Hakan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyon başında akıp giderken, elinizin altındaki o metal çubuğun bir anda boşa çıkması, adeta tutunacak dalı kaybetmek gibi hissettirir. Şanzımanın o karmaşık dişli dünyasıyla aramızdaki tek köprü olan vites kolu, aslında sandığımızdan çok daha hassas bir terazi üzerinde duruyor. Hani bazen vitesi ikiye takarsınız da elinizde kalacakmış gibi gevşek bir his verir ya, işte tam o noktada içerideki mekanik bağların yavaş yavaş pes ettiğini anlamak gerekiyor. Genellikle vites kutusunun hemen altındaki o küçük plastik burçlar ve bağlantı rotları zamanla aşınır, kurur ve en sonunda çatlar. Sürtünmeden doğan o amansız aşınma, bir sabah yola çıkarken vitesin yerinden tamamen kurtulup kendi bağımsızlığını ilan etmesine yol açar. Bir bakmışsınız, araba viteste takılı kalmış ama kol boşlukta sallanıyor... Mekanik aşınma kendini hemen belli etmez, sinsice bekler ve en beklenmedik virajda vurur darbesini.
Her şey yolundaymış gibi görünürken debriyaja basıp vitesi değiştirmeye yeltendiğinizde yaşanan o tuhaf boşluk hissi, aslında şanzıman senkromeçlerinin veya sabitleme bilyalarının yorulmasından kaynaklanır. Senkromeç dediğimiz o küçük sarı pirinç parçalar, dişlilerin hızını eşitlemekle görevlidir ve onlar aşındığında vites dişliye tam oturamaz, kendini dışarı fırlatır. Durumu sadece basit bir plastik parça kırılmasına yormak bazen büyük bir hata olabilir; çünkü şanzımanın kendi içindeki yağsızlık veya yanlış yağ kullanımı da bu mekanik operatesyonu tamamen felç edebilir. Dişliler birbirine tam kenetlenemediğinde, motorun yarattığı o muazzam tork gücü vites çubuğunu yuvasından adeta bir yay gibi fırlatıverir. Şanzıman yağı soğukken sertleşen, sıcakken özelliğini yitiren bir sıvıya dönüştüyse eğer, o dişlilerin birbirini tutması zaten mucize olurdu. Acaba en son ne zaman şanzıman yağının seviyesini kontrol ettirdiniz, ya da hiç ettirdiniz mi?
Arabayı kullanırken çoğumuz farkında olmadan elimizi vites kolunun üzerine koyup öylece süreriz, sanki orası bir kolçakmış gibi. Bu masum görünen alışkanlık, aslında vites çatallarına sürekli ve gereksiz bir baskı uygulayarak mekanizmanın ömrünü yarı yarıya tüketir. Siz fark etmeseniz de o küçük baskı, şanzıman içindeki seçici mekanizmayı sürekli bir tarafa doğru zorlar ve sabitleme pimlerinin yuvalarını genişletir. Yuvası genişleyen bir pim ise en ufak bir sarsıntıda, mesela bir kasisten sertçe geçtiğinizde vitesin yerinden fırlamasına zemin hazırlar. Elinizi o koldan çekmeniz gerekiyor, bu kadar basit ama bir o kadar da zor bir alışkanlık. O sürekli baskı yüzünden aşınan hilal şeklindeki çatallar, dişliyi yerinde tutamaz hale geldiğinde artık geri dönüşü olmayan bir tamirat sürecinin kapısını aralamış olursunuz.
