Burak Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Araç alt mekaniğinde MacPherson kovanını taşıyıcı poyraya sabitleyen M12 veya M14 sınıfı cıvatalarda yaşanacak milimetrik bir gevşeme, sürüş dinamiğinin kamber ve kaster açılarındaki geometrik sapmalarla anında bozulmasına yol açar. Direksiyonu düz tutsak dahi aracın iz çizgisinden kayması, kule takozuna binen eksenel yüklerin kamber açısının bozulmasıyla asimetrik olarak artması demektir... Yüksek tork altında sıkılması gereken bu yüksek mukavemetli (genellikle 10.9 veya 12.9 kalite) bağlantı elemanları serbest kaldığında, dinamik yük transferi esnasında aks taşıyıcısına darbe bindirmeye başlar. Viraj içerisinde salıncağa ve rot koluna iletilen kontrolsüz momenti hissetmemek imkansızdır; direksiyondaki o mikro boşluk hissi tam olarak buradan kaynaklanır.
Süspansiyon sistemindeki yanal kuvvetleri sönümleyemeyen gevşek bir amortisör ayağı, salınım sırasında rotil ve salıncak burçlarına aşırı yük bindirerek kauçuk elemanların yırtılmasına sebebiyet verir. Frenleme anında ön aksa binen ağırlık transferiyle birlikte cıvatanın yuva içerisinde ileri geri mikro kaymalar yapması, alt travers alanından metalik tıkırtı ve vuruntu seslerinin gelmesiyle kendini belli eder. Aslında duyduğumuz şey aks taşıyıcısının amortisör kovanı flanşına şiddetle çarpma sesidir... Tam bu noktada rot ayarının tutmaması, rotil piminin yuvayı genişletmesi ve lastik tabanının içten ya da dıştan düzensiz biçimde yenmeye başlaması kaçınılmaz bir mekanik zincirleme reaksiyondur.
Tork anahtarı kullanılmadan, kulaktan dolma bir hisle tabanca sıkımı yapılıp geçilen bağlantılarda diş sıyırma veya hatve bozulması yaşanması işten bile değildir. Fabrika verisi olan ortalama 110-140 Nm sıkma torku aralığının altında kalan bir birleşim, yol titreşimleri ve aksiyel kuvvetlerin etkisiyle zamanla somunu geriye doğru iter. Neden Loctite gibi orta-yüksek mukavemetli bir diş sabitleyici kimyasal kullanılmıyor ki montaj aşamasında? Sıkma momentinin kaybolmasıyla birlikte amortisör kovanı pivot noktası etrafında oynamaya başlar ve amortisör miline açısal yük biner; bu da amortisörün yağ keçesini saniyeler içinde patlatabilir.
Yüksek süratle girilen bir kasis veya sert bir çukur geçişinde gevşek cıvatanın kesme (shear) kuvvetine maruz kalarak kırılması, süspansiyon geometrisinin tamamen çökmesi ve tekerleğin çamurluk içine sıkışması anlamına gelir. Yürüyen aksamdaki en küçük bir boşluk, tüm yürüyen aksam elemanlarını domino taşı gibi devirecek bir kinetik enerji biriktirir... Araç tekerlek poyrasının serbest kalmasıyla birlikte fren diskine binen yanal basınç fren kaliperini kilitler, direksiyon hâkimiyeti tamamen sıfırlanır. Periyodik bakımlarda yürüyen aksam cıvatalarının tork değerlerinin kontrol edilmesi, basit bir anahtar dokunuşuyla bizi çok büyük bir felaketten koruyabilir.
Süspansiyon sistemindeki yanal kuvvetleri sönümleyemeyen gevşek bir amortisör ayağı, salınım sırasında rotil ve salıncak burçlarına aşırı yük bindirerek kauçuk elemanların yırtılmasına sebebiyet verir. Frenleme anında ön aksa binen ağırlık transferiyle birlikte cıvatanın yuva içerisinde ileri geri mikro kaymalar yapması, alt travers alanından metalik tıkırtı ve vuruntu seslerinin gelmesiyle kendini belli eder. Aslında duyduğumuz şey aks taşıyıcısının amortisör kovanı flanşına şiddetle çarpma sesidir... Tam bu noktada rot ayarının tutmaması, rotil piminin yuvayı genişletmesi ve lastik tabanının içten ya da dıştan düzensiz biçimde yenmeye başlaması kaçınılmaz bir mekanik zincirleme reaksiyondur.
Tork anahtarı kullanılmadan, kulaktan dolma bir hisle tabanca sıkımı yapılıp geçilen bağlantılarda diş sıyırma veya hatve bozulması yaşanması işten bile değildir. Fabrika verisi olan ortalama 110-140 Nm sıkma torku aralığının altında kalan bir birleşim, yol titreşimleri ve aksiyel kuvvetlerin etkisiyle zamanla somunu geriye doğru iter. Neden Loctite gibi orta-yüksek mukavemetli bir diş sabitleyici kimyasal kullanılmıyor ki montaj aşamasında? Sıkma momentinin kaybolmasıyla birlikte amortisör kovanı pivot noktası etrafında oynamaya başlar ve amortisör miline açısal yük biner; bu da amortisörün yağ keçesini saniyeler içinde patlatabilir.
Yüksek süratle girilen bir kasis veya sert bir çukur geçişinde gevşek cıvatanın kesme (shear) kuvvetine maruz kalarak kırılması, süspansiyon geometrisinin tamamen çökmesi ve tekerleğin çamurluk içine sıkışması anlamına gelir. Yürüyen aksamdaki en küçük bir boşluk, tüm yürüyen aksam elemanlarını domino taşı gibi devirecek bir kinetik enerji biriktirir... Araç tekerlek poyrasının serbest kalmasıyla birlikte fren diskine binen yanal basınç fren kaliperini kilitler, direksiyon hâkimiyeti tamamen sıfırlanır. Periyodik bakımlarda yürüyen aksam cıvatalarının tork değerlerinin kontrol edilmesi, basit bir anahtar dokunuşuyla bizi çok büyük bir felaketten koruyabilir.
