Mustafa Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Modern dizel motorların o kendine has gürültülü ama güven veren homurtusu, son yıllarda çevre normlarına uyum sağlayabilmek adına adeta minyatür bir kimya laboratuvarıyla birlikte çalışmak zorunda kalıyor. Seçici Katalitik İndirgeme denilen, şu meşhur SCR sisteminin kalbinde yer alan AdBlue sıvısı, egzoz gazındaki zehirli azot oksitleri zararsız azot ve su buharına dönüştürmek gibi gayet ulvi bir görev üstleniyor aslında. Gelgelelim, yüzde altmış yedi virgül sekizi saf su, geri kalanı ise yüksek saflıkta üreden oluşan bu şeffaf sıvı, bazen hiç beklenmedik bir şekilde katılaşıp beyaz pıhtılara, tebeşirimsi tortulara dönüşüveriyor. İşte sürücülerin korkulu rüyası olan o kristalleşme hadisesi tam olarak burada, sıvının doğasındaki suyun buharlaşmasıyla kimyasal dengenin bozulduğu o hassas çizgide başlıyor. Sıvı haldeki ürenin egzoz sisteminin yüksek ısısında tamamen çözünemeyip geride katı artıklar bırakması, aslında tamamen fiziksel bir tepkimenin, kimyanın kaçınılmaz bir cilvesi...
Peki, bu meret durup dururken neden donar, neden o boruların içinde kireç gibi birikir diye kara kara düşünüyor insan haliyle. Asıl suçlu çoğunlukla egzoz sistemindeki o muazzam ısı yetersizliği veya sıvının sisteme püskürtülme zamanlamasındaki milisaniyelik sapmalardır desek abartmış olmayız herhalde. Özellikle şehir içi trafiğinde dur-kalk yaparken, motor bir türlü ideal çalışma sıcaklığına ulaşamadığında, enjektörden fıslayan AdBlue egzoz borusunun nispeten soğuk cidarlarına çarpıyor. Isı düşük olunca su aniden uçup gidiyor ama üre molekülleri parçalanıp gaz haline geleceğine, birbirine tutunarak o katı, sert tabakayı örmeye başlıyor orada. Egzoz gazının sıcaklığı şöyle adamakıllı 200 derecelerin üzerine çıkamadığı müddetçe de o biriken tortular erimek yerine katlanarak büyüyor... Hani çaydanlığın dibinde kalan su buharlaşınca kireç çöker ya, aynen o hesap.
Piyasadan ucuza kapatılan, merdiven altı diye tabir ettiğimiz o kalitesiz sıvılara yönelmek de bu sürecin en büyük hızlandırıcılarından biri, bunu kabul etmek lazım. İçindeki üre oranı standartların dışındaysa veya üretim esnasında kullanılan su gerçekten saf değilse, sistemin içindeki o hassas enjektörler nereden bilsin, görevini yapıp sıvıyı püskürtmeye devam ediyor. Gelgelelim, formülü bozuk sıvı egzoz sıcağıyla buluştuğu an kimyasal olarak doğru reaksiyonu veremiyor ve boruların çeperinde adeta damar tıkanıklığı gibi tortular oluşturuyor. Kalitesiz kimyasallar sadece boruları tıkamakla kalmıyor, o pahalı SCR katalizatörünün gözeneklerini de sıvayarak sistemi tamamen felç edebiliyor bazen. Depoya ne koyduğumuza dikkat etmemek, uzun vadede serviste önümüze çıkacak o devasa faturalara kendi elimizle davetiye çıkarmaktan başka bir şey değil aslında.
Uzun yola çıkıp motoru şöyle keyifle devirli kullanmak, egzoz sisteminin kendi kendini temizlemesi için biçilmiş kaftan, adeta sisteme bir nefes aldırma yöntemi. Yüksek devir ve sürekli sürüş sayesinde egzoz sıcaklığı tavan yapıyor ve borularda yeni filizlenmeye başlayan o küçük kristal parçacıkları ısıdan eriyip yok oluveriyor. Eğer sürekli kısa mesafelerde, motor daha ısınmadan kontağı kapattığımız o sıkışık şehir içi yollarında mekik dokuyorsak, arabayı arada bir otobana çıkarıp ciğerlerini açmakta fayda var. Isı, bu sistemin hem en büyük düşmanı hem de en sadık dostu olabiliyor; yeter ki doğru zamanda, doğru derecede ortaya çıksın. Aksi takdirde, gösterge panelinde aniden beliren o can sıkıcı motor arıza lambasıyla baş başa kalmak işten bile değil...
