Ahmet Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Dizel motorların kendine has bir karakteri vardır, bunu bilirsiniz; o homurtulu çalışma sesi, alt devirlerdeki o tok çekiş gücü ve uzun yoldaki o sabırlı akışı insanı kendine bağlar ama bu sadakatin karşılığında kaputun altında dönen bazı hassas çarklar vardır ki zamanı geldiğinde onlarla göz göze gelmek şarttır, özellikle de kilometre sayacı belli rakamları devirmeye başladığında mesele sadece yağına suyuna bakmaktan ibaret olmaktan çıkar.
Triger kayışı dediğimiz o kauçuk esaslı ama içindeki çelik tellerle kaderi mühürlenmiş parça, motordaki senfoninin şefidir adeta; pistonların yukarı aşağı dansını supapların açılıp kapanma ritmiyle kusursuz bir uyum içinde buluşturur, bir anlık dalgınlık, bir milimetrelik kayma veya ömrünü doldurmuş bir dişli bütün bu uyumu yerle bir edebilir ki bunu otoyolun ortasında birdenbire susan bir motorun acı sessizliğinden daha net anlatan hiçbir şey olamaz.
Dizel motorların sıkıştırma oranları benzinli kardeşlerine göre çok daha yüksektir, tork dediğimiz o kas gücü yüksek basınç altında üretilir ve bu durum motordaki her bir bileşenin, dolayısıyla triger sisteminin de omuzlarına binen yükü katbekat artırır; yani kayış sadece dönmez, adeta bizzat yükü çeker, gerilir, bırakır, sürekli bir mukavemet testinin ortasındadır ve zamanla o lastik yapının kılcal çatlaklarla kaplanması işten bile değildir.
Peki bu parça ne zaman ben buradayım der, ses mi yapar, koku mu çıkarır yoksa ansızın gider mi; maalesef triger kayışı genellikle "geliyorum" demez, ben buradayım sinyallerini çok nadir ve neredeyse duyulmayacak fısıltılarla verir, kaputu açıp baktığınızda ilk bakışta her şey yolunda görünür ama o esnekliğini yitirmiş malzeme içeriden içeride yorulmuştur, işte bu yüzden usta ellerin periyodik kontrolü hayat kurtarır.
Kilometre saati yetmiş binleri, seksen binleri bulduğunda veya yıllar dördü beşliği devirdiğinde, "daha idare eder ya, sesi fena değil" demek motora atılabilecek en büyük kazıktır; çünkü o kayış koptuğunda pistonlar yukarı fırlarken supaplar yerinde bekler ve ikisi aynı anda aynı odada buluşmaya kalkarsa içeride demir demire çarpar, supaplar eğrilir, piston kafaları delinir, motor tabiri caizse kilitlenir kalır ve tamir masrafı arabanın ikinci el piyasasındaki değerine yaklaşabilir.
Bazen insan maliyetten kaçmak ister, orijinal olmayan ya da merdiven altı üretilmiş ucuz kayışlara yönelir ki bu da aslında bile bile ateşe yürümekten başka bir şey değildir; oysa kaliteli bir set tercih etmek, devir daim pompasını bile rölantideyken değiştirmek, bilyaları yenilemek uzun vadede insanı gecenin bir yarısı çekici beklemekten kurtarır, biraz özen, biraz dikkat ve zamanında atılan doğru adım bütün bu kâbusu başlamadan bitirir.
Triger kayışı dediğimiz o kauçuk esaslı ama içindeki çelik tellerle kaderi mühürlenmiş parça, motordaki senfoninin şefidir adeta; pistonların yukarı aşağı dansını supapların açılıp kapanma ritmiyle kusursuz bir uyum içinde buluşturur, bir anlık dalgınlık, bir milimetrelik kayma veya ömrünü doldurmuş bir dişli bütün bu uyumu yerle bir edebilir ki bunu otoyolun ortasında birdenbire susan bir motorun acı sessizliğinden daha net anlatan hiçbir şey olamaz.
Dizel motorların sıkıştırma oranları benzinli kardeşlerine göre çok daha yüksektir, tork dediğimiz o kas gücü yüksek basınç altında üretilir ve bu durum motordaki her bir bileşenin, dolayısıyla triger sisteminin de omuzlarına binen yükü katbekat artırır; yani kayış sadece dönmez, adeta bizzat yükü çeker, gerilir, bırakır, sürekli bir mukavemet testinin ortasındadır ve zamanla o lastik yapının kılcal çatlaklarla kaplanması işten bile değildir.
Peki bu parça ne zaman ben buradayım der, ses mi yapar, koku mu çıkarır yoksa ansızın gider mi; maalesef triger kayışı genellikle "geliyorum" demez, ben buradayım sinyallerini çok nadir ve neredeyse duyulmayacak fısıltılarla verir, kaputu açıp baktığınızda ilk bakışta her şey yolunda görünür ama o esnekliğini yitirmiş malzeme içeriden içeride yorulmuştur, işte bu yüzden usta ellerin periyodik kontrolü hayat kurtarır.
Kilometre saati yetmiş binleri, seksen binleri bulduğunda veya yıllar dördü beşliği devirdiğinde, "daha idare eder ya, sesi fena değil" demek motora atılabilecek en büyük kazıktır; çünkü o kayış koptuğunda pistonlar yukarı fırlarken supaplar yerinde bekler ve ikisi aynı anda aynı odada buluşmaya kalkarsa içeride demir demire çarpar, supaplar eğrilir, piston kafaları delinir, motor tabiri caizse kilitlenir kalır ve tamir masrafı arabanın ikinci el piyasasındaki değerine yaklaşabilir.
Bazen insan maliyetten kaçmak ister, orijinal olmayan ya da merdiven altı üretilmiş ucuz kayışlara yönelir ki bu da aslında bile bile ateşe yürümekten başka bir şey değildir; oysa kaliteli bir set tercih etmek, devir daim pompasını bile rölantideyken değiştirmek, bilyaları yenilemek uzun vadede insanı gecenin bir yarısı çekici beklemekten kurtarır, biraz özen, biraz dikkat ve zamanında atılan doğru adım bütün bu kâbusu başlamadan bitirir.
