yükselmesiyle birlikte fanın hiç devreye girmemesi bir dert, kontağı kapatsanız dahi durmaksızın çalışmaya devam etmesi ayrı bir derttir. Röle kontakları yüksek akımdan dolayı birbirine kaynadığında —ki biz buna teknik olarak yapışma diyoruz— pil bitene kadar o fan dönmeye devam eder, sabah aracın başına geçtiğinizde boşalmış bir aküyle baş başa kalırsınız. Gösterge panelinde beliren o garip hararet uyarıları, durup dururken yükselen rölanti devri... Kontak kapalıyken bile kaputun altından gelen o ısrarlı üfleme sesi, aslında rölenin 'ben bittim' deme şeklidir bir bakıma.
Hararet göstergesi kırmızı çizgiye dayanmadan önce araba size irili ufaklı birtakım ipuçları verir aslında, yeter ki duymayı bilin. Klimayı açtığınız an kondanser soğutması için radyatör fanının hemen düşük devirde devreye girmesi gerekir; fakat rölenin düşük devir sargısını besleyen bacağı yandıysa klima üflemeyi keser, motor da kendi halinde ısınmaya başlar. Bir bakmışsınız sıkışık trafikte klima buz gibi üflemeyi bırakmış, motor sıcaklığı yükselmiş, sonra açık yola çıkınca her şey normale dönmüş... Elektriksel süreksizlikler, tam da böyle anlarda kendini belli eder.
Rölenin direncini bir multimetre ile ölçmek, sorunun nerede olduğunu anlamanın en temiz yollarından biridir. Aometrenin problarını rölenin 85 ve 86 numaralı tetik uçlarına bağladığınızda genellikle 50 ile 100 ohm arasında bir değer okumanız gerekir, eğer ekranda sonsuz direnç görüyorsanız rölenin içindeki bobin teli kopmuş demektir. Bazen de 30 ve 87 numaralı güç kontaklarını kontrol edersiniz, tetik yokken burada açık devre olması şarttır; fakat yapışmış bir rölede ohmmetre sıfır gösterir, yani elektrik akışı kontrolsüzce devam ediyordur. Birkaç liralık basit bir test cihazı, sizi yüzlerce liralık silindir kapak contası masrafından kurtarabilir kısacası.
Sigorta kutusunun kapağını açıp radyatör fanına ait röleyi yerinden çıkardığınızda, plastik muhafazanın altındaki o hafif yanık kokusu veya kararmış bacaklar zaten hikayenin özetidir. Kontak bacaklarındaki ark korozyonu yüzünden yüksek voltaj geçişi engellenir, bu da fanın düzensiz, sanki canı istemiyormuş gibi kesik kesik çalışmasına yol açar. Yolda kalmamak için bazen benzer amperdeki başka bir röleyle —mesela korna rölesiyle— geçici olarak yer değiştirmek akıllıca bir acil durum çözümüdür... Tabii bu sadece servise kadar idare edecek geçici bir pansuman.
Motor kontrol ünitesi (ECU), soğutma sıvısı sıcaklık sensöründen (ECT) gelen veriyi işleyip röle kanalıyla fanı tetikleyemediğinde arıza hafızasına hemen bir DTC kodu kaydeder. P0480 veya P0481 gibi arıza kodlarıyla karşılaştığınızda doğrudan fan motorunu değiştirmeye kalkmak büyük hata olur; zira sorun çoğunlukla tesisattaki bir temassızlıktan veya doğrudan bu minik rölenin iletim kaybından kaynaklanır. Tesisatı kontrol etmeden, röle soketindeki voltaj düşümünü ölçmeden parça değiştirmeyin derim... Boş yere bütçeyi sarsmanın bir alemi yok.
