Ahmet Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Fren pedalına bastığınız o ilk an ile aracın yavaşlamaya başladığı salise arasındaki o görünmez köprü, aslında tamamen fiziksel bir basınç aktarımından ibarettir. Sistemdeki bu döngünün kusursuz işlemesini sağlayan akışkanın seviyesindeki ani ya da zamana yayılan azalmalar, pedal hissiyatının yumuşamasına ve dolayısıyla sürüş güvenliğinin ciddi şekilde sekteye uğramasına yol açar. Çoğu sürücü kaputu açıp o küçük plastik hazneye baktığında sıvının azaldığını görür görmez hemen üzerine ekleme yapma refleksini gösterir; fakat asıl mesele, o sıvının fiziksel olarak nereye kaybolduğudur. Sistemin kapalı bir devre olduğu düşünülürse, dışarıdan bir müdahale veya yapısal bir deformasyon olmadığı müddetçe bu sıvının kendi kendine buharlaşıp yok olması pek de olası bir durum değildir...
Balataların disklere sürtünerek zamanla incelmesi, kaliper pistonlarının hidrolik hattından daha fazla sıvı çekmesine neden olan en sinsi süreçlerden biridir. Disk ile balata arasındaki mesafe açıldıkça, o boşluğu kapatmak adına sistemdeki pistonlar daha ileriye doğru itilir ve arkalarında bıraktıkları boşluğu doldurmak için haznedeki hidroliği aşağıya, yani tekerlek mekanizmalarına doğru çekerler. Aslında ortada dışarı sızan bir sıvı yoktur; sadece sistem, bileşenlerin aşınmasını kompanse edebilmek adına mevcut sıvıyı boruların uç noktalarına doğru kaydırmıştır. Yeni bir balata seti takıldığında pistonlar eski yuvalarına geri itileceği için haznedeki sıvı seviyesi de sihirli bir şekilde eski orijinal çizgisine geri dönecektir. Yani panik yapıp hemen ekleme yapmadan önce, tekerleklerin arkasındaki o aşınma payını gözle kontrol etmekte fayda var.
Peki ya sorun aşınma değil de ana merkez silindirindeki ya da tekerlek silindirlerindeki gözle görülmesi zor mikroskobik çatlaklarsa? Zamanla yüksek basınca ve sıcaklık değişimlerine maruz kalan kauçuk contalar esnekliğini kaybederek sertleşir, bu da hidrolik sıvısının sistem dışına sızmasına zemin hazırlar. Özellikle vestinghouse olarak bilinen fren servosunun iç kısmına doğru gerçekleşen sızıntılar, motor bölmesine bakıldığında asla fark edilemez çünkü sıvı doğrudan vakum odasının içinde birikmeye başlar. Sürücü pedala bastığında hissettiği o garip boşluk hissi ve hidrolik kutusundaki amansız düşüş tam olarak bu iç kanamanın habercisidir. Bazen aracı park ettiğiniz yerin zeminini, özellikle de ön tekerleklerin iç kısımlarına denk gelen bölgeleri dikkatlice incelemek, yaklaşan büyük bir arızayı erkenden yakalamanızı sağlayabilir.
Fren hidroliğinin kimyasal yapısı gereği higroskopik, yani havadaki nemi ve suyu kendi bünyesine çekme gibi oldukça tuhaf bir özelliği vardır. Nem oranı yüksek ortamlarda veya kapağı tam kapatılmamış hazne şartlarında sıvı, atmosferdeki su buharını adeta bir sünger gibi emerek kendi yapısını bozar. Kaynama noktası düşen bu karışım, yoğun frenleme esnasında oluşan aşırı ısıyla birlikte buharlaşmaya başlar ve sistem içinde hava kabarcıkları yaratır. Oluşan bu gaz fazı, hidroliğin hacimsel olarak dengesiz görünmesine ve hidrolik basıncının kaybolarak seviyenin kararsızlaşmasına neden olur. Belirli periyotlarda bu sıvının rengini kontrol etmek, berrak sarıdan koyu kahverengiye dönen o yapıyı fark etmek, sadece eksilmeyi değil sistemin tamamen korozyona uğramasını da engelleyecektir.
