Ayhan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyona geçtiğiniz an o küçük sarı ışığın kadrajınıza girmesiyle başlayan o hafif tedirginlik hissini bilirsiniz; hele ki dışarıda lapa lapa kar yağarken ve asfalt tamamen beyaz bir örtüyle kaplanmışken... ABS ışığı yanıyor, yani o çok güvendiğiniz elektronik beyin, tekerleklerinizin kilitlenmesini önleyen o mühendislik harikası mekanizmayı devre dışı bıraktığını açıkça ilan ediyor. Şimdi pek çok sürücünün düştüğü o büyük hataya düşüp "nasıl olsa araba duruyor, sadece kızaklama yapacak" kolaycılığına kaçarsanız, karlı yolda ilk virajda kendinizi şarampolde ya da öndeki aracın bagajında bulmanız işten bile değil. Kar üstünde fren pedalı sertleşir, o alıştığınız tıkırtı sesi gelmez ve pedal ayağınızın altında adeta bir taş parçasına dönüşür. Saniyeler içinde karar vermeniz gereken o kriz anında, sistemin devre dışı kalması demek, direksiyon hakimiyetinizin tamamen o anki soğukkanlılığınıza ve lastiklerin tutunma kapasitesine kalması demektir. Karlı zeminde ABS’siz kalmak, fırtınalı denize pusulasız çıkmaktan farksızdır; durursunuz belki ama nerede ve nasıl duracağınızı tamamen şansa havale etmiş olursunuz...
Peki, kilitlenmeyen fren sistemi dedikleri bu nane tam olarak karlı yolda ne işe yarıyor ki bozulunca bu kadar yaygara koparıyoruz? Şöyle anlatayım; buzlanmış veya karla kaplanmış bir yolda frene asıldığınız an, ABS yoksa tekerlekler anında dönmeyi keser ve aracınız iki tonluk bir kızak gibi kaymaya başlar. Tekerlek dönmüyorsa direksiyonu istediğiniz kadar sağa ya da sola kırın, araba sadece gittiği yöne doğru dümdüz sürüklenmeye devam edecektir. Direksiyon hakimiyetini tamamen yitirirsiniz, önünüzdeki engelden kaçma şansınız sıfıra iner, aracın kontrolü tamamen fizik kurallarının o acımasız akışına teslim olur. Yanlış bilinen bir ezberi de hemen bozmak lazım burada; ABS sizi karlı yolda daha kısa mesafede durdurmaz, aksine bazen kilitlenen tekerleğin önüne kar dolacağı için kilitsiz fren mesafeyi biraz daha bile uzatabilir. Ama size o hayati şeyi verir... Aracı yönlendirme kabiliyeti. Engelden kaçış manevrası yapabilme özgürlüğü. İşte o arıza ışığı yandığında kaybettiğiniz şey tam olarak bu hareket kabiliyetidir, yani kontrolün sizden alınıp tamamen yolun insafına bırakılmasıdır.
Kış şartlarında o arızalı sistemle trafiğe çıkmayı düşünen birine vereceğim ilk ve tek samimi tavsiye, anahtarı yavaşça masaya bırakıp yola hiç çıkmaması yönünde olur herhalde. Ama "mecburum, gitmek zorundayım" diyorsanız, o zaman kafanızdaki bütün sürüş alışkanlıklarını bir kenara çöpe atacaksınız, sürüş tarzınızı kökten değiştireceksiniz. Fren pedalına basış şeklinizden tutun da takip mesafenize kadar her şey artık hayat memat meselesi haline gelir çünkü o elektronik koruma kalkanınız artık yok. Pompalama fren dediğimiz o eski nesil tekniği, yani ayağınızı fren pedalına sürekli vurup çekme ritmini bir refleks haline getirmeniz gerekecek; kendi ABS'niz kendiniz olacaksınız bir nevi. Şaka gibi geliyor kulağa değil mi, milyarlık araçların içinde 1980'lerin sürüş tekniklerine muhtaç kalmak... Fakat o karlı rampadan aşağı inerken aracın arkası savrulmaya başladığında, sizi kurtaracak tek şey sol ayağınızın ayarı ve vites küçülterek motor frenini kullanma beceriniz olacaktır.
