Burak Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Egzoz manifoldunun tam üstüne konumlandırılmış o döküm gövdeli Audi lambda sensörü, sanılandan çok daha hassas bir seramik bilya ve platin kaplama hücreyle çalışır. Motor kontrol ünitesi yani ECU, silindirlere püskürtülecek benzin miktarını belirlemek için egzozdaki seramik elemanın iç ve dış yüzeyi arasındaki oksijen potansiyel farkına bakar. Voltaj 0.1 ila 0.9 volt arasında mekik dokumuyorsa, o çok övülen TSI veya TFSI motor bir anda yakıtı çiğ atmaya başlar... Zaten o ünlü "Check Engine" lambası da tam olarak bu stokiometrik 14.7:1 hava-yakıt oranının sapması yüzünden yanar.
Kaputu açıp o soket bağlantılarına bakmak bazen sorunu çözer sanırsınız ama asıl mesele sensör ucundaki kurum birikintisidir. Isıtıcı devresi empedans kaybına uğradığı zaman, motor soğukken egzoz gazı sıcaklığı 300 dereceye ulaşana kadar sensör sinyal üretemez. Geçenlerde serviste lifte kaldırılan A4’ün altına baktığımda, sensör kablosunun şaft manifolduna sürtüp eridiğini gördüm, yalıtım tamamen gitmişti. Kabloyu yenileyip soketleri kontak spreyiyle temizlemek bazen o binlerce liralık parça değişiminin önüne geçebilir.
Yakıt deposuna doldurduğunuz kalitesiz benzin mi, yoksa zamanla aşınan pistondan sızan motor yağı mı sensörü daha çabuk zehirler? Yağ yakan bir motorda egzozdan çıkan mavimsı duman, lambda sensörünün platin gözeneklerini tıkar, parçayı resmen kör eder. Yanma odasından çıkan yanmamış karbon zerreleri yüzünden tepki süresi yavaşlayan bir oksijen sensörü, gaza bastığınızda araca anlık tekleme yaptırır. Hızlanırken o arkadan çekilme hissi, yığılma...
Diagnosis cihazını bağlayıp canlı verilere baktığınızda kısa vadeli yakıt düzeltme, yani STFT değerlerinin artı yüzde yirmi beşlere tırmandığını görürsünüz. ECU garibim içeriye oksijen giriyor sanıp sürekli enjektörlerin milisaniye bazındaki açılma süresini uzatır, silindire benzin bocalar. Aracın egzozundan buram buram çiğ benzin kokusu gelmesinin, egzoz ucunun zift gibi kararmasının yegane sebebi işte bu yanlış voltaj okumasıdır. Farkında olmadan katalitik konvertörü de eritmeye başlarsınız bu gidişle.
Orijinal Bosch veya NTK marka olanların geniş bant (wideband) olanlarını tercih etmekte fayda var, yansanayiler üç gün sonra yine arıza lambasını yaktırır. Geniş bant sensörler sadece zengin veya fakir karışımı değil, lambda değerinin tam olarak kaç olduğunu, mesela 1.02 mi yoksa 0.95 mi olduğunu ECU’ya milisaniyelik hassasiyetle bildirir. Montaj yaparken sensörün dişlerine mutlaka yüksek sıcaklığa dayanıklı bakır gres sürmek lazım, yoksa bir sonraki sökümde döküm manifoldun dişlerini sıyırırsınız.
Aracın yakıt tüketimi aniden yüzde otuz arttıysa ve alt devirlerde silkeleme başladıysa sanayideki usta hemen "akışmetre değişecek" diyebilir. Her söylenene hemen inanıp parçayı değiştirtmeyin, önce osiloskop veya iyi bir diyagnoz cihazıyla sensörün voltaj dalgalanma grafiğine baktırın. Sinüs dalgası yapması gereken voltaj çizgisi düz bir çizgiye dönüştüyse, işte o zaman parçanın ömrü bitmiştir.