Debriyaj sistemiyle ortak hazne kullanan araçlarda, hidrolik eksilmesinin müsebbibi aslında hiç alakasız görünen şanzıman bölgesi çıkabilir. Üst veya alt debriyaj merkezinde meydana gelen sızdırmalar, fren sisteminin beslendiği aynı depodaki sıvıyı yavaş yavaş tüketerek sürücüyü yanıltıcı bir arıza teşhisine yönlendirir. Siz harıl harıl tekerleklerde veya fren borularında kaçak ararken, sıvı aslında debriyaj pedalının hemen arkasındaki paspasın üzerine ya da şanzıman muhafazasının içine doğru çoktan süzülmüştür... Bu tarz kombine sistemlerde tek bir noktaya odaklanmak yerine, hidrolik hattının temas ettiği tüm mekanik ağları bütüncül bir gözle taramak sizi gereksiz parça değişimlerinden ve zaman kaybından kurtaracaktır.
Balataların disklere sürtünerek zamanla incelmesi, kaliper pistonlarının hidrolik hattından daha fazla sıvı çekmesine neden olan en sinsi süreçlerden biridir. Disk ile balata arasındaki mesafe açıldıkça, o boşluğu kapatmak adına sistemdeki pistonlar daha ileriye doğru itilir ve arkalarında bıraktıkları boşluğu doldurmak için haznedeki hidroliği aşağıya, yani tekerlek mekanizmalarına doğru çekerler. Aslında ortada dışarı sızan bir sıvı yoktur; sadece sistem, bileşenlerin aşınmasını kompanse edebilmek adına mevcut sıvıyı boruların uç noktalarına doğru kaydırmıştır. Yeni bir balata seti takıldığında pistonlar eski yuvalarına geri itileceği için haznedeki sıvı seviyesi de sihirli bir şekilde eski orijinal çizgisine geri dönecektir. Yani panik yapıp hemen ekleme yapmadan önce, tekerleklerin arkasındaki o aşınma payını gözle kontrol etmekte fayda var.
Peki ya sorun aşınma değil de ana merkez silindirindeki ya da tekerlek silindirlerindeki gözle görülmesi zor mikroskobik çatlaklarsa? Zamanla yüksek basınca ve sıcaklık değişimlerine maruz kalan kauçuk contalar esnekliğini kaybederek sertleşir, bu da hidrolik sıvısının sistem dışına sızmasına zemin hazırlar. Özellikle vestinghouse olarak bilinen fren servosunun iç kısmına doğru gerçekleşen sızıntılar, motor bölmesine bakıldığında asla fark edilemez çünkü sıvı doğrudan vakum odasının içinde birikmeye başlar. Sürücü pedala bastığında hissettiği o garip boşluk hissi ve hidrolik kutusundaki amansız düşüş tam olarak bu iç kanamanın habercisidir. Bazen aracı park ettiğiniz yerin zeminini, özellikle de ön tekerleklerin iç kısımlarına denk gelen bölgeleri dikkatlice incelemek, yaklaşan büyük bir arızayı erkenden yakalamanızı sağlayabilir.
Fren hidroliğinin kimyasal yapısı gereği higroskopik, yani havadaki nemi ve suyu kendi bünyesine çekme gibi oldukça tuhaf bir özelliği vardır. Nem oranı yüksek ortamlarda veya kapağı tam kapatılmamış hazne şartlarında sıvı, atmosferdeki su buharını adeta bir sünger gibi emerek kendi yapısını bozar. Kaynama noktası düşen bu karışım, yoğun frenleme esnasında oluşan aşırı ısıyla birlikte buharlaşmaya başlar ve sistem içinde hava kabarcıkları yaratır. Oluşan bu gaz fazı, hidroliğin hacimsel olarak dengesiz görünmesine ve hidrolik basıncının kaybolarak seviyenin kararsızlaşmasına neden olur. Belirli periyotlarda bu sıvının rengini kontrol etmek, berrak sarıdan koyu kahverengiye dönen o yapıyı fark etmek, sadece eksilmeyi değil sistemin tamamen korozyona uğramasını da engelleyecektir.
Debriyaj sistemiyle ortak hazne kullanan araçlarda, hidrolik eksilmesinin müsebbibi aslında hiç alakasız görünen şanzıman bölgesi çıkabilir. Üst veya alt debriyaj merkezinde meydana gelen sızdırmalar, fren sisteminin beslendiği aynı depodaki sıvıyı yavaş yavaş tüketerek sürücüyü yanıltıcı bir arıza teşhisine yönlendirir. Siz harıl harıl tekerleklerde veya fren borularında kaçak ararken, sıvı aslında debriyaj pedalının hemen arkasındaki paspasın üzerine ya da şanzıman muhafazasının içine doğru çoktan süzülmüştür... Bu tarz kombine sistemlerde tek bir noktaya odaklanmak yerine, hidrolik hattının temas ettiği tüm mekanik ağları bütüncül bir gözle taramak sizi gereksiz parça değişimlerinden ve zaman kaybından kurtaracaktır.
