Sami Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Geçen salı akşamı, tam da televizyonda o çok sevdiğim eski filmlerden biri başlamışken, birdenbire göğsümün ortasına koca bir kaya oturuverdi. Hani şöyle ciğerlerini sonuna kadar havayla doldurmak istersin de o hava bir yerlere takılır ya, aynen öyle bir his işte... İnsan panikliyor haliyle. Tıpta buna dispne diyorlar ama laboratuvar önlüğü giymiş bir hekimin soğukkanlılığıyla yaklaşmak zor o anlarda. Solunum kaslarının, özellikle de diyaframın o bildik esnek ritmini kaybetmesiyle başlıyor her şey. Akciğerlerin alt loblarına o canım oksijen bir türlü ulaşamıyor, ya da bize öyle geliyor.
Koskoca plazaların yirminci katında, klimalı odalarda oturup dünyayı kurtardığını sanan modern insanın en büyük derdi belki de bu: Doğru dürüst nefes almayı unutmak. Stres hormonu dediğimiz o kortizol ve adrenalin kana bir salındı mı, otonom sinir sistemi anında "savaş veya kaç" moduna geçiyor. E tabii, vücut tehlikede olduğunu sanınca göğüs kafesi daralıyor, solunum sığlaşıyor. Aslında fizyolojik bir savunma mekanizması bu, ama gel de bunu o an kalbi küt küt atan adama anlat... Vallahi billahi insan öleceğini falan sanıyor o saniyelerde. Halbuki mesele sadece sempatik sinir sisteminin aşırı uyarılmasından ibaret.
Geçenlerde bir göğüs hastalıkları uzmanıyla konuşuyorum, "Gelen hastaların yarısından fazlasının akciğerleri tertemiz çıkıyor" dedi. Şaka gibi değil mi? Psikojenik dispne dedikleri o illet, tamamen zihnin bedene oynadığı bir oyun aslında. Anksiyete ve panik atak, solunum merkezini öyle bir manipüle ediyor ki, beyin sürekli "daha çok oksijen al" emri gönderiyor. Sonuç? Hiç istemediğimiz o hiperventilasyon durumu, yani kanda karbondioksit seviyesinin düşmesi ve işin içinden çıkılmaz bir kısırdöngü... Keşke sadece temiz hava almak yetseydi bu düğümü çözmeye.
Sigarayı bırakalı yıllar olmuş adamların bile bir gün aniden merdiven çıkarken tıkanıp kalması tesadüf mü şimdi? Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı, yani bizim bildiğimiz KOAH, öyle sinsice yerleşiyor ki o bronşların arasına, ruhun duymuyor. Havayollarındaki o kalıcı daralma, alveollerin esnekliğini yitirmesi derken, bir bakmışsın en ufak bir fiziksel aktivitede nefesin yarıda kalmış... Bazen de kalbin sol ventrikülündeki o ufak bir yetersizlik, akciğer kılcal damarlarında basınç artışına yol açıyor ve akciğer ödemine kadar götürüyor işi. Yani demem o ki abi, her göğüs sıkışmasını sadece strese bağlayıp geçiştirmemek lazım, altında yatan kardiyovasküler sebepleri de bir deşmek gerek.
Peki ne yapacağız, ömür boyu bu yarım yamalak nefeslerle mi yaşayacağız? Dur hemen en kötüsünü düşünme, bir soluklan hele... Burnundan derin, yavaş bir nefes alıp, verdiğin süreyi aldığın sürenin iki katına çıkarmayı denedin mi hiç? Diyafram nefesi diyorlar bu mucizeye; hani şu bebeklerin uyurken karınlarının inip kalkması var ya, tam olarak o işte. Vagus sinirini uyararak vücuda "her şey yolunda, sakin ol" sinyali göndermenin en kestirme yolu bu yöntemi alışkanlık haline getirmekten geçiyor. Bir de şu kahveyi, çayı biraz azaltsak mı acaba? Kafein dediğin meret de tetikliyor o çarpıntıyı ve nefes darlığını... Neyse, sen yine de bir doktora görünmeyi ihmal etme de, gerisi bir şekilde hallolur.
Koskoca plazaların yirminci katında, klimalı odalarda oturup dünyayı kurtardığını sanan modern insanın en büyük derdi belki de bu: Doğru dürüst nefes almayı unutmak. Stres hormonu dediğimiz o kortizol ve adrenalin kana bir salındı mı, otonom sinir sistemi anında "savaş veya kaç" moduna geçiyor. E tabii, vücut tehlikede olduğunu sanınca göğüs kafesi daralıyor, solunum sığlaşıyor. Aslında fizyolojik bir savunma mekanizması bu, ama gel de bunu o an kalbi küt küt atan adama anlat... Vallahi billahi insan öleceğini falan sanıyor o saniyelerde. Halbuki mesele sadece sempatik sinir sisteminin aşırı uyarılmasından ibaret.
Geçenlerde bir göğüs hastalıkları uzmanıyla konuşuyorum, "Gelen hastaların yarısından fazlasının akciğerleri tertemiz çıkıyor" dedi. Şaka gibi değil mi? Psikojenik dispne dedikleri o illet, tamamen zihnin bedene oynadığı bir oyun aslında. Anksiyete ve panik atak, solunum merkezini öyle bir manipüle ediyor ki, beyin sürekli "daha çok oksijen al" emri gönderiyor. Sonuç? Hiç istemediğimiz o hiperventilasyon durumu, yani kanda karbondioksit seviyesinin düşmesi ve işin içinden çıkılmaz bir kısırdöngü... Keşke sadece temiz hava almak yetseydi bu düğümü çözmeye.
Sigarayı bırakalı yıllar olmuş adamların bile bir gün aniden merdiven çıkarken tıkanıp kalması tesadüf mü şimdi? Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı, yani bizim bildiğimiz KOAH, öyle sinsice yerleşiyor ki o bronşların arasına, ruhun duymuyor. Havayollarındaki o kalıcı daralma, alveollerin esnekliğini yitirmesi derken, bir bakmışsın en ufak bir fiziksel aktivitede nefesin yarıda kalmış... Bazen de kalbin sol ventrikülündeki o ufak bir yetersizlik, akciğer kılcal damarlarında basınç artışına yol açıyor ve akciğer ödemine kadar götürüyor işi. Yani demem o ki abi, her göğüs sıkışmasını sadece strese bağlayıp geçiştirmemek lazım, altında yatan kardiyovasküler sebepleri de bir deşmek gerek.
Peki ne yapacağız, ömür boyu bu yarım yamalak nefeslerle mi yaşayacağız? Dur hemen en kötüsünü düşünme, bir soluklan hele... Burnundan derin, yavaş bir nefes alıp, verdiğin süreyi aldığın sürenin iki katına çıkarmayı denedin mi hiç? Diyafram nefesi diyorlar bu mucizeye; hani şu bebeklerin uyurken karınlarının inip kalkması var ya, tam olarak o işte. Vagus sinirini uyararak vücuda "her şey yolunda, sakin ol" sinyali göndermenin en kestirme yolu bu yöntemi alışkanlık haline getirmekten geçiyor. Bir de şu kahveyi, çayı biraz azaltsak mı acaba? Kafein dediğin meret de tetikliyor o çarpıntıyı ve nefes darlığını... Neyse, sen yine de bir doktora görünmeyi ihmal etme de, gerisi bir şekilde hallolur.
