Hamza Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Otomobilin motor kaputunu kaldırdığınızda, kayışların arasında sessiz sedasız dönen o metal silindir, aslında aracın kalbidir diyebiliriz. Alternatör, yani eski ustaların deyimiyle şarj dinamosu, mekanik enerjiyi amansız bir iştahla elektrik akımına dönüştürürken aslında her an aşınır. Krank milinden aldığı dairesel hareketle dönen rotor milleri, üzerindeki bakır sargılar ve bu sargıların yarattığı manyetik alan, zamanla ısıya yenik düşer. Bir sabah marşa bastığınızda motorun o her zamanki iştahlı sesi yerine, isteksiz bir homurtu duyuyorsanız... İşte o an, statör sargılarında bir kısa devre başlamış veya karbon fırçalar artık kolektör halkalarına temas edemeyecek kadar kısalmış olabilir.
Farların ışığı kendi kendine azalıp çoğalıyor, konsoldaki dijital ekranlar adeta göz kırpıyorsa, sistemde istikrarsız bir şeyler var demektir. Akıllı şarj sistemlerine sahip modern araçlarda voltaj regülatörü, sıcaklık ve yük durumuna göre alternatörün ürettiği akımı milisaniyeler içinde dengeler. Regülatörün içindeki transistörler veya zener diyotlar patladığında, alternatör aküye ya hiç akım göndermez ya da 15 voltun üzerine çıkarak sistemi adeta kavurur. Gösterge panelindeki o kırmızı akü sembolü genellikle akünün bittiğini değil, alternatörün artık can çekiştiğini fısıldar sürücüye. Doğru akıma dönüştürülmesi gereken alternatif akım, diyot tablasındaki bir sızıntı yüzünden şebekeye kaçarsa, araçtaki tüm elektronik beyinler saçmalamaya başlar.
Kaputu açıp motor rölantide çalışırken dinlediğinizde, metalik bir sürtünme ya da ince bir ıslık sesi geliyor mu? Alternatörün ön ve arka kapağında yer alan bilyalı rulmanlar, yüksek devir ve motor sıcaklığı nedeniyle içlerindeki özel gresi zamanla kaybederek kurur. Kuruyan rulman yatakları yavaş yavaş aşınır, milin ekseninden kaçmasına sebep olur ve bu da içerideki rotorun statöre sürtünmesine yol açar ki, bu durum geri dönüşü olmayan bir hasarın habercisidir. Bazen de kasnağın içindeki tek yönlü debriyaj mekanizması kilitlenir veya tamamen boşa döner. Kayışın gerginliğini kontrol etmek, o an için yapabileceğiniz en basit ama en hayat kurtarıcı hamledir herhalde.
Dijital bir multimetreyi akü kutup başlarına bağladığınızda okumanız gereken değerler, aslında alternatörün sağlık raporudur. Motor stop halindeyken 12.6 volt civarında duran akü voltajı, motor çalıştıktan hemen sonra alternatörün devreye girmesiyle 13.8 ila 14.4 volt seviyelerine tırmanmalıdır. Eğer ekranda 13 voltun altında bir değer çakılı kalıyorsa, alternatörün içindeki sargılar artık havlu atmış, elektromanyetik indüksiyon görevini yapamaz hale gelmiştir. Klimayı, koltuk ısıtmalarını ve uzun farları açarak alternatöre ani bir yük bindirmeyi deneyin; voltajın sert bir şekilde çakılması, alternatörün akım kapasitesinin tükendiğini açıkça gösterir. Kablo bağlantılarındaki korozyon veya gevşek bir şase bağlantısı da bazen insanı yanıltabilir...
Motor bölmesinden gelen o keskin, yanık plastik veya yanık yağ kokusu bazen bir kablonun eridiğinin işaretidir. Alternatör aşırı yüklendiğinde ya da içindeki diyotlar kısa devre yaptığında, sargıları izole eden emaye kaplama yüksek ısıdan dolayı erimeye ve etrafa ağır bir koku yaymaya başlar. Isınan bakır tellerin direnci katlanarak artar, bu da elektrik üretim verimliliğini tamamen sıfıra indirir. Arabadaki alternatör kasnağını çeviren V kayışının aşırı sıkı olması rulmanları ezerken, gevşek olması ise kaçırmaya ve sürtünmeden kaynaklı ısınmaya yol açar. Eski parça kalitesini mumla aradığımız bu günlerde, revizyon görmüş bir alternatör yerine orijinal bileşenlerle yenilenmiş bir sistemi tercih etmek en doğrusu olacaktır sanırım.