Aracın kendi yazılımı veya o minik enjektörün püskürtme açısı zamanla bozulduğunda da bu kristalleşme belası kaçınılmaz bir son olarak karşımıza çıkabiliyor. Enjektör sıvıyı ince bir sis bulutu gibi püskürteceğine, borunun içine damlatmaya başladığı an, o bölgede lokal bir soğuma ve sıvı birikmesi meydana geliyor. Biriken sıvı tam olarak buharlaşamadığı için de zamanla katman katman birikerek borunun çapını daraltıyor ve egzoz gazının rahatça akıp gitmesine engel oluyor. Bu yüzden periyodik bakımlarda sadece motor yağına, filtrelere bakıp geçmemek, SCR sisteminin bileşenlerini de şöyle bir gözle muayene ettirmek gerekiyor. Neticede mekanik ve kimyasal dengenin kusursuz çalışması gereken bu sistemde, küçücük bir enjektör tıkanıklığı bile domino taşı etkisi yaratıp bütün o pahalı düzeneği çökertebiliyor.
Peki, bu meret durup dururken neden donar, neden o boruların içinde kireç gibi birikir diye kara kara düşünüyor insan haliyle. Asıl suçlu çoğunlukla egzoz sistemindeki o muazzam ısı yetersizliği veya sıvının sisteme püskürtülme zamanlamasındaki milisaniyelik sapmalardır desek abartmış olmayız herhalde. Özellikle şehir içi trafiğinde dur-kalk yaparken, motor bir türlü ideal çalışma sıcaklığına ulaşamadığında, enjektörden fıslayan AdBlue egzoz borusunun nispeten soğuk cidarlarına çarpıyor. Isı düşük olunca su aniden uçup gidiyor ama üre molekülleri parçalanıp gaz haline geleceğine, birbirine tutunarak o katı, sert tabakayı örmeye başlıyor orada. Egzoz gazının sıcaklığı şöyle adamakıllı 200 derecelerin üzerine çıkamadığı müddetçe de o biriken tortular erimek yerine katlanarak büyüyor... Hani çaydanlığın dibinde kalan su buharlaşınca kireç çöker ya, aynen o hesap.
Piyasadan ucuza kapatılan, merdiven altı diye tabir ettiğimiz o kalitesiz sıvılara yönelmek de bu sürecin en büyük hızlandırıcılarından biri, bunu kabul etmek lazım. İçindeki üre oranı standartların dışındaysa veya üretim esnasında kullanılan su gerçekten saf değilse, sistemin içindeki o hassas enjektörler nereden bilsin, görevini yapıp sıvıyı püskürtmeye devam ediyor. Gelgelelim, formülü bozuk sıvı egzoz sıcağıyla buluştuğu an kimyasal olarak doğru reaksiyonu veremiyor ve boruların çeperinde adeta damar tıkanıklığı gibi tortular oluşturuyor. Kalitesiz kimyasallar sadece boruları tıkamakla kalmıyor, o pahalı SCR katalizatörünün gözeneklerini de sıvayarak sistemi tamamen felç edebiliyor bazen. Depoya ne koyduğumuza dikkat etmemek, uzun vadede serviste önümüze çıkacak o devasa faturalara kendi elimizle davetiye çıkarmaktan başka bir şey değil aslında.
Uzun yola çıkıp motoru şöyle keyifle devirli kullanmak, egzoz sisteminin kendi kendini temizlemesi için biçilmiş kaftan, adeta sisteme bir nefes aldırma yöntemi. Yüksek devir ve sürekli sürüş sayesinde egzoz sıcaklığı tavan yapıyor ve borularda yeni filizlenmeye başlayan o küçük kristal parçacıkları ısıdan eriyip yok oluveriyor. Eğer sürekli kısa mesafelerde, motor daha ısınmadan kontağı kapattığımız o sıkışık şehir içi yollarında mekik dokuyorsak, arabayı arada bir otobana çıkarıp ciğerlerini açmakta fayda var. Isı, bu sistemin hem en büyük düşmanı hem de en sadık dostu olabiliyor; yeter ki doğru zamanda, doğru derecede ortaya çıksın. Aksi takdirde, gösterge panelinde aniden beliren o can sıkıcı motor arıza lambasıyla baş başa kalmak işten bile değil...
Aracın kendi yazılımı veya o minik enjektörün püskürtme açısı zamanla bozulduğunda da bu kristalleşme belası kaçınılmaz bir son olarak karşımıza çıkabiliyor. Enjektör sıvıyı ince bir sis bulutu gibi püskürteceğine, borunun içine damlatmaya başladığı an, o bölgede lokal bir soğuma ve sıvı birikmesi meydana geliyor. Biriken sıvı tam olarak buharlaşamadığı için de zamanla katman katman birikerek borunun çapını daraltıyor ve egzoz gazının rahatça akıp gitmesine engel oluyor. Bu yüzden periyodik bakımlarda sadece motor yağına, filtrelere bakıp geçmemek, SCR sisteminin bileşenlerini de şöyle bir gözle muayene ettirmek gerekiyor. Neticede mekanik ve kimyasal dengenin kusursuz çalışması gereken bu sistemde, küçücük bir enjektör tıkanıklığı bile domino taşı etkisi yaratıp bütün o pahalı düzeneği çökertebiliyor.
