Osman Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sabahın erken saatlerinde, işe yetişme telaşıyla direksiyon başına geçtiğinizde o tanıdık ritüeli gerçekleştirirsiniz; anahtarı çevirirsiniz, motor pürüzsüzce homurdanmaya başlar, ayağınız gayriihtiyari fren pedalına uzanır ve eliniz vites topuzuna gider. Tam o anda, o güne kadar milimetrik bir yumuşaklıkla kayıp giden o mekanizmanın, adeta betona çakılmış gibi yerinden kıpırdamadığını fark edersiniz. Mandala basarsınız, zorlarsınız, avucunuzun içi terler ama nafile... Gösterge panelindeki o uğursuz "P" harfi, size adeta meydan okurcasına parlamaya devam eder. Otomatik şanzımanlı araç sahiplerinin hayatında en az bir kez karşılaştığı, insanı bir anlık çaresizlikle baş başa bırakan o meşhur kilitlenme anı tam olarak böyle başlar. Aslında modern otomobillerde bu durum, şanzımanın kendi kendini yok etmesini engellemek için tasarlanmış karmaşık bir güvenlik ağının, yani "shift lock" sisteminin devreye girmesinden başka bir şey değildir.
Direksiyonun altındaki o karanlık bölmede, pedalın hemen arkasına gizlenmiş küçücük bir anahtar bulunur; biz ona teknik serviste fren müşürü deriz. Siz frene bastığınızda bu elektronik anahtar beyne "Tamam, sürücü duruyor, vitesi serbest bırakabilirsin" sinyalini gönderir ve vites konsolunun içindeki o minik elektromanyetik solenoid tık diye açılarak geçişe izin verir. İşte tam bu noktada, o küçücük plastik parça aşındığında veya içindeki temas noktaları oksitlendiğinde sistem zincirleme olarak durur. Ayağınız frene sonuna kadar bassa bile, bilgisayar bunu algılamadığı için vites kolunu sımsıkı tutmaya devam eder. Arka tarafa geçip stop lambalarını kontrol etmek, bu sessiz arızayı anlamanın en kestirme yoludur aslında. Eğer frene bastığınızda arkada hiçbir ışık yanmıyorsa, bilin ki o ucuz plastik müşür ömrünü tamamlamıştır ve şanzımanınız aslında tamamen sağlamdır.
Bazen de suçlu ne elektroniktir ne de o minik müşürler; tamamen fiziksel kurallar ve dikkatsiz yerçekimi oyunlarıdır mesele. Aracınızı dik bir yokuşa park ederken, önce vitesi "P" konumuna alıp sonra el frenini çektiyseniz, iki tonluk o devasa metal kütlenin tüm yükünü şanzımanın içindeki küçücük bir kilitleme dişlisine bindirmiş olursunuz. "Parking pawl" denilen o minik metal kanca, dişlinin arasına öyle bir sıkışır ki, ertesi sabah vites topuzunu asılsanız da o yükü alt edip kancayı yerinden çıkaramazsınız. Kulak tırmalayıcı bir "klank" sesiyle uyanan o gerilim, aslında tamamen yanlış park etme alışkanlığımızın bir cezasıdır. Doğru sıralama her zaman bellidir; yükü önce el frenine çektirip arabayı sabitlemek, ayağı frenden çekip yükün oturduğundan emin olmak ve en son vitesi park konumuna kaydırmak...
Direksiyon kolonunun hemen altında ya da vites konsolunun kıyısında köşesinde, genellikle küçük bir plastik kapakla gizlenmiş gizli bir düğme yer alır. Üreticiler, çekici üstünde kalmayın ya da trafiğin ortasında rezil olmayın diye oraya manuel bir kurtarma mekanizması yerleştirmiştir. Anahtarınızın ucuyla veya küçük bir tornavidayla o kapağı kaldırıp, içerideki gizli pime hafifçe bastırdığınızda mekanik kilidi baypas edersiniz. Vitesin birdenbire boşa, yani "N" konumuna kayıverdiğini görmek, o panik anında insana derin bir nefes aldırır. Tabii bu sadece anı kurtaran, sizi en yakın servise kadar götürecek geçici bir hiledir, kalıcı bir çözüm asla değil...
