Burak Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyonu hafifçe sağa kırdığınızda tekerlekten gelen o metalik tıkırtı tesadüf değil. Fiat Egea veya Doblo grubunda ön takım geometrisi doğrudan alt salıncak ve direksiyon kutusu aksiyel mili arasındaki bu küçük parçalara yük bindirir. Rot başı denilen bilya mafsallı eleman, direksiyon kutusundan aldığı eksenel hareketi tekerlek poyrasına iletirken zamanla içindeki teflon yatak aşınır. Aşınma başladığı an tekerleğin kamber ve kaster açıları milimetrik olarak sapmaya başlar... Rotil ise salıncağı aks taşıyıcısına bağlayan o kritik küresel mafsaldır; gres kuruyup körük yırtıldığında metal metale sürterek çalışır.
Sert bir kasise hızlı girdiğinizde ön amortisör takozundan önce darbeyi göğüsleyen ilk yer rotildir. Fiat şasilerinde kullanılan macpherson süspansiyon mimarisi, rotil üzerindeki dikey ve yatay yükleri sürekli yüksek tutar. Rotil körüğü çatladığı an içeri dolan çamur ve toz, bilya yüzeyini adeta zımpara gibi zımparalar. Boşluk yapan rotil, virajda tekerleğin açısını sabit tutamaz. Araç izinden çıkar. Sağa çekme yapar, soldan toplamaz... Tekerlek sallantıya girince aks miline kadar vuran bir titreşim başlar.
Rot mili neden bükülür ki? Kaldırıma sert yanaşmak veya derin bir çukura yüksek süratle düşmek aksiyel mili milimetrik olarak eğer. Bu eğrilik direksiyon simidinde tam merkezdeyken bile hissedilmeyen ama 90 km/s hızı geçince beliren hafif bir sallantıyla kendini belli eder. Rot başındaki boşluk 0.5 milimetreyi geçtiğinde rodaj ayarı, yani rot ayarı tutmaz hale gelir. Lazım olan tolerans sıfıra yakındır. Tolerans kaçtı mı tekerlekler birbirine paralel dönmek yerine birbirini sürüklemeye başlar.
Lastiklerin içten veya dıştan düzensiz aşınması doğrudan bu mekanik boşluğun sonucudur. Rotil kilitlenirse ne olur peki? Mafsal yerinden çıkar, tekerlek çamurluğun içine katlanır ve direksiyon tamamen boşa çıkar. Yüksek hızda bu tablonun felaketle sonuçlanması işten bile değil. Rot başı arızalandığında ise direksiyon hissiyatı süngerimsi bir hal alır, tepkiler gecikir. Komut verirsiniz ama tekerlek o komutu saliseler sonra alır...
Ses dinlemek en kestirme teşhis yöntemidir. Hafif bozuk zeminde, düşük süratte gelen "tık-tık" sesleri ağırlıklı olarak rotil boşluğuna işaret eder. Aracı krikoya kaldırıp tekerleği saat 9 ve 3 yönlerinden tutup salladığınızda hissettiğiniz o oynamayı görmezden gelmeyin. Rot başı bitmiştir. Saat 12 ve 6 yönündeki boşluk ise daha çok rotil veya poyra bilyasına bakar. Parçayı değiştirirken sadece bozuk tarafı değil, simetriğiyle birlikte takımı yenilemek şart. Biri aşındıysa diğeri de ömrünü tamamlamak üzeredir.
Direksiyon kutusu tıkırtı burcu ile rot başı birbiriyle karışabilir. Ustaya gitmeden önce liftte alt salıncak manivela demiriyle zorlanmalı, rotilin dikey boşluğu komparatör veya elle kontrol edilmeli. Orijinal üretici toleranslarının dışına çıkmış her parça sürüş güvenliğini doğrudan baltalar. Yan sanayi sert kauçuklu ürünler mekanik ömrü kısaltır, mafsalın erken kilitlenmesine sebep olur... Ön takımı ihmal etmek, birkaç bin liralık parçadan kaçarken aksı ve şanzıman çıkışını elden çıkarmak demektir.
Sert bir kasise hızlı girdiğinizde ön amortisör takozundan önce darbeyi göğüsleyen ilk yer rotildir. Fiat şasilerinde kullanılan macpherson süspansiyon mimarisi, rotil üzerindeki dikey ve yatay yükleri sürekli yüksek tutar. Rotil körüğü çatladığı an içeri dolan çamur ve toz, bilya yüzeyini adeta zımpara gibi zımparalar. Boşluk yapan rotil, virajda tekerleğin açısını sabit tutamaz. Araç izinden çıkar. Sağa çekme yapar, soldan toplamaz... Tekerlek sallantıya girince aks miline kadar vuran bir titreşim başlar.
Rot mili neden bükülür ki? Kaldırıma sert yanaşmak veya derin bir çukura yüksek süratle düşmek aksiyel mili milimetrik olarak eğer. Bu eğrilik direksiyon simidinde tam merkezdeyken bile hissedilmeyen ama 90 km/s hızı geçince beliren hafif bir sallantıyla kendini belli eder. Rot başındaki boşluk 0.5 milimetreyi geçtiğinde rodaj ayarı, yani rot ayarı tutmaz hale gelir. Lazım olan tolerans sıfıra yakındır. Tolerans kaçtı mı tekerlekler birbirine paralel dönmek yerine birbirini sürüklemeye başlar.
Lastiklerin içten veya dıştan düzensiz aşınması doğrudan bu mekanik boşluğun sonucudur. Rotil kilitlenirse ne olur peki? Mafsal yerinden çıkar, tekerlek çamurluğun içine katlanır ve direksiyon tamamen boşa çıkar. Yüksek hızda bu tablonun felaketle sonuçlanması işten bile değil. Rot başı arızalandığında ise direksiyon hissiyatı süngerimsi bir hal alır, tepkiler gecikir. Komut verirsiniz ama tekerlek o komutu saliseler sonra alır...
Ses dinlemek en kestirme teşhis yöntemidir. Hafif bozuk zeminde, düşük süratte gelen "tık-tık" sesleri ağırlıklı olarak rotil boşluğuna işaret eder. Aracı krikoya kaldırıp tekerleği saat 9 ve 3 yönlerinden tutup salladığınızda hissettiğiniz o oynamayı görmezden gelmeyin. Rot başı bitmiştir. Saat 12 ve 6 yönündeki boşluk ise daha çok rotil veya poyra bilyasına bakar. Parçayı değiştirirken sadece bozuk tarafı değil, simetriğiyle birlikte takımı yenilemek şart. Biri aşındıysa diğeri de ömrünü tamamlamak üzeredir.
Direksiyon kutusu tıkırtı burcu ile rot başı birbiriyle karışabilir. Ustaya gitmeden önce liftte alt salıncak manivela demiriyle zorlanmalı, rotilin dikey boşluğu komparatör veya elle kontrol edilmeli. Orijinal üretici toleranslarının dışına çıkmış her parça sürüş güvenliğini doğrudan baltalar. Yan sanayi sert kauçuklu ürünler mekanik ömrü kısaltır, mafsalın erken kilitlenmesine sebep olur... Ön takımı ihmal etmek, birkaç bin liralık parçadan kaçarken aksı ve şanzıman çıkışını elden çıkarmak demektir.
