Murat Usta
Kayıtlı Kullanıcı
McPherson süspansiyon geometrisinde amortisör piston milinin eksenel çalışan bilyalı rulman yapısıyla doğrudan direksiyon kutusu rot kollarına yük aktardığını düşününce, o kule takozundaki milimetrik boşluğun direksiyon simidine doğrudan bir "boşluk" hissi olarak yansıması kaçınılmazdır. Yıllarca tamirhanelerde gördüğüm, gazete köşelerinde yazdığım o kronik vakaların çoğunda sürücü direksiyon kutusunu revize ettirmeye çalışırken sorun aslında çoktan ömrünü tamamlamış bir amortisör üst bilyasında çıkardı... Süspansiyon kulesindeki rulman kilitlendiğinde veya kauçuk burç deforme olduğunda, rot kolları geometrik aksını kaybeder; bu da düz yolda giderken simidin hafifçe sağa sola boşa düşmesine, tam o merkez noktasında nahoş bir hissizlik üretmesine sebep olur.
Süspansiyon kovanı içindeki hidrolik yağın vizkozitesini kaybetmesi veya gazlı amortisörlerdeki gaz basıncının düşmesi doğrudan mekanik bir direksiyon boşluğu yaratmaz; fakat bu durum aracın ön kaster ve kamber açılarını dinamik yük altında anlık olarak bozarak araçta ciddi bir izden çıkma ve gezme davranışı başlatır. Şasi esnedikçe yay amortisör ikilisi tekerleği yola dik tutamaz hale gelir, sürücü de bu tutunma kaybını refleks olarak direksiyonda bir "boşluk var" zannıyla düzeltmeye çalışır... Yani amortisör patladığında mekanik dişliler arasında fiziksel bir mesafe oluşmaz belki ama tekerleğin dinamik açıları kaybolduğu için direksiyon hakimiyeti adeta askıya alınır, araç virajda kendini dışa salar.
Rot başı, rot mili ve direksiyon kutusu tıkırtı burcu gibi doğrudan yönlendirme elemanları sapasağlam olsa bile, amortisör alt tabla bağlantısındaki (rotil veya pivot noktası) deformasyonlar direksiyon turu esnasında aks merkezini saptırır. Direksiyonu çeyrek tur çevirirsiniz, tekerlek ilk anda tepki vermez, ardından amortisör kovanındaki esneme sınırı dolunca aniden yön değiştirir; işte o arada geçen saliselik tepkisizlik tam olarak sürücünün hissettiği o tekinsiz boşluğun ta kendisidir... Değişmeyen, sertleşmiş veya kırılmış amortisör üst takoz rulmanları ise direksiyon pompasını veya elektrikli EPS motorunu aşırı yüke bindirip direksiyonun kendi kendine toplamasını imkansız hale getirir.
Rot ayar cihazına bağladığınızda değerler kağıt üzerinde mükemmel görünebilir, ancak araç yürür aksama geçtiğinde, yani tekerleğe dikey ve yatay kuvvetler bindiğinde amortisör milindeki yatay boşluk bütün ayarı çöp eder. Tam amortisör kovanının gövdeye bağlandığı saplamalarda gevşeme varsa ya da amortisör mili salıncak aksında yalpalanıyorsa, sürücü koltuğunda otururken direksiyon kutusundan şüphelenmek son derece doğaldır... Yine de doğrudan kutuyu söktürmeden önce ön aksı askıya alıp amortisör milini manivela ile dikeyde ve yatayda esneterek kontrol etmek, sizi binlerce liralık lüzumsuz bir tamir masrafından kurtarır.
Süspansiyon kovanı içindeki hidrolik yağın vizkozitesini kaybetmesi veya gazlı amortisörlerdeki gaz basıncının düşmesi doğrudan mekanik bir direksiyon boşluğu yaratmaz; fakat bu durum aracın ön kaster ve kamber açılarını dinamik yük altında anlık olarak bozarak araçta ciddi bir izden çıkma ve gezme davranışı başlatır. Şasi esnedikçe yay amortisör ikilisi tekerleği yola dik tutamaz hale gelir, sürücü de bu tutunma kaybını refleks olarak direksiyonda bir "boşluk var" zannıyla düzeltmeye çalışır... Yani amortisör patladığında mekanik dişliler arasında fiziksel bir mesafe oluşmaz belki ama tekerleğin dinamik açıları kaybolduğu için direksiyon hakimiyeti adeta askıya alınır, araç virajda kendini dışa salar.
Rot başı, rot mili ve direksiyon kutusu tıkırtı burcu gibi doğrudan yönlendirme elemanları sapasağlam olsa bile, amortisör alt tabla bağlantısındaki (rotil veya pivot noktası) deformasyonlar direksiyon turu esnasında aks merkezini saptırır. Direksiyonu çeyrek tur çevirirsiniz, tekerlek ilk anda tepki vermez, ardından amortisör kovanındaki esneme sınırı dolunca aniden yön değiştirir; işte o arada geçen saliselik tepkisizlik tam olarak sürücünün hissettiği o tekinsiz boşluğun ta kendisidir... Değişmeyen, sertleşmiş veya kırılmış amortisör üst takoz rulmanları ise direksiyon pompasını veya elektrikli EPS motorunu aşırı yüke bindirip direksiyonun kendi kendine toplamasını imkansız hale getirir.
Rot ayar cihazına bağladığınızda değerler kağıt üzerinde mükemmel görünebilir, ancak araç yürür aksama geçtiğinde, yani tekerleğe dikey ve yatay kuvvetler bindiğinde amortisör milindeki yatay boşluk bütün ayarı çöp eder. Tam amortisör kovanının gövdeye bağlandığı saplamalarda gevşeme varsa ya da amortisör mili salıncak aksında yalpalanıyorsa, sürücü koltuğunda otururken direksiyon kutusundan şüphelenmek son derece doğaldır... Yine de doğrudan kutuyu söktürmeden önce ön aksı askıya alıp amortisör milini manivela ile dikeyde ve yatayda esneterek kontrol etmek, sizi binlerce liralık lüzumsuz bir tamir masrafından kurtarır.