O sensörlerden birinin içine su kaçmış olabilir, kablosu kopmuş ya da sadece tekerlek yuvasındaki aşırı kar birikintisinden dolayı okuyucu kafası karışmış olabilir, sebebi her ne olursa olsun bu arıza kışın ortasında ertelenecek bir lüks değildir. Servise gitmeyi sürekli erteleyen, "zaten yavaş gidiyorum bir şey olmaz" diyen sürücülerin ilk ciddi panik anında nasıl çaresizce direksiyona sarıldığını gazetecilik yıllarımda kaza mahallinde az görmedim. Bir anlık dalgınlık, karla kaplı hafif bir eğim ve devre dışı kalmış bir güvenlik sistemi birleştiğinde ortaya çıkan bilanço genelde ağır olur. Tamirciye vereceğiniz üç beş kuruştan kaçarken, kaporta masrafını geçtim, canınızı riske atıyorsunuz ki bu dengesiz denklemde kazanan taraf asla siz olamazsınız. Gösterge panelindeki o küçük sarı uyarıyı bir süs eşyası gibi görmeyi bırakın artık; o ışık size doğrudan "şu an karlı bir yoldasın ve tamamen yalnızsın" diye bağırıyor...
Peki, kilitlenmeyen fren sistemi dedikleri bu nane tam olarak karlı yolda ne işe yarıyor ki bozulunca bu kadar yaygara koparıyoruz? Şöyle anlatayım; buzlanmış veya karla kaplanmış bir yolda frene asıldığınız an, ABS yoksa tekerlekler anında dönmeyi keser ve aracınız iki tonluk bir kızak gibi kaymaya başlar. Tekerlek dönmüyorsa direksiyonu istediğiniz kadar sağa ya da sola kırın, araba sadece gittiği yöne doğru dümdüz sürüklenmeye devam edecektir. Direksiyon hakimiyetini tamamen yitirirsiniz, önünüzdeki engelden kaçma şansınız sıfıra iner, aracın kontrolü tamamen fizik kurallarının o acımasız akışına teslim olur. Yanlış bilinen bir ezberi de hemen bozmak lazım burada; ABS sizi karlı yolda daha kısa mesafede durdurmaz, aksine bazen kilitlenen tekerleğin önüne kar dolacağı için kilitsiz fren mesafeyi biraz daha bile uzatabilir. Ama size o hayati şeyi verir... Aracı yönlendirme kabiliyeti. Engelden kaçış manevrası yapabilme özgürlüğü. İşte o arıza ışığı yandığında kaybettiğiniz şey tam olarak bu hareket kabiliyetidir, yani kontrolün sizden alınıp tamamen yolun insafına bırakılmasıdır.
Kış şartlarında o arızalı sistemle trafiğe çıkmayı düşünen birine vereceğim ilk ve tek samimi tavsiye, anahtarı yavaşça masaya bırakıp yola hiç çıkmaması yönünde olur herhalde. Ama "mecburum, gitmek zorundayım" diyorsanız, o zaman kafanızdaki bütün sürüş alışkanlıklarını bir kenara çöpe atacaksınız, sürüş tarzınızı kökten değiştireceksiniz. Fren pedalına basış şeklinizden tutun da takip mesafenize kadar her şey artık hayat memat meselesi haline gelir çünkü o elektronik koruma kalkanınız artık yok. Pompalama fren dediğimiz o eski nesil tekniği, yani ayağınızı fren pedalına sürekli vurup çekme ritmini bir refleks haline getirmeniz gerekecek; kendi ABS'niz kendiniz olacaksınız bir nevi. Şaka gibi geliyor kulağa değil mi, milyarlık araçların içinde 1980'lerin sürüş tekniklerine muhtaç kalmak... Fakat o karlı rampadan aşağı inerken aracın arkası savrulmaya başladığında, sizi kurtaracak tek şey sol ayağınızın ayarı ve vites küçülterek motor frenini kullanma beceriniz olacaktır.
O sensörlerden birinin içine su kaçmış olabilir, kablosu kopmuş ya da sadece tekerlek yuvasındaki aşırı kar birikintisinden dolayı okuyucu kafası karışmış olabilir, sebebi her ne olursa olsun bu arıza kışın ortasında ertelenecek bir lüks değildir. Servise gitmeyi sürekli erteleyen, "zaten yavaş gidiyorum bir şey olmaz" diyen sürücülerin ilk ciddi panik anında nasıl çaresizce direksiyona sarıldığını gazetecilik yıllarımda kaza mahallinde az görmedim. Bir anlık dalgınlık, karla kaplı hafif bir eğim ve devre dışı kalmış bir güvenlik sistemi birleştiğinde ortaya çıkan bilanço genelde ağır olur. Tamirciye vereceğiniz üç beş kuruştan kaçarken, kaporta masrafını geçtim, canınızı riske atıyorsunuz ki bu dengesiz denklemde kazanan taraf asla siz olamazsınız. Gösterge panelindeki o küçük sarı uyarıyı bir süs eşyası gibi görmeyi bırakın artık; o ışık size doğrudan "şu an karlı bir yoldasın ve tamamen yalnızsın" diye bağırıyor...