Farların ışığı kendi kendine azalıp çoğalıyor, konsoldaki dijital ekranlar adeta göz kırpıyorsa, sistemde istikrarsız bir şeyler var demektir. Akıllı şarj sistemlerine sahip modern araçlarda voltaj regülatörü, sıcaklık ve yük durumuna göre alternatörün ürettiği akımı milisaniyeler içinde dengeler. Regülatörün içindeki transistörler veya zener diyotlar patladığında, alternatör aküye ya hiç akım göndermez ya da 15 voltun üzerine çıkarak sistemi adeta kavurur. Gösterge panelindeki o kırmızı akü sembolü genellikle akünün bittiğini değil, alternatörün artık can çekiştiğini fısıldar sürücüye. Doğru akıma dönüştürülmesi gereken alternatif akım, diyot tablasındaki bir sızıntı yüzünden şebekeye kaçarsa, araçtaki tüm elektronik beyinler saçmalamaya başlar.
Kaputu açıp motor rölantide çalışırken dinlediğinizde, metalik bir sürtünme ya da ince bir ıslık sesi geliyor mu? Alternatörün ön ve arka kapağında yer alan bilyalı rulmanlar, yüksek devir ve motor sıcaklığı nedeniyle içlerindeki özel gresi zamanla kaybederek kurur. Kuruyan rulman yatakları yavaş yavaş aşınır, milin ekseninden kaçmasına sebep olur ve bu da içerideki rotorun statöre sürtünmesine yol açar ki, bu durum geri dönüşü olmayan bir hasarın habercisidir. Bazen de kasnağın içindeki tek yönlü debriyaj mekanizması kilitlenir veya tamamen boşa döner. Kayışın gerginliğini kontrol etmek, o an için yapabileceğiniz en basit ama en hayat kurtarıcı hamledir herhalde.
Dijital bir multimetreyi akü kutup başlarına bağladığınızda okumanız gereken değerler, aslında alternatörün sağlık raporudur. Motor stop halindeyken 12.6 volt civarında duran akü voltajı, motor çalıştıktan hemen sonra alternatörün devreye girmesiyle 13.8 ila 14.4 volt seviyelerine tırmanmalıdır. Eğer ekranda 13 voltun altında bir değer çakılı kalıyorsa, alternatörün içindeki sargılar artık havlu atmış, elektromanyetik indüksiyon görevini yapamaz hale gelmiştir. Klimayı, koltuk ısıtmalarını ve uzun farları açarak alternatöre ani bir yük bindirmeyi deneyin; voltajın sert bir şekilde çakılması, alternatörün akım kapasitesinin tükendiğini açıkça gösterir. Kablo bağlantılarındaki korozyon veya gevşek bir şase bağlantısı da bazen insanı yanıltabilir...
Motor bölmesinden gelen o keskin, yanık plastik veya yanık yağ kokusu bazen bir kablonun eridiğinin işaretidir. Alternatör aşırı yüklendiğinde ya da içindeki diyotlar kısa devre yaptığında, sargıları izole eden emaye kaplama yüksek ısıdan dolayı erimeye ve etrafa ağır bir koku yaymaya başlar. Isınan bakır tellerin direnci katlanarak artar, bu da elektrik üretim verimliliğini tamamen sıfıra indirir. Arabadaki alternatör kasnağını çeviren V kayışının aşırı sıkı olması rulmanları ezerken, gevşek olması ise kaçırmaya ve sürtünmeden kaynaklı ısınmaya yol açar. Eski parça kalitesini mumla aradığımız bu günlerde, revizyon görmüş bir alternatör yerine orijinal bileşenlerle yenilenmiş bir sistemi tercih etmek en doğrusu olacaktır sanırım.
