Sami Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sistem çift fanla tasarlanmışsa imalatçı bunu keyfinden yapmadı; yüksek ısı yükü altında primer fan tek başına debit yetersizliği yaşar, ikincil fan devreye girer. Sen sanıyorsun ki ikisi de aynı anda kafasına göre dönüyor, yok öyle bir dünya. Biri doğrudan klimanın kondanser basıncına bağlanan yüksek devirli kademe, diğeri ise motor bloğundaki sıcaklık sensöründen (ECT) gelen 98 derece ve üzeri veriyle şase alan ana soğutma ünitesidir. Röle panosundaki korozyon ya da oksitlenme yüzünden ikincil fan bobin akımını çekemezse, trafikte iki dakika durduğun an hararet göstergesinin yukarı tırmanışını izlersin... Motor contasını yakmanın en kestirme yolu işte bu ihmalden geçer.
PWM (Puls Genişlik Modülasyonu) modülü üzerinden yönetilen modern çift fan gruplarında fırçasız (brushless) motorlar kullanılır ve bu fırçasız yapılar voltaj dalgalanmalarına hiç gelmez. Araçtaki şarj dinamosu veya konjektör arızalandığında fan sürücü kartındaki mosfetler yanar; tek fan 12V sabit voltajla deli gibi dönerken diğeri taş gibi çakılır kalır. Elektriksel süreklilik testini multimetreyle yapmadan, soketteki pinlerin direncini ölçmeden "fan motoru yanmış" deyip parçayı çöpe atan usta kaynıyor piyasa. Arızayı doğru teşhis etmek zordur, soketlerdeki temassızlığı bulmak sabır ister. Sigorta kutusundaki 40 amperlik maksi sigortayı kontrol etmeden fan değiştirmeye kalkarsan paranla rezil olursun.
Hararet aniden yükseldiğinde ilk iş fana bakmak; ama hangi fana? Sol taraftaki devasa emiş fanı çalışmıyorsa problem büyük ihtimalle fan müşüründedir veya termostat kapalı kalmıştır, bloktaki sıcak su radyatöre ulaşmıyordur. Sağ taraftaki yardımcı fan çalışmıyorsa klima gaz basınç sensörüne (presostat) bakacaksın. Radyatör peteklerinin arasına dolan yaprak, çamur ve zımpara gibi işleyen yol tozu, iki fanın birden çekebileceği hava debisini yarı yarıya düşürür; motor mekanik olarak sağlam olsa dahi ısı transferi gerçekleşemez. Temizlenmeyen petekler yüzünden motor perişan olur...
Termo-statik yapının devreye girme mantığını anlamadan bu arızayı çözemezsin, imkânsız. Fanların aynı anda devreden çıkması genellikle ortak şase hattındaki kopukluktan ya da ecu çıkışındaki sinyal kaybından kaynaklanır. Röle soketlerini tornavidayla kurcalayıp ark yaptırmak yerine direnç değerlerine odaklan, tesisatı yakarsın. Kademeli çalışan sistemlerde ilk kademe direnci (resistör) patladığında motor sadece maksimum sıcaklıkta, yani ikinci kademede jet motoru gibi çalışır. Aracın içinden yükselen o aşırı gürültülü fan sesi aslında bir yardım çığlığıdır, "ben ilk kademede soğutamıyorum" demektir.
Soğutma sıvısının kalitesi ve anti-friz oranı doğrudan bu mekanizmayı etkiler dersem şaşırırsın belki ama gerçek bu. Kireçlenmiş bir soğutma kanalı, sıcaklık sensörünün yanlış okuma yapmasına neden olur; sensör ECU’ya 85 derece raporlar ancak silindir kapağı çoktan 115 dereceye ulaşmıştır. Fanlar dönmeye ihtiyaç bile duymaz çünkü sensör Körleşmiştir... Yalan söyleyen bir sensör, devreye girmeyen çift fan demektir. Düzenli sıvı değişimi yapmıyorsan o pahalı çift fan grubunun sağlam olması hiçbir anlam ifade etmez.
