Ahmet Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyonda sakince ilerlerken gözün bir anlığına gösterge paneline kayar ve o can sıkıcı kırmızı ışığın yandığını görürsün; kalbin bir anlığına tekler, acaba kenara çekip hemen stop mu etmeli yoksa en yakın sanayiye kadar idare eder mi sorusu beynini kemirmeye başlar. İşte o kırmızı termometre simgesi, motorun kalbinde işlerin hiç de yolunda gitmediğinin, içerideki termodinamik dengenin altüst olduğunun en net, en acımsız habercisidir. Aslında içten yanmalı bir motor, devasa bir ısı makinesinden başka bir şey değildir ve benzinin ya da motorinin yanmasıyla ortaya çıkan binlerce derecelik sıcaklık, soğutma sıvısı tarafından emilip radyatör aracılığıyla dışarı atılmazsa metal parçalar genleşip birbirine kaynamaya başlar. Hani o çok korkulan "motor kilitledi" tabiri var ya, tam olarak silindirlerin içindeki pistonların aşırı ısınmadan genleşip hareket edemez hale gelmesidir... Neyse ki modern araçlar bize bu felaketi adım adım haber veren sensörlerle donatılmıştır, tabii o ışığı gördüğümüz an panik yapmadan doğru hamleyi yapabilirsek.
Motorun içinde dolaşan o renkli antifrizli su, aslında aracın damarlarında akan kan gibidir ve bu sıvının sirkülasyonundaki ufacık bir aksama bile saniyeler içinde hararet ibresini tavana vurdurmaya yeter. Devirdaim pompası dediğimiz o küçük ama hayati parça kanadı kırıldığı için suyu çeviremezse ya da termostat denen o küçük vana paslanıp kapalı konumda takılı kalırsa, soğutma sıvısı radyatöre ulaşıp serinleyemez ve bloğun içinde hapsolarak kaynamaya başlar. Sonra bir bakmışsın kaputun altından beyaz buharlar yükseliyor, genleşme kavanozunun kapağından fokur fokur sular fışkırıyor... Bazı sürücüler "biraz daha gideyim, şuraya az kaldı" hatasına düşer ama inan bana, o fazladan katettiğin iki yüz metre sana bir motor revizyonuna, yani yüz binlerce liraya mal olabilir.
O an yapacağın en büyük hata, panikle hemen kontağı kapatıp motoru aniden stop etmek olacaktır, evet yanlış duymadın, hararet yapan motor birden stop edilmez! Çünkü motoru kapattığın an devirdaim pompası da durur, yani içeride zaten alev alev yanan soğutma sıvısının hareketi tamamen kesilir ve motor bloğundaki o aşırı sıcaklık tek bir noktaya hapsolarak silindir kapak contasını adeta bir kağıt gibi yakıp kül eder. Yapman gereken en mantıklı şey, hemen güvenli bir yere çekip aracı rölantide çalıştırmaya devam etmek, ardından kaloriferi en sıcak ayara ve en yüksek fana getirerek kabin içine sıcak hava vermektir; böylece kalorifer radyatörünü ek bir soğutucu gibi kullanıp motorun yükünü bir nebze olsun hafifletmiş olursun. Durdun, kaloriferi açtın, peki ya sonra... Sakın ama sakın o kızgın radyatör kapağını ya da yedek su deposunu elinle açmaya kalkma, yüzüne patlayacak 120 derecelik basınçlı buharın yaratacağı üçüncü derece yanıklarla hastanelik olmak istemezsin.
Peki durduk yere bu lamba neden yanar, hiç düşündün mü, aracın bakımlarını tam yaptırdığını sanırken bile seni yarı yolda bırakan o gizli sebep ne olabilir? Bazen cevap çok basit bir radyatör fan sigortasının atmasıdır, bazen otobanda öndeki kamyondan fırlayıp radyatör peteklerini delik deşik eden küçücük bir taş parçası... Bazen de motora giren hava-yakıt karışımının bozulması, yani fakir karışımla çalışan bir motorun içten içe aşırı ısınmasıdır ki bunu göstergedeki arıza lambasından bile her zaman anlayamazsın. Yolda giderken gözün arada sırada sadece hız göstergesinde değil, o küçük hararet ibresinde veya dijital göstergede olsun; ibrenin her zamanki durduğu seviyenin milim dahi üstüne çıkması, sistemde kılcal bir sızıntının veya başlayan bir tıkalı radyatör probleminin habercisidir.