Motor kulakları veya şanzıman takozları dediğimiz o kauçuk destek parçaları koptuğunda ya da esnekliğini kaybettiğinde, motor blok halinde gereğinden fazla sallanmaya başlar. Gaz pedalına her bastığınızda veya ayağınızı gazdan her çektiğinizde motor öne arkaya doğru kontrolsüzce hamle yapar ve bu hareket doğrudan vites mekanizmasına yansır. Haliyle vites kolu, motorun bu çılgın dansına ayak uyduramaz ve kendi yuvasından kurtulmak zorunda kalır. Eğer arabanız kalkışlarda çok fazla silkeleniyorsa ve vites kolu kendi kendine ileri geri hareket ediyorsa, sorun şanzımanın içinde değil, onu gövdeye bağlayan bu yıpranmış takozlardadır. Alt taraftaki o sessiz koruyucular görevini yapamadığında, yukarıdaki konforunuzun bozulması kaçınılmaz bir fizik kuralıdır. Mekanik sistemler bir zincir gibidir; en zayıf halka koptuğunda tüm sistem dağılır, vites kolu da elinizde öylece kalakalır...
Her şey yolundaymış gibi görünürken debriyaja basıp vitesi değiştirmeye yeltendiğinizde yaşanan o tuhaf boşluk hissi, aslında şanzıman senkromeçlerinin veya sabitleme bilyalarının yorulmasından kaynaklanır. Senkromeç dediğimiz o küçük sarı pirinç parçalar, dişlilerin hızını eşitlemekle görevlidir ve onlar aşındığında vites dişliye tam oturamaz, kendini dışarı fırlatır. Durumu sadece basit bir plastik parça kırılmasına yormak bazen büyük bir hata olabilir; çünkü şanzımanın kendi içindeki yağsızlık veya yanlış yağ kullanımı da bu mekanik operatesyonu tamamen felç edebilir. Dişliler birbirine tam kenetlenemediğinde, motorun yarattığı o muazzam tork gücü vites çubuğunu yuvasından adeta bir yay gibi fırlatıverir. Şanzıman yağı soğukken sertleşen, sıcakken özelliğini yitiren bir sıvıya dönüştüyse eğer, o dişlilerin birbirini tutması zaten mucize olurdu. Acaba en son ne zaman şanzıman yağının seviyesini kontrol ettirdiniz, ya da hiç ettirdiniz mi?
Arabayı kullanırken çoğumuz farkında olmadan elimizi vites kolunun üzerine koyup öylece süreriz, sanki orası bir kolçakmış gibi. Bu masum görünen alışkanlık, aslında vites çatallarına sürekli ve gereksiz bir baskı uygulayarak mekanizmanın ömrünü yarı yarıya tüketir. Siz fark etmeseniz de o küçük baskı, şanzıman içindeki seçici mekanizmayı sürekli bir tarafa doğru zorlar ve sabitleme pimlerinin yuvalarını genişletir. Yuvası genişleyen bir pim ise en ufak bir sarsıntıda, mesela bir kasisten sertçe geçtiğinizde vitesin yerinden fırlamasına zemin hazırlar. Elinizi o koldan çekmeniz gerekiyor, bu kadar basit ama bir o kadar da zor bir alışkanlık. O sürekli baskı yüzünden aşınan hilal şeklindeki çatallar, dişliyi yerinde tutamaz hale geldiğinde artık geri dönüşü olmayan bir tamirat sürecinin kapısını aralamış olursunuz.
Motor kulakları veya şanzıman takozları dediğimiz o kauçuk destek parçaları koptuğunda ya da esnekliğini kaybettiğinde, motor blok halinde gereğinden fazla sallanmaya başlar. Gaz pedalına her bastığınızda veya ayağınızı gazdan her çektiğinizde motor öne arkaya doğru kontrolsüzce hamle yapar ve bu hareket doğrudan vites mekanizmasına yansır. Haliyle vites kolu, motorun bu çılgın dansına ayak uyduramaz ve kendi yuvasından kurtulmak zorunda kalır. Eğer arabanız kalkışlarda çok fazla silkeleniyorsa ve vites kolu kendi kendine ileri geri hareket ediyorsa, sorun şanzımanın içinde değil, onu gövdeye bağlayan bu yıpranmış takozlardadır. Alt taraftaki o sessiz koruyucular görevini yapamadığında, yukarıdaki konforunuzun bozulması kaçınılmaz bir fizik kuralıdır. Mekanik sistemler bir zincir gibidir; en zayıf halka koptuğunda tüm sistem dağılır, vites kolu da elinizde öylece kalakalır...
