Ayhan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
O tiz ses ilk duyulduğunda insanın içini hafifçe cız ettiriyor, kabul edelim. Şehir içinde sakince ilerlerken ya da tam bir kırmızı ışıkta duracakken tekerleklerin oradan gelen o inatçı gıcırtı... İnsanın aklına hemen en kötü senaryolar geliyor elbette. Acaba balatalar bitti mi, disk çizildi mi, büyük bir masraf mı açılacak başımıza? Oysa bazen durum düşündüğümüzden çok daha basit bir toz tanesinden ibaret olabiliyor. Yine de duyulan her ses, aracın bize fısıldadığı küçük bir haberci neticesinde.
Gıcırdayan o metal yüzeye biraz daha yakından bakmak lazım aslında. Fren diskleri gün boyunca akla gelebilecek her türlü dış etkenle yüz yüze kalıyor. Yoldan sıçrayan küçük bir çakıl taşı, balata tozları ya da geceden kalan nem... Hepsi o pürüzsüz diskin üzerinde birikip sürtünme anında garip sesler üretmeye başlayabilir. Bazen sadece sabahın erken saatlerinde yapar bunu, disk ısındıkça ses kendiliğinden kaybolur gider. Yani her gıcırtı hemen sanayinin yolunu tutmanız gerektiği anlamına gelmeyebilir.
Peki ya o balata dediğimiz parça henüz çok yeniyse? İnsan yeni taktırınca her şeyin sessiz sedasız çalışmasını bekliyor naturally, ama durum her zaman öyle işlemiyor işte. Yeni takılan balatanın diskle tam anlamıyla öpüşmesi, birbirine alışması zaman alır. O alışma sürecinde metal zerreleri birbirine sürtündükçe hafif gıcırtılar duyulması gayet doğal. Sert hamurlu bir balata tercih ettiyseniz zaten... Neyse, o sert malzeme uzun ömürlüdür evet ama sesi de biraz bol olur.
Yağmurlu günlerin ardından gelen o ilk fren anını hatırlayın. Aracınızı birkaç gün yıkamadan ya da yağmurun altında yatırdıktan sonra çalıştırdığınızda tekerleklerden gelen o sert gıcırtı sesi oldukça tanıdıktır. Disklerin yüzeyinde saatler içinde oluşan o incecik pas tabakasıdır aslında sesin sebebi. Balata diski ilk sıktığında o pası kazır, temizler ve ses kesilir. Korozyon dediğimiz şey bu kadar hızlı başlayabiliyor işte, birkaç frenden sonra diskin parladığını görürsünüz zaten.
Bazen de sorun tamamen malzemenin kendi içindeki yorgunluktan kaynaklanır. Disk aşırı ısındığında, mesela uzun bir yokuştan aşağı sürekli frene basarak indiğinizde metal genleşir. Tam o sıcaklığın üzerine su birikintisine girerseniz... Disk aniden soğur ve yüzeyinde gözle görülmeyen minik dalgalanmalar oluşur. İşte o yamukluk balatanın diske düzensiz temas etmesine yol açar ki, bu da ritmik bir gıcırtıya dönüşür. Disk eğrildi mi artık düzeltmek ya da değiştirmekten başka pek bir yol kalmaz.
Disk ile balata arasına sıkışan o minik kum tanesini hiç hesaba kattınız mı? Bazen yolda giderken disk ile koruma sacı ya da balata arasına küçücük bir taş kaçar. Siz frene bastıkça o taş oraya daha çok kenetlenir ve dayanılmaz bir çığlık koparır tekerlek. Frene basmasanız bile hareket ettikçe gıcırdayabilir araç. Böyle durumlarda arabayı biraz geriye doğru sürüp hafifçe frene basmak bazen o taşı oradan kurtarabilir. Denemekten zarar gelmez.
Aracın bakım zamanı geldiğinde sadece motor yağına bakıp geçmemek lazım. Fren sistemi bir bütün olarak çalışır ve küçük bir ihmal büyük gürültülere dönüşebilir. Balata aşınma uyarısı veren o küçük metal tırnaklar vardır mesela. Balatadaki bitmeye yakın malzeme inceldiğinde o tırnak diske değmeye başlar. Şoför anlasın da servise gitsin diye bilerek gıcırdatırlar o metali. Sistem "artık beni değiştir" diye bas bas bağırıyordur aslında.
Sesi bastırmak için sprey sıkmayı düşünenler oluyor zaman zaman. Sakın ha, fren yüzeylerine asla kimyasal ya da yağ bazlı şeyler sürmeyin. Frenin olayı sürtünmedir, yağlarsanız duramazsınız. Disk gıcırtısı can sıkar evet, insanı sürüşten soğutur ama nedenini doğru teşhis etmek her şeyden önemli. Bir süre sesi dinleyin, ne zaman yaptığını anlamaya çalışın. Sıcakken mi yapıyor, soğukken mi, yoksa sadece durmaya yakın mı... Ustaya derdinizi anlatırken bu detaylar hayat kurtarır.
