Eren Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Trafik sıkıştığında ya da uzun yolda arabayı biraz zorladığınızda birden o vites kolunun taş gibi kesilmesi, insanın canını gerçekten sıkan o tuhaf hislerden biridir. Soğukken tereyağı gibi kayan, tıkır tıkır geçen o vitesler, motor sıcaklığı yükseldikçe sanki bir yere takılıyormuş gibi direnmeye başlar. Yıllarca sanayide ustalardan dinlediğimiz, yolda kendi başımıza geldiğinde tecrübe ettiğimiz bu durumun arkasında aslında çok basit fiziksel ve mekanik kurallar yatıyor. Isınan metaller genleşiyor, şanzımanın içindeki o özel yağ viskozitesini yani akışkanlığını kaybetmeye başlıyor ve sistemdeki basınç dengesi bir anda altüst oluyor. Debriyaj pedalına sonuna kadar bassanız bile sistem gücü motordan tam olarak kesemeyince, dişliler birbirine sürtünüp adeta "ben geçmeyeceğim" diye bağırıyor...
Debriyaj hidrolik sisteminde kullanılan sıvının zamanla nem çekmesi ve yüksek sıcaklık altında bu nemin kaynayarak hava kabarcığına dönüşmesi bu sorunun en sık karşılaşılan gizli faillerindendir. Hidrolik borularının içinde oluşan bu minik hava kabarcıkları, siz pedala bastığınızda sıkışır ve merkez silindirin ihtiyaç duyduğu o net basıncı debriyaj çatalına iletmesini engeller. Soğukken yoğun olan hidrolik yağ sorun çıkarmıyormuş gibi görünse de, motor kompartımanı alev alev yanmaya başladığında pedalın hissiyatı bir anda yumuşar ve baskı balata diskten milimetrik olarak bile olsa ayrışamaz. Ayrışamayan balata yüzünden şanzıman giriş mili dönmeye devam eder; siz de vites kolunu zorladıkça o dişli sıyırma sesini duyar, kendinizi bir anda eski bir kamyon kullanıyormuş gibi hissedersiniz. Yani aslında pedal sertleşmiyor ya da yumuşamıyor gibi gelse de, içerideki sıvı görevini yapmayı bırakmıştır.
Peki sadece hidrolik mi, ya o şanzıman kutusunun içinde sessiz sedasız çalışan kapkara yağa ne demeli? Şanzıman yağı, motor yağı kadar sık değiştirilmediği için genelde sürücüler tarafından tamamen unutulur ve kaderine terk edilir. Oysa ki özelliğini yitirmiş, yılların tortusunu toplamış ve incelmiş bir şanzıman yağı, yüksek ısıya maruz kaldığında senkromeçlerin ihtiyaç duyduğu o sürtünme ile kayganlık arasındaki hassas dengeyi tamamen bozar. Senkromeç dediğimiz o pirinç halkalar, vitese geçerken dişlilerin hızını eşitlemekle görevlidir; yağ ısındıkça adeta su gibi olunca bu halkalar tutunamaz ve hız eşitlemesi gerçekleşemez. Hız eşitlenemeyince de o vites kolu sanki bir duvara çarpmış gibi olduğu yerde kalır, ne ileri gider ne geri...
Bazen de sorun tamamen mekanik genleşmeden ve kalitesiz yedek parça seçiminden kaynaklanır ki, işte bu insanı çıldırtan cinstendir. Baskı balatayı yeni değiştirdiğinizi düşünün, "her şey sıfırlandı, mis gibi oldu" dersiniz ama ucuz ya da yan sanayi bir debriyaj seti takıldıysa ısınma anında saclar çarpılır. Isınan metalin form değiştirmesi, baskı plakasının balatayı eşit şekilde serbest bırakmasını engeller ve pedal dipte olsa bile balatanın bir kenarı flywheel dediğimiz volana temas etmeyi sürdürür. Şanzıman ustalarının "debriyaj ayırmıyor" dediği şey tam olarak budur işte; ısının etkisiyle yamulan, formunu kaybeden parçalar sistemin akıcılığını bir anda felç eder. Araç durduğu yerde 1. vitese veya geriye takmaya çalışırken gıcırtı yapmasının, o kolun kemikli bir şekilde direnmesinin arkasında yatan asıl sebeptir bu.
Böyle bir durumla karşılaştığınızda vites kolunu asla bilek gücüyle zorlamayın, çünkü senkromeçleri ya da vites mekanizmasının plastik cırcırlarını kırma ihtimaliniz son derece yüksektir. Kenara çekip aracı bir süre rölantide çalıştırmak ya da motorun biraz nefes almasına izin vermek temporary bir çözüm sunsa da, sorunun kaynağına inmek şarttır. İlk iş olarak debriyaj hidrolik sıvısının rengini kontrol ettirmek, gerekiyorsa tüm hidrolik sistemindeki yağı tamamen boşaltıp havasını alarak taze sıvıyla doldurtmak genellikle hayat kurtarır. Eğer şanzıman yağınız en son ne zaman değişti hatırlamıyorsanız, üreticinin önerdiği doğru vizkozitede kaliteli bir sentetik yağ ile değişim yapmak şanzımanın ömrünü uzatacaktır. Hâlâ düzelmiyorsa, ne yazık ki o şanzımanın aşağı indirilip baskı bilyasından debriyaj merkezine kadar tüm aktarma organlarının tek tek gözden geçirilme vakti gelmiş demektir...