Geniş egzoz çıkışlı, yazılımlı araçlarda lambda sensörü arızası çok daha sık yaşanır, egzoz gazı sıcaklığı yani EGT yükseldikçe parçanın seramik yapısı termal şoka girer. Katalizör iptali yapılmış bir Audi'de ikinci lambda sensörünü yazılımla iptal etmek ya da yanıltıcı aparat kullanmak şarttır yoksa ECU sürekli arıza modunda çalışır. Araç zengin karışımdan çıkamaz, bu da uzun vadede bujilerin kararmasına ve ateşleme bobinlerinin aşırı ısınarak patlamasına yol açar.
Kaputu açıp o soket bağlantılarına bakmak bazen sorunu çözer sanırsınız ama asıl mesele sensör ucundaki kurum birikintisidir. Isıtıcı devresi empedans kaybına uğradığı zaman, motor soğukken egzoz gazı sıcaklığı 300 dereceye ulaşana kadar sensör sinyal üretemez. Geçenlerde serviste lifte kaldırılan A4’ün altına baktığımda, sensör kablosunun şaft manifolduna sürtüp eridiğini gördüm, yalıtım tamamen gitmişti. Kabloyu yenileyip soketleri kontak spreyiyle temizlemek bazen o binlerce liralık parça değişiminin önüne geçebilir.
Yakıt deposuna doldurduğunuz kalitesiz benzin mi, yoksa zamanla aşınan pistondan sızan motor yağı mı sensörü daha çabuk zehirler? Yağ yakan bir motorda egzozdan çıkan mavimsı duman, lambda sensörünün platin gözeneklerini tıkar, parçayı resmen kör eder. Yanma odasından çıkan yanmamış karbon zerreleri yüzünden tepki süresi yavaşlayan bir oksijen sensörü, gaza bastığınızda araca anlık tekleme yaptırır. Hızlanırken o arkadan çekilme hissi, yığılma...
Diagnosis cihazını bağlayıp canlı verilere baktığınızda kısa vadeli yakıt düzeltme, yani STFT değerlerinin artı yüzde yirmi beşlere tırmandığını görürsünüz. ECU garibim içeriye oksijen giriyor sanıp sürekli enjektörlerin milisaniye bazındaki açılma süresini uzatır, silindire benzin bocalar. Aracın egzozundan buram buram çiğ benzin kokusu gelmesinin, egzoz ucunun zift gibi kararmasının yegane sebebi işte bu yanlış voltaj okumasıdır. Farkında olmadan katalitik konvertörü de eritmeye başlarsınız bu gidişle.
Orijinal Bosch veya NTK marka olanların geniş bant (wideband) olanlarını tercih etmekte fayda var, yansanayiler üç gün sonra yine arıza lambasını yaktırır. Geniş bant sensörler sadece zengin veya fakir karışımı değil, lambda değerinin tam olarak kaç olduğunu, mesela 1.02 mi yoksa 0.95 mi olduğunu ECU’ya milisaniyelik hassasiyetle bildirir. Montaj yaparken sensörün dişlerine mutlaka yüksek sıcaklığa dayanıklı bakır gres sürmek lazım, yoksa bir sonraki sökümde döküm manifoldun dişlerini sıyırırsınız.
Aracın yakıt tüketimi aniden yüzde otuz arttıysa ve alt devirlerde silkeleme başladıysa sanayideki usta hemen "akışmetre değişecek" diyebilir. Her söylenene hemen inanıp parçayı değiştirtmeyin, önce osiloskop veya iyi bir diyagnoz cihazıyla sensörün voltaj dalgalanma grafiğine baktırın. Sinüs dalgası yapması gereken voltaj çizgisi düz bir çizgiye dönüştüyse, işte o zaman parçanın ömrü bitmiştir.
Geniş egzoz çıkışlı, yazılımlı araçlarda lambda sensörü arızası çok daha sık yaşanır, egzoz gazı sıcaklığı yani EGT yükseldikçe parçanın seramik yapısı termal şoka girer. Katalizör iptali yapılmış bir Audi'de ikinci lambda sensörünü yazılımla iptal etmek ya da yanıltıcı aparat kullanmak şarttır yoksa ECU sürekli arıza modunda çalışır. Araç zengin karışımdan çıkamaz, bu da uzun vadede bujilerin kararmasına ve ateşleme bobinlerinin aşırı ısınarak patlamasına yol açar.