Kablo demetlerindeki kılcal kopmalar dışarıdan bakıldığında asla anlaşılmaz, izolasyonun altı korozyondan yeşermiş olabilir. Titreşimden dolayı radyatör muhafazasına sürtüp soyulan kablolar şaseye temas eder, bazen fanlar kontak kapalıyken bile çalışmaya devam eder ve sabah geldiğinde aküyü sıfırlanmış bulursun. Aküyü bitiren şeyi ararken fan sürücü rölesinin yapışıp kaldığını görmek klasik bir senaryodur. Tesisatı baştan sona kontrol etmek gerek, ezbere parça değiştirmek çözüm değil.
PWM (Puls Genişlik Modülasyonu) modülü üzerinden yönetilen modern çift fan gruplarında fırçasız (brushless) motorlar kullanılır ve bu fırçasız yapılar voltaj dalgalanmalarına hiç gelmez. Araçtaki şarj dinamosu veya konjektör arızalandığında fan sürücü kartındaki mosfetler yanar; tek fan 12V sabit voltajla deli gibi dönerken diğeri taş gibi çakılır kalır. Elektriksel süreklilik testini multimetreyle yapmadan, soketteki pinlerin direncini ölçmeden "fan motoru yanmış" deyip parçayı çöpe atan usta kaynıyor piyasa. Arızayı doğru teşhis etmek zordur, soketlerdeki temassızlığı bulmak sabır ister. Sigorta kutusundaki 40 amperlik maksi sigortayı kontrol etmeden fan değiştirmeye kalkarsan paranla rezil olursun.
Hararet aniden yükseldiğinde ilk iş fana bakmak; ama hangi fana? Sol taraftaki devasa emiş fanı çalışmıyorsa problem büyük ihtimalle fan müşüründedir veya termostat kapalı kalmıştır, bloktaki sıcak su radyatöre ulaşmıyordur. Sağ taraftaki yardımcı fan çalışmıyorsa klima gaz basınç sensörüne (presostat) bakacaksın. Radyatör peteklerinin arasına dolan yaprak, çamur ve zımpara gibi işleyen yol tozu, iki fanın birden çekebileceği hava debisini yarı yarıya düşürür; motor mekanik olarak sağlam olsa dahi ısı transferi gerçekleşemez. Temizlenmeyen petekler yüzünden motor perişan olur...
Termo-statik yapının devreye girme mantığını anlamadan bu arızayı çözemezsin, imkânsız. Fanların aynı anda devreden çıkması genellikle ortak şase hattındaki kopukluktan ya da ecu çıkışındaki sinyal kaybından kaynaklanır. Röle soketlerini tornavidayla kurcalayıp ark yaptırmak yerine direnç değerlerine odaklan, tesisatı yakarsın. Kademeli çalışan sistemlerde ilk kademe direnci (resistör) patladığında motor sadece maksimum sıcaklıkta, yani ikinci kademede jet motoru gibi çalışır. Aracın içinden yükselen o aşırı gürültülü fan sesi aslında bir yardım çığlığıdır, "ben ilk kademede soğutamıyorum" demektir.
Soğutma sıvısının kalitesi ve anti-friz oranı doğrudan bu mekanizmayı etkiler dersem şaşırırsın belki ama gerçek bu. Kireçlenmiş bir soğutma kanalı, sıcaklık sensörünün yanlış okuma yapmasına neden olur; sensör ECU’ya 85 derece raporlar ancak silindir kapağı çoktan 115 dereceye ulaşmıştır. Fanlar dönmeye ihtiyaç bile duymaz çünkü sensör Körleşmiştir... Yalan söyleyen bir sensör, devreye girmeyen çift fan demektir. Düzenli sıvı değişimi yapmıyorsan o pahalı çift fan grubunun sağlam olması hiçbir anlam ifade etmez.
Kablo demetlerindeki kılcal kopmalar dışarıdan bakıldığında asla anlaşılmaz, izolasyonun altı korozyondan yeşermiş olabilir. Titreşimden dolayı radyatör muhafazasına sürtüp soyulan kablolar şaseye temas eder, bazen fanlar kontak kapalıyken bile çalışmaya devam eder ve sabah geldiğinde aküyü sıfırlanmış bulursun. Aküyü bitiren şeyi ararken fan sürücü rölesinin yapışıp kaldığını görmek klasik bir senaryodur. Tesisatı baştan sona kontrol etmek gerek, ezbere parça değiştirmek çözüm değil.