Debriyaj hidrolik sisteminde kullanılan sıvının zamanla nem çekmesi ve yüksek sıcaklık altında bu nemin kaynayarak hava kabarcığına dönüşmesi bu sorunun en sık karşılaşılan gizli faillerindendir. Hidrolik borularının içinde oluşan bu minik hava kabarcıkları, siz pedala bastığınızda sıkışır ve merkez silindirin ihtiyaç duyduğu o net basıncı debriyaj çatalına iletmesini engeller. Soğukken yoğun olan hidrolik yağ sorun çıkarmıyormuş gibi görünse de, motor kompartımanı alev alev yanmaya başladığında pedalın hissiyatı bir anda yumuşar ve baskı balata diskten milimetrik olarak bile olsa ayrışamaz. Ayrışamayan balata yüzünden şanzıman giriş mili dönmeye devam eder; siz de vites kolunu zorladıkça o dişli sıyırma sesini duyar, kendinizi bir anda eski bir kamyon kullanıyormuş gibi hissedersiniz. Yani aslında pedal sertleşmiyor ya da yumuşamıyor gibi gelse de, içerideki sıvı görevini yapmayı bırakmıştır.
Peki sadece hidrolik mi, ya o şanzıman kutusunun içinde sessiz sedasız çalışan kapkara yağa ne demeli? Şanzıman yağı, motor yağı kadar sık değiştirilmediği için genelde sürücüler tarafından tamamen unutulur ve kaderine terk edilir. Oysa ki özelliğini yitirmiş, yılların tortusunu toplamış ve incelmiş bir şanzıman yağı, yüksek ısıya maruz kaldığında senkromeçlerin ihtiyaç duyduğu o sürtünme ile kayganlık arasındaki hassas dengeyi tamamen bozar. Senkromeç dediğimiz o pirinç halkalar, vitese geçerken dişlilerin hızını eşitlemekle görevlidir; yağ ısındıkça adeta su gibi olunca bu halkalar tutunamaz ve hız eşitlemesi gerçekleşemez. Hız eşitlenemeyince de o vites kolu sanki bir duvara çarpmış gibi olduğu yerde kalır, ne ileri gider ne geri...
Bazen de sorun tamamen mekanik genleşmeden ve kalitesiz yedek parça seçiminden kaynaklanır ki, işte bu insanı çıldırtan cinstendir. Baskı balatayı yeni değiştirdiğinizi düşünün, "her şey sıfırlandı, mis gibi oldu" dersiniz ama ucuz ya da yan sanayi bir debriyaj seti takıldıysa ısınma anında saclar çarpılır. Isınan metalin form değiştirmesi, baskı plakasının balatayı eşit şekilde serbest bırakmasını engeller ve pedal dipte olsa bile balatanın bir kenarı flywheel dediğimiz volana temas etmeyi sürdürür. Şanzıman ustalarının "debriyaj ayırmıyor" dediği şey tam olarak budur işte; ısının etkisiyle yamulan, formunu kaybeden parçalar sistemin akıcılığını bir anda felç eder. Araç durduğu yerde 1. vitese veya geriye takmaya çalışırken gıcırtı yapmasının, o kolun kemikli bir şekilde direnmesinin arkasında yatan asıl sebeptir bu.
Böyle bir durumla karşılaştığınızda vites kolunu asla bilek gücüyle zorlamayın, çünkü senkromeçleri ya da vites mekanizmasının plastik cırcırlarını kırma ihtimaliniz son derece yüksektir. Kenara çekip aracı bir süre rölantide çalıştırmak ya da motorun biraz nefes almasına izin vermek temporary bir çözüm sunsa da, sorunun kaynağına inmek şarttır. İlk iş olarak debriyaj hidrolik sıvısının rengini kontrol ettirmek, gerekiyorsa tüm hidrolik sistemindeki yağı tamamen boşaltıp havasını alarak taze sıvıyla doldurtmak genellikle hayat kurtarır. Eğer şanzıman yağınız en son ne zaman değişti hatırlamıyorsanız, üreticinin önerdiği doğru vizkozitede kaliteli bir sentetik yağ ile değişim yapmak şanzımanın ömrünü uzatacaktır. Hâlâ düzelmiyorsa, ne yazık ki o şanzımanın aşağı indirilip baskı bilyasından debriyaj merkezine kadar tüm aktarma organlarının tek tek gözden geçirilme vakti gelmiş demektir...