Akü voltajının kritik seviyelerin altına düşmesi de bu modern yürüyen bilgisayarların kafasını karıştırmaya fazlası ile yeter. Marş basacak kadar akım bulamayan ya da alternatör dengesizlikleri yüzünden beyni bulanan araç, güvenlik protokolü gereği en güvenli modda, yani park pozisyonunda kalmayı tercih eder. Akıllı güç yönetim modülleri, vites solenoidine gidecek olan o birkaç voltluk enerjiyi kestiği an, ne yaparsanız yapın mekanizma mekanik olarak kilitli kalacaktır. Bir takviye kablosu ya da yeni bir akü, bazen binlerce liralık şanzıman arızası sandığınız o kabusu saniyeler içinde yok edebilir. Otomobilin dilinden anlamak, bazen sadece o voltaj tablosunu ve sigorta kutusundaki minik telleri doğru okumaktan ibarettir.
Direksiyonun altındaki o karanlık bölmede, pedalın hemen arkasına gizlenmiş küçücük bir anahtar bulunur; biz ona teknik serviste fren müşürü deriz. Siz frene bastığınızda bu elektronik anahtar beyne "Tamam, sürücü duruyor, vitesi serbest bırakabilirsin" sinyalini gönderir ve vites konsolunun içindeki o minik elektromanyetik solenoid tık diye açılarak geçişe izin verir. İşte tam bu noktada, o küçücük plastik parça aşındığında veya içindeki temas noktaları oksitlendiğinde sistem zincirleme olarak durur. Ayağınız frene sonuna kadar bassa bile, bilgisayar bunu algılamadığı için vites kolunu sımsıkı tutmaya devam eder. Arka tarafa geçip stop lambalarını kontrol etmek, bu sessiz arızayı anlamanın en kestirme yoludur aslında. Eğer frene bastığınızda arkada hiçbir ışık yanmıyorsa, bilin ki o ucuz plastik müşür ömrünü tamamlamıştır ve şanzımanınız aslında tamamen sağlamdır.
Bazen de suçlu ne elektroniktir ne de o minik müşürler; tamamen fiziksel kurallar ve dikkatsiz yerçekimi oyunlarıdır mesele. Aracınızı dik bir yokuşa park ederken, önce vitesi "P" konumuna alıp sonra el frenini çektiyseniz, iki tonluk o devasa metal kütlenin tüm yükünü şanzımanın içindeki küçücük bir kilitleme dişlisine bindirmiş olursunuz. "Parking pawl" denilen o minik metal kanca, dişlinin arasına öyle bir sıkışır ki, ertesi sabah vites topuzunu asılsanız da o yükü alt edip kancayı yerinden çıkaramazsınız. Kulak tırmalayıcı bir "klank" sesiyle uyanan o gerilim, aslında tamamen yanlış park etme alışkanlığımızın bir cezasıdır. Doğru sıralama her zaman bellidir; yükü önce el frenine çektirip arabayı sabitlemek, ayağı frenden çekip yükün oturduğundan emin olmak ve en son vitesi park konumuna kaydırmak...
Direksiyon kolonunun hemen altında ya da vites konsolunun kıyısında köşesinde, genellikle küçük bir plastik kapakla gizlenmiş gizli bir düğme yer alır. Üreticiler, çekici üstünde kalmayın ya da trafiğin ortasında rezil olmayın diye oraya manuel bir kurtarma mekanizması yerleştirmiştir. Anahtarınızın ucuyla veya küçük bir tornavidayla o kapağı kaldırıp, içerideki gizli pime hafifçe bastırdığınızda mekanik kilidi baypas edersiniz. Vitesin birdenbire boşa, yani "N" konumuna kayıverdiğini görmek, o panik anında insana derin bir nefes aldırır. Tabii bu sadece anı kurtaran, sizi en yakın servise kadar götürecek geçici bir hiledir, kalıcı bir çözüm asla değil...
Akü voltajının kritik seviyelerin altına düşmesi de bu modern yürüyen bilgisayarların kafasını karıştırmaya fazlası ile yeter. Marş basacak kadar akım bulamayan ya da alternatör dengesizlikleri yüzünden beyni bulanan araç, güvenlik protokolü gereği en güvenli modda, yani park pozisyonunda kalmayı tercih eder. Akıllı güç yönetim modülleri, vites solenoidine gidecek olan o birkaç voltluk enerjiyi kestiği an, ne yaparsanız yapın mekanizma mekanik olarak kilitli kalacaktır. Bir takviye kablosu ya da yeni bir akü, bazen binlerce liralık şanzıman arızası sandığınız o kabusu saniyeler içinde yok edebilir. Otomobilin dilinden anlamak, bazen sadece o voltaj tablosunu ve sigorta kutusundaki minik telleri doğru okumaktan ibarettir.