Gıcırdayan o metal yüzeye biraz daha yakından bakmak lazım aslında. Fren diskleri gün boyunca akla gelebilecek her türlü dış etkenle yüz yüze kalıyor. Yoldan sıçrayan küçük bir çakıl taşı, balata tozları ya da geceden kalan nem... Hepsi o pürüzsüz diskin üzerinde birikip sürtünme anında garip sesler üretmeye başlayabilir. Bazen sadece sabahın erken saatlerinde yapar bunu, disk ısındıkça ses kendiliğinden kaybolur gider. Yani her gıcırtı hemen sanayinin yolunu tutmanız gerektiği anlamına gelmeyebilir.
Peki ya o balata dediğimiz parça henüz çok yeniyse? İnsan yeni taktırınca her şeyin sessiz sedasız çalışmasını bekliyor naturally, ama durum her zaman öyle işlemiyor işte. Yeni takılan balatanın diskle tam anlamıyla öpüşmesi, birbirine alışması zaman alır. O alışma sürecinde metal zerreleri birbirine sürtündükçe hafif gıcırtılar duyulması gayet doğal. Sert hamurlu bir balata tercih ettiyseniz zaten... Neyse, o sert malzeme uzun ömürlüdür evet ama sesi de biraz bol olur.
Yağmurlu günlerin ardından gelen o ilk fren anını hatırlayın. Aracınızı birkaç gün yıkamadan ya da yağmurun altında yatırdıktan sonra çalıştırdığınızda tekerleklerden gelen o sert gıcırtı sesi oldukça tanıdıktır. Disklerin yüzeyinde saatler içinde oluşan o incecik pas tabakasıdır aslında sesin sebebi. Balata diski ilk sıktığında o pası kazır, temizler ve ses kesilir. Korozyon dediğimiz şey bu kadar hızlı başlayabiliyor işte, birkaç frenden sonra diskin parladığını görürsünüz zaten.
Bazen de sorun tamamen malzemenin kendi içindeki yorgunluktan kaynaklanır. Disk aşırı ısındığında, mesela uzun bir yokuştan aşağı sürekli frene basarak indiğinizde metal genleşir. Tam o sıcaklığın üzerine su birikintisine girerseniz... Disk aniden soğur ve yüzeyinde gözle görülmeyen minik dalgalanmalar oluşur. İşte o yamukluk balatanın diske düzensiz temas etmesine yol açar ki, bu da ritmik bir gıcırtıya dönüşür. Disk eğrildi mi artık düzeltmek ya da değiştirmekten başka pek bir yol kalmaz.
Disk ile balata arasına sıkışan o minik kum tanesini hiç hesaba kattınız mı? Bazen yolda giderken disk ile koruma sacı ya da balata arasına küçücük bir taş kaçar. Siz frene bastıkça o taş oraya daha çok kenetlenir ve dayanılmaz bir çığlık koparır tekerlek. Frene basmasanız bile hareket ettikçe gıcırdayabilir araç. Böyle durumlarda arabayı biraz geriye doğru sürüp hafifçe frene basmak bazen o taşı oradan kurtarabilir. Denemekten zarar gelmez.
Aracın bakım zamanı geldiğinde sadece motor yağına bakıp geçmemek lazım. Fren sistemi bir bütün olarak çalışır ve küçük bir ihmal büyük gürültülere dönüşebilir. Balata aşınma uyarısı veren o küçük metal tırnaklar vardır mesela. Balatadaki bitmeye yakın malzeme inceldiğinde o tırnak diske değmeye başlar. Şoför anlasın da servise gitsin diye bilerek gıcırdatırlar o metali. Sistem "artık beni değiştir" diye bas bas bağırıyordur aslında.
Sesi bastırmak için sprey sıkmayı düşünenler oluyor zaman zaman. Sakın ha, fren yüzeylerine asla kimyasal ya da yağ bazlı şeyler sürmeyin. Frenin olayı sürtünmedir, yağlarsanız duramazsınız. Disk gıcırtısı can sıkar evet, insanı sürüşten soğutur ama nedenini doğru teşhis etmek her şeyden önemli. Bir süre sesi dinleyin, ne zaman yaptığını anlamaya çalışın. Sıcakken mi yapıyor, soğukken mi, yoksa sadece durmaya yakın mı... Ustaya derdinizi anlatırken bu detaylar hayat kurtarır.