Aşırı ısınan bir motor bloğunun yaşadığı Termal şok, alüminyum silindir kapağının eğrilmesine, hatta pürüzsüz yüzeyinin çarpılmasına yol açar ki bu durum motorun dikiş tutmamasına sebep olur. Silindir kapak contası bir kez yandı mı, soğutma suyu ile motor yağı birbirine karışmaya başlar; yağ çubuğunu çektiğinde o siyah yağın yerini tahin kıvamında, köpüklü boz bir sıvının aldığını görürsün ki bu artık geriye dönüşü olmayan ağır bir tamiratın başladığının resmidir. Motor yağı yağlama özelliğini yitirir, su kanalları yağla dolar, pistonlar silindir duvarlarını çizer... İş bu noktaya gelmeden önce, göstergedeki o kırmızı ışığı gördüğün an soğukkanlılığını koruyup doğru müdahaleyi yapmak, aslında arabanın hayatını kurtaran en kritik reflekstir.
Motorun içinde dolaşan o renkli antifrizli su, aslında aracın damarlarında akan kan gibidir ve bu sıvının sirkülasyonundaki ufacık bir aksama bile saniyeler içinde hararet ibresini tavana vurdurmaya yeter. Devirdaim pompası dediğimiz o küçük ama hayati parça kanadı kırıldığı için suyu çeviremezse ya da termostat denen o küçük vana paslanıp kapalı konumda takılı kalırsa, soğutma sıvısı radyatöre ulaşıp serinleyemez ve bloğun içinde hapsolarak kaynamaya başlar. Sonra bir bakmışsın kaputun altından beyaz buharlar yükseliyor, genleşme kavanozunun kapağından fokur fokur sular fışkırıyor... Bazı sürücüler "biraz daha gideyim, şuraya az kaldı" hatasına düşer ama inan bana, o fazladan katettiğin iki yüz metre sana bir motor revizyonuna, yani yüz binlerce liraya mal olabilir.
O an yapacağın en büyük hata, panikle hemen kontağı kapatıp motoru aniden stop etmek olacaktır, evet yanlış duymadın, hararet yapan motor birden stop edilmez! Çünkü motoru kapattığın an devirdaim pompası da durur, yani içeride zaten alev alev yanan soğutma sıvısının hareketi tamamen kesilir ve motor bloğundaki o aşırı sıcaklık tek bir noktaya hapsolarak silindir kapak contasını adeta bir kağıt gibi yakıp kül eder. Yapman gereken en mantıklı şey, hemen güvenli bir yere çekip aracı rölantide çalıştırmaya devam etmek, ardından kaloriferi en sıcak ayara ve en yüksek fana getirerek kabin içine sıcak hava vermektir; böylece kalorifer radyatörünü ek bir soğutucu gibi kullanıp motorun yükünü bir nebze olsun hafifletmiş olursun. Durdun, kaloriferi açtın, peki ya sonra... Sakın ama sakın o kızgın radyatör kapağını ya da yedek su deposunu elinle açmaya kalkma, yüzüne patlayacak 120 derecelik basınçlı buharın yaratacağı üçüncü derece yanıklarla hastanelik olmak istemezsin.
Peki durduk yere bu lamba neden yanar, hiç düşündün mü, aracın bakımlarını tam yaptırdığını sanırken bile seni yarı yolda bırakan o gizli sebep ne olabilir? Bazen cevap çok basit bir radyatör fan sigortasının atmasıdır, bazen otobanda öndeki kamyondan fırlayıp radyatör peteklerini delik deşik eden küçücük bir taş parçası... Bazen de motora giren hava-yakıt karışımının bozulması, yani fakir karışımla çalışan bir motorun içten içe aşırı ısınmasıdır ki bunu göstergedeki arıza lambasından bile her zaman anlayamazsın. Yolda giderken gözün arada sırada sadece hız göstergesinde değil, o küçük hararet ibresinde veya dijital göstergede olsun; ibrenin her zamanki durduğu seviyenin milim dahi üstüne çıkması, sistemde kılcal bir sızıntının veya başlayan bir tıkalı radyatör probleminin habercisidir.
Aşırı ısınan bir motor bloğunun yaşadığı Termal şok, alüminyum silindir kapağının eğrilmesine, hatta pürüzsüz yüzeyinin çarpılmasına yol açar ki bu durum motorun dikiş tutmamasına sebep olur. Silindir kapak contası bir kez yandı mı, soğutma suyu ile motor yağı birbirine karışmaya başlar; yağ çubuğunu çektiğinde o siyah yağın yerini tahin kıvamında, köpüklü boz bir sıvının aldığını görürsün ki bu artık geriye dönüşü olmayan ağır bir tamiratın başladığının resmidir. Motor yağı yağlama özelliğini yitirir, su kanalları yağla dolar, pistonlar silindir duvarlarını çizer... İş bu noktaya gelmeden önce, göstergedeki o kırmızı ışığı gördüğün an soğukkanlılığını koruyup doğru müdahaleyi yapmak, aslında arabanın hayatını kurtaran en kritik reflekstir.
