Kerim Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Eski tip karbüratörlü sistemlerden son nesil direkt enjeksiyonlu kitlere kadar LPG dünyası hep gizli bir mühendislik savaşına sahne olmuştur; halbuki motorun o an neye ihtiyaç duyduğunu anlamak bazen sadece sürücünün gaz pedalındaki hissiyatına kalır. Basınç regülatörünün (diğer adıyla akünün veya beynin) diyaframındaki en küçük bir yorulma, sıvı fazdan gaz faza geçiş evresindeki termal dengeyi aniden altüst edebilir ki bu da rölantide ani stop etmelere davetiye çıkarır... Aslında tam bu noktada sistemin kalbi olan evaporatörün içindeki su sirkülasyonunun yetersiz kalması, regülatör peteklerinin buz tutmasına ve gazın aniden moleküler yoğunluğunu kaybetmesine yol açar; yani motor bloğundan gelen sıcak suyun o yoldan geçmemesi bütün denklemi bozar. Elektronik kontrol ünitesinin (ECU) harita sensöründen (MAP) aldığı yanlış vakum verileri, step motorun veya entegre selenoid valfin bobin dirençlerindeki ani dalgalanmalarla birleştiğinde, seyir halinde birdenbire gelen o can sıkıcı gaz kesme hissini kaçınılmaz kılar. Kim bilir belki de sorun tam asıl kaynağında, yani italyan veya yerli fark etmez, tankın üzerindeki çoklu valfin (multivalve) şamandıra mekanizmasında sıkışıp kalmış minik bir metal çapak yüzündendir...
Deponun dibinde biriken o siyah tortular, sıvı yakıtın bakır borular boyunca ilerlerken hat üzerindeki mikro filtreleri tıkamasına neden olur; öyle ki basınç sensörü (manifold mutlak basınç sensörü) bu ani akış kısıtlamasını algılayıp güvenli moda geçtiği an, araç benzin moduna zorunlu bir geçiş yapar. Sürücü olarak o direksiyonun başında koltuğa yaslandığınızda hissettiğiniz o ani yığılma, aslında enjektör nozullarının kalibre çaplarının motor hacmiyle artık senkronize çalışamadığının en net itirafıdır... Enjektör bobinlerinin zamanla ohm değerlerinin sapması, bobin içi pistonların hareket mesafesini (strok) kısaltır ve silindirlere gönderilen yakıt püskürtme süresinin milisaniyelik gecikmelere uğramasına zemin hazırlar. Belki de tesisat kablolarının motor sıcağından kavrulup oksitlenmesi, voltaj düşüşlerine yol açarak selenoidlerin açık kalma periyodunu sekteye uğratmaktadır; kim bilebilir ki... Yakıt rayının (fuel rail) üzerindeki basınç regülatörünün membranı yırtıldığında, emme manifolduna fazladan sıvı lpg sızması kaçınılmazdır ve bu da motoru adeta boğarak o anki gaz kesilmesini tetikler.
LPG sisteminin kalibrasyon masasına yatırıldığında lambda sensörünün (oksijen sensörü) ürettiği voltaj eğrisinin düzleştiği görülür ki bu, silindir içindeki yanma kalitesinin düştüğünün mekanik kanıtıdır; yani fakir karışım motoru ömründen yerken zengin karışım da katalitik konvektörü eritir. ECU'nun yazılımsal olarak adaptasyon ayarlarını kaybetmesi, özellikle motor soğukken sıcak geçiş aşamasında gaz kelebeği pozisyon sensörüyle (TPS) çakışarak anlık tekleme krizlerine yol açar. Ne garip değil mi, alt tarafı sıvılaştırılmış petrol gazı yakıyorsunuz ama arkasında adeta mini bir rafineri elektroniği çalışıyor... Tesisatın ana sigortasındaki gevşeme veya akü kutup başlarındaki zayıf şasi teması bile, gaz kesme arızalarının asıl faili olabilir; çünkü hassas mikroişlemciler milivolt seviyesindeki oynamalardan bile doğrudan etkilenir. Kimi zaman usta elinden çıkma harika bir kablolama işi bile zamanla titreşimden nasibini alır ve lehimler çatlar...
