Burak Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Otomatik şanzımanın o karmaşık, kendi kendine karar veren dünyasında kaybolduğum ilk yıllarda öğrendim ki, aslında her şey küçücük bir elektrik sinyalinin mekanik bir harekete dönüşmesinden ibaret. Yani sürücü koltuğunda oturup gaza bastığınızda, o vitesin yağ gibi akıp geçmesini sağlayan şey, şanzıman beyninin içindeki elektrostatik valfler, yani bizim bildiğimiz adıyla vites solenoidleri. Şanzıman yağı hidrolik basınçla belirli kanallara doğru akarken bu solenoidler açılır, kapanır, yağı yönlendirir ve debriyaj balatalarını sıkıştırarak vites değişimini kusursuz bir ritimle tamamlar. Bir bakıma, şanzımanın içindeki o gizli hidrolik trafiği yöneten orkestra şefi bu küçük bobinli parçalardır diyebilirim. Ama günün birinde o minik elektromekanik parça aşınmaya, yağdaki tortulardan tıkanmaya veya bobin sargılarından ısınarak arızalanmaya başladığında... İşte o zaman arabanın o pürüzsüz yürüyüşü bir anda kesintili, kararsız bir kâbusa dönüşebilir.
Aracınız seyir halindeyken bir üst vitese geçmekte nazlanıyor mu, yoksa tam aksine durmaya yakın anlarda alt vitese geçerken arkayı sertçe sarsıp silkeliyor mu acaba? İşte tam bu noktada, şanzıman kumanda ünitesinden (TCU) gelen elektriksel komutu alıp hidrolik basınca dönüştüremeyen arızalı bir vites solenoidiyle karşı karşıya olabilirsiniz. Solenoidin içindeki pabuç takıldığında ya da bobin direnci yüksek sıcaklık altında bozulduğunda, şanzıman yağı doğru kanala doğru zamanda ulaşamaz ve vites geçişleri uzar, kaymaya başlar. Hatta bazen şanzıman koruma moduna geçer, panikler ve aracı üçüncü viteste sabitler ki buna sanayide koruma modu diyorlar. Şanzımanın o anki kararsızlığı, o vuruntusu aslında size mekanik bir çığlık atıyor; "benim hidrolik akışımda bir şeyler ters gidiyor, yağı yönlendiremiyorum" diyor resmen.
Yılların getirdiği ustalıkla söylüyorum, bu arızayı tespit etmek için öyle hemen şanzımanı indirtmeye, binlerce liralık rektefiye masraflarına girmeye hiç gerek yok ilkin. Bazen sadece bir multimetre alıp solenoid soketlerindeki ohm değerlerini ölçmek, bobinin sağlam olup olmadığını anlamak için yeterli olur. Bazen de sorun parçanın kendisinde değil, şanzıman yağının içinde biriken micro demir tozlarının o hassas solenoid iğnesini tıkamasından kaynaklanır. Yağ ve filtre değişimini zamanında yapmadığımızda, o kirli çamurlaşmış hidrolik sıvı bu hassas valflerin çalışmasını imkansız hale getiriyor. Belki de sadece yağ değişimine ve selenoidlerin ultrasonik banyoda temizlenmesine ihtiyacınız vardır, kim bilir...
Arabanın gösterge panelinde o sarı motor arıza lambası yandığında veya şanzıman ikazı belirdiğinde, diyagnostik cihazına bağlayıp P0750, P0755 gibi solenoid A, B, C arıza kodlarını okumak işin en kolay kısmı aslında. Önemli olan, o hatanın arkasındaki gerçek sebebi kavramak; yani arıza kodunun belirttiği solenoid gerçekten yanmış mı, yoksa şanzıman beynindeki (valve body) yağ kanalları mı çizilmiş? Eğer aracınız vites düşürürken arkadan biri vuruyormuş gibi tepki veriyorsa, boştaymış gibi gaz yiyip devir saati birden fırlıyorsa, bir an bile beklemeden işinin ehli bir otomatik şanzıman ustasına gitmekte fayda var. Çünkü ihmal edilen basit bir elektrovalf arızası, zamanla o kanaldaki yetersiz basınç yüzünden şanzımanın içindeki debriyaj balatalarının yanmasına ve nihayetinde çok daha büyük mekanik yıkımlara yol açabilir.
Aracınız seyir halindeyken bir üst vitese geçmekte nazlanıyor mu, yoksa tam aksine durmaya yakın anlarda alt vitese geçerken arkayı sertçe sarsıp silkeliyor mu acaba? İşte tam bu noktada, şanzıman kumanda ünitesinden (TCU) gelen elektriksel komutu alıp hidrolik basınca dönüştüremeyen arızalı bir vites solenoidiyle karşı karşıya olabilirsiniz. Solenoidin içindeki pabuç takıldığında ya da bobin direnci yüksek sıcaklık altında bozulduğunda, şanzıman yağı doğru kanala doğru zamanda ulaşamaz ve vites geçişleri uzar, kaymaya başlar. Hatta bazen şanzıman koruma moduna geçer, panikler ve aracı üçüncü viteste sabitler ki buna sanayide koruma modu diyorlar. Şanzımanın o anki kararsızlığı, o vuruntusu aslında size mekanik bir çığlık atıyor; "benim hidrolik akışımda bir şeyler ters gidiyor, yağı yönlendiremiyorum" diyor resmen.
Yılların getirdiği ustalıkla söylüyorum, bu arızayı tespit etmek için öyle hemen şanzımanı indirtmeye, binlerce liralık rektefiye masraflarına girmeye hiç gerek yok ilkin. Bazen sadece bir multimetre alıp solenoid soketlerindeki ohm değerlerini ölçmek, bobinin sağlam olup olmadığını anlamak için yeterli olur. Bazen de sorun parçanın kendisinde değil, şanzıman yağının içinde biriken micro demir tozlarının o hassas solenoid iğnesini tıkamasından kaynaklanır. Yağ ve filtre değişimini zamanında yapmadığımızda, o kirli çamurlaşmış hidrolik sıvı bu hassas valflerin çalışmasını imkansız hale getiriyor. Belki de sadece yağ değişimine ve selenoidlerin ultrasonik banyoda temizlenmesine ihtiyacınız vardır, kim bilir...
Arabanın gösterge panelinde o sarı motor arıza lambası yandığında veya şanzıman ikazı belirdiğinde, diyagnostik cihazına bağlayıp P0750, P0755 gibi solenoid A, B, C arıza kodlarını okumak işin en kolay kısmı aslında. Önemli olan, o hatanın arkasındaki gerçek sebebi kavramak; yani arıza kodunun belirttiği solenoid gerçekten yanmış mı, yoksa şanzıman beynindeki (valve body) yağ kanalları mı çizilmiş? Eğer aracınız vites düşürürken arkadan biri vuruyormuş gibi tepki veriyorsa, boştaymış gibi gaz yiyip devir saati birden fırlıyorsa, bir an bile beklemeden işinin ehli bir otomatik şanzıman ustasına gitmekte fayda var. Çünkü ihmal edilen basit bir elektrovalf arızası, zamanla o kanaldaki yetersiz basınç yüzünden şanzımanın içindeki debriyaj balatalarının yanmasına ve nihayetinde çok daha büyük mekanik yıkımlara yol açabilir.
