Emre Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sanayiden çıkıp direksiyonun başına geçtiğiniz o ilk anı hatırla... Yepyeni fren diskleri takılmış, balatalar sıfırlanmış, içiniz tam anlamıyla rahat. Derken pedalına hafifçe dokunuyorsunuz ve o tiz, rahatsız edici gıcırtı sesi kulaklarınızı tırmalamaya başlıyor. İnsanın canı sıkılıyor haliyle, "Daha yeni değişti, nasıl olur da ses yapar?" diye düşünmeden edemiyorsunuz. Aslında bu durum, fren sisteminin doğasında var olan oldukça tanıdık bir uyum sürecinin habercisi.
Sıfır bir disk ile yeni bir balatanın birbirine temas ettiği o ilk anları mikroskop altında izleme şansımız olsaydı eğer... İki metal yüzeyin de henüz birbirinin dilinden anlamadığını son derece net bir şekilde görebilirdik. Üretim aşamasından kalan pürüzler, mikroskobik düzeydeki girintiler ve çıkıntılar ilk birkaç yüz kilometrede birbiriyle sürtünerek aşınmak zorundadır. İşte o rahatsız edici tiz ses, aslında bileşenlerin birbirine alışma, yani tabiri caizse bir tür "alışma dansı" yapma çabasından başka bir şey değil.
Balataların üretiminde kullanılan malzeme yapısı, sesin şiddeti üzerinde sandığınızdan çok daha büyük bir role sahip. Yüksek metal oranına sahip sert balatalar, özellikle ilk kullanım döneminde diske her temas ettiğinde bu rezonansı üretmeye fazlasıyla meyillidir. Bazen sırf daha uzun ömürlü olsun diye tercih ettiğimiz o sert hamurlu parçalar, ne yazık ki kulaklarımıza pek de misafirperver davranmaz. Yüzeyler tam olarak öpüşene kadar da bu gürültü bir süre bizimle kalmaya devam eder.
Peki sadece parçaların yeniliği mi sebep oluyor bu duruma, yoksa montaj esnasında gözden kaçan minik bir detay mı? Disk değişiminde tekerlek poyrasının ve kaliper yataklarının tozdan, pastan tamamen arındırılması gerekir; aksi halde gözle görülmeyen bir milimetrik eğrilik bile balatanın diske açılı basmasına yol açar. Yuvasına tam oturmayan, hafifçe yan basan bir balata ise her fren anında tiz bir çığlık atar sanki...
Sürüş esnasında balataların diski ısırırken oluşturduğu ısı transferini ve bu ısının yüzeyde yarattığı değişimi hiç düşündünüz mü? Isınan ve soğuyan metal, belirli frekanslarda titreşmeye başlar. Bu titreşimler aracın yürüyen aksamında yankılanarak kulağımıza o malum gıcırtı şeklinde ulaşır. Rodaj dönemi dediğimiz o ilk 300-500 kilometrelik süreçte ani ve sert frenlerden kaçınmak, parçaların aşırı ısınarak yüzeylerinin camlaşmasını önlemek adına hayati bir dokunuştur.
Sert frenlerle diski yakmamak, sistemi kademeli olarak ısıtarak kullanmak gerekiyor böyle zamanlarda. Şehir içi trafikte tatlı tatlı, yumuşak dokunuşlarla fren pedalını hissetmek... Kimileri hemen ustaya koşup "Bu parça hatalı" diye sitem etse de, biraz sabır ve doğru kullanım alışkanlığı sorunun büyük kısmını kendiliğinden çözer zaten.
Toz sacının hafifçe bükülüp diske sürtmesi ya da montaj sırasında kullanılan spreyin tam temizlenmemesi gibi küçük ihtimalleri de bir kenara atmamak lazım tabii. Bazen çok karmaşık görünen mekanik problemlerin arkasından, birkaç milim eğrilmiş basit bir koruma sacı çıkıverir. Kulağınızı biraz yola, biraz da tekerlekten gelen o sese verin; sesin niteliği zamanla azalıyorsa mekanizma kendi yolunu buluyor demektir.
Sıfır bir disk ile yeni bir balatanın birbirine temas ettiği o ilk anları mikroskop altında izleme şansımız olsaydı eğer... İki metal yüzeyin de henüz birbirinin dilinden anlamadığını son derece net bir şekilde görebilirdik. Üretim aşamasından kalan pürüzler, mikroskobik düzeydeki girintiler ve çıkıntılar ilk birkaç yüz kilometrede birbiriyle sürtünerek aşınmak zorundadır. İşte o rahatsız edici tiz ses, aslında bileşenlerin birbirine alışma, yani tabiri caizse bir tür "alışma dansı" yapma çabasından başka bir şey değil.
Balataların üretiminde kullanılan malzeme yapısı, sesin şiddeti üzerinde sandığınızdan çok daha büyük bir role sahip. Yüksek metal oranına sahip sert balatalar, özellikle ilk kullanım döneminde diske her temas ettiğinde bu rezonansı üretmeye fazlasıyla meyillidir. Bazen sırf daha uzun ömürlü olsun diye tercih ettiğimiz o sert hamurlu parçalar, ne yazık ki kulaklarımıza pek de misafirperver davranmaz. Yüzeyler tam olarak öpüşene kadar da bu gürültü bir süre bizimle kalmaya devam eder.
Peki sadece parçaların yeniliği mi sebep oluyor bu duruma, yoksa montaj esnasında gözden kaçan minik bir detay mı? Disk değişiminde tekerlek poyrasının ve kaliper yataklarının tozdan, pastan tamamen arındırılması gerekir; aksi halde gözle görülmeyen bir milimetrik eğrilik bile balatanın diske açılı basmasına yol açar. Yuvasına tam oturmayan, hafifçe yan basan bir balata ise her fren anında tiz bir çığlık atar sanki...
Sürüş esnasında balataların diski ısırırken oluşturduğu ısı transferini ve bu ısının yüzeyde yarattığı değişimi hiç düşündünüz mü? Isınan ve soğuyan metal, belirli frekanslarda titreşmeye başlar. Bu titreşimler aracın yürüyen aksamında yankılanarak kulağımıza o malum gıcırtı şeklinde ulaşır. Rodaj dönemi dediğimiz o ilk 300-500 kilometrelik süreçte ani ve sert frenlerden kaçınmak, parçaların aşırı ısınarak yüzeylerinin camlaşmasını önlemek adına hayati bir dokunuştur.
Sert frenlerle diski yakmamak, sistemi kademeli olarak ısıtarak kullanmak gerekiyor böyle zamanlarda. Şehir içi trafikte tatlı tatlı, yumuşak dokunuşlarla fren pedalını hissetmek... Kimileri hemen ustaya koşup "Bu parça hatalı" diye sitem etse de, biraz sabır ve doğru kullanım alışkanlığı sorunun büyük kısmını kendiliğinden çözer zaten.
Toz sacının hafifçe bükülüp diske sürtmesi ya da montaj sırasında kullanılan spreyin tam temizlenmemesi gibi küçük ihtimalleri de bir kenara atmamak lazım tabii. Bazen çok karmaşık görünen mekanik problemlerin arkasından, birkaç milim eğrilmiş basit bir koruma sacı çıkıverir. Kulağınızı biraz yola, biraz da tekerlekten gelen o sese verin; sesin niteliği zamanla azalıyorsa mekanizma kendi yolunu buluyor demektir.