Basınç regülatörünün altındaki tahliye vanasından zamanla sızan o ağır koku, diyaframın delindiğinin habercisidir; işte tam o sırada motor yüksek devir istedikçe gaz pompası veya selenoidler yeterli akışı sağlayamaz. Aslında her sürücü kendi aracının karakterini bilir, gaz pedalına bastığı an o direnci parmak uçlarında hisseder; fakat sistemdeki bu gizli gaz kesintileri maalesef sadece parça değişimleriyle değil, derinlemesine bir osciloskop incelemesiyle çözülebilir. Enjektör kütüğünün silindir kapaklarına olan mesafesi ve hortumların boyu bile gazın akış direncini etkilerken, rastgele takılmış ucuz yan sanayi filtreler tüm bu hassas dengeyi bir çırpıda bozar. Belki de bu yüzden, gaz kesme sorunuyla boğuşurken sorunu sadece tüpçüde aramak yerine, ateşleme bobinlerinin buji tırnak aralıklarına verdiği ohm yüküne kadar inmek gerekir... Motorun nefesi kesildiğinde, aslında o küçük metal kutunun içindeki akışkanlar mekaniği size bir şeyler anlatmaya çalışıyordur, kulak vermek lazım.
Deponun dibinde biriken o siyah tortular, sıvı yakıtın bakır borular boyunca ilerlerken hat üzerindeki mikro filtreleri tıkamasına neden olur; öyle ki basınç sensörü (manifold mutlak basınç sensörü) bu ani akış kısıtlamasını algılayıp güvenli moda geçtiği an, araç benzin moduna zorunlu bir geçiş yapar. Sürücü olarak o direksiyonun başında koltuğa yaslandığınızda hissettiğiniz o ani yığılma, aslında enjektör nozullarının kalibre çaplarının motor hacmiyle artık senkronize çalışamadığının en net itirafıdır... Enjektör bobinlerinin zamanla ohm değerlerinin sapması, bobin içi pistonların hareket mesafesini (strok) kısaltır ve silindirlere gönderilen yakıt püskürtme süresinin milisaniyelik gecikmelere uğramasına zemin hazırlar. Belki de tesisat kablolarının motor sıcağından kavrulup oksitlenmesi, voltaj düşüşlerine yol açarak selenoidlerin açık kalma periyodunu sekteye uğratmaktadır; kim bilebilir ki... Yakıt rayının (fuel rail) üzerindeki basınç regülatörünün membranı yırtıldığında, emme manifolduna fazladan sıvı lpg sızması kaçınılmazdır ve bu da motoru adeta boğarak o anki gaz kesilmesini tetikler.
LPG sisteminin kalibrasyon masasına yatırıldığında lambda sensörünün (oksijen sensörü) ürettiği voltaj eğrisinin düzleştiği görülür ki bu, silindir içindeki yanma kalitesinin düştüğünün mekanik kanıtıdır; yani fakir karışım motoru ömründen yerken zengin karışım da katalitik konvektörü eritir. ECU'nun yazılımsal olarak adaptasyon ayarlarını kaybetmesi, özellikle motor soğukken sıcak geçiş aşamasında gaz kelebeği pozisyon sensörüyle (TPS) çakışarak anlık tekleme krizlerine yol açar. Ne garip değil mi, alt tarafı sıvılaştırılmış petrol gazı yakıyorsunuz ama arkasında adeta mini bir rafineri elektroniği çalışıyor... Tesisatın ana sigortasındaki gevşeme veya akü kutup başlarındaki zayıf şasi teması bile, gaz kesme arızalarının asıl faili olabilir; çünkü hassas mikroişlemciler milivolt seviyesindeki oynamalardan bile doğrudan etkilenir. Kimi zaman usta elinden çıkma harika bir kablolama işi bile zamanla titreşimden nasibini alır ve lehimler çatlar...
Basınç regülatörünün altındaki tahliye vanasından zamanla sızan o ağır koku, diyaframın delindiğinin habercisidir; işte tam o sırada motor yüksek devir istedikçe gaz pompası veya selenoidler yeterli akışı sağlayamaz. Aslında her sürücü kendi aracının karakterini bilir, gaz pedalına bastığı an o direnci parmak uçlarında hisseder; fakat sistemdeki bu gizli gaz kesintileri maalesef sadece parça değişimleriyle değil, derinlemesine bir osciloskop incelemesiyle çözülebilir. Enjektör kütüğünün silindir kapaklarına olan mesafesi ve hortumların boyu bile gazın akış direncini etkilerken, rastgele takılmış ucuz yan sanayi filtreler tüm bu hassas dengeyi bir çırpıda bozar. Belki de bu yüzden, gaz kesme sorunuyla boğuşurken sorunu sadece tüpçüde aramak yerine, ateşleme bobinlerinin buji tırnak aralıklarına verdiği ohm yüküne kadar inmek gerekir... Motorun nefesi kesildiğinde, aslında o küçük metal kutunun içindeki akışkanlar mekaniği size bir şeyler anlatmaya çalışıyordur, kulak vermek lazım.
