Ayhan Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Yıllarca Sanayi Mahallesi'nde usta çırak ilişkisini gözlemlemiş, direksiyon başında yüz binlerce kilometre devirmiş biri olarak söylüyorum: Kadranınızda o meşum arıza lambası yanıp söndüğünde aslında şanzımanın içindeki NTC tipi termistör size çığlık atıyordur. Şanzıman sıcaklık sensörü dediğimiz bu minik parça, direnci sıcaklıkla ters orantılı değişen basit bir yarı iletken eleman. Otomatik şanzıman yağı (ATF) 80-90 derece bandında mutlu mesut çalışırken, trafikte sıkışıp kaldığınızda veya dik bir yokuşta yük altındayken bu değer 120 derecelere tırmanabilir. Sensör bozulduğunda ve Şanzıman Kontrol Ünitesi'ne (TCU) yanlış bir voltaj sinyali gönderdiğinde, beyin yağı aşırı ısınmış sanıp aracı hemen "koruma moduna" (limp-home mode) alıverir... Ya da tam tersi, gerçekten yanan yağı hissetmeyip hidrolik beyni kavurmanıza göz yumar.
Şanzıman neden pat küt vurarak vites geçirmeye başlar hiç düşündünüz mü? TCU, içideki yağın viskozitesini hesaplamak için doğrudan bu sıcaklık verisine muhtaçtır da ondan. Sıcak yağ incelir, soğuk yağ daha viskozdur ve hidrolik valf gövdesindeki (valve body) solenoidlerin açılma-kapanma milisaniyeleri tam da bu sıcaklık verisine göre milimetrik olarak ayarlanır. Sensör hatalı bir okuma yapıp yağı olduğundan soğuk gösterirse, beyin hatta gereksiz yüksek basınç uygular ve siz de o rahatsız edici vites vuruntusunu (shift shock) iliklerinize kadar hissedersiniz. Bazen o kadar sert bir geçiş olur ki, arkadan başka bir araba çarptı sanıp dikiz aynasına bakarsınız...
Geçenlerde bir dostumun arabasında tam da bu illet baş gösterdi; diagnostic cihazını OBD-2 soketine bağladığımızda P0710 veya P0713 gibi arıza kodları ekranı kaplayıverdi. Sadece sensörün kendisi de bozulmaz aslında, şanzıman karterinin hemen altındaki kablo demeti (harness) yüksek ısıdan kavrulur, iletkenliğini kaybeder veya soket pinleri oksitlenir. Multimetre ile sensörün omajını ölçtüğünüzde fabrika verisi olan 2.5 kiloohm değerini görmeniz gerekirken, ekranda sonsuz direnç yani açık devre okuyorsanız... İşiniz yaş. Kablolardaki en ufak bir temassızlık bile sensörü bozukmuş gibi gösterip sürücüyü sanayinin kucağına itebilir.
Gösterge panelinde tork konvertörü simgesi çıkıp vites 3'te takılı kaldığında panikleyip kenara çekmek en doğrusudur sanırım. TCU, sensörden gelen saçma sinyali algıladığı an güvenliğe geçer ve hidrolik basıncı sabitleyerek şanzımanı belirli bir viteste kilitler. Bu durum dişlileri korumak içindir ama o sırada otobanda 120 km/s hızla gidiyorsanız motor aniden yüksek devire tırmanır veya araç ivmelenmeyi keser. Hatta bazen kadrandaki sıcaklık ibresi bir anda dibe vurur, sonra aniden kırmızı bölgeye fırlayıp kafa karıştırır.
Şanzıman yağını en son ne zaman değiştirdiniz, ya da hiç değiştirdiniz mi? Zamanla özelliğini yitiren, çapaklanan ve tortu dolan ATF yağı, sıcaklık sensörünün algılama yüzeyini bir katman gibi kaplar. Sensörün ucu çamurlaşmış yağla sıvandığında, yağın gerçek sıcaklığını okuyamaz ve beyne gecikmeli bilgi iletir. Siz uzun yolda rampa tırmanırken şanzıman içi 140 dereceye ulaşır ama sensör kalıntılar yüzünden bunu hala 90 derece sanır... Sonuç mu? Balataların (clutch packs) yanması, tork konvertörü türbininin zarar görmesi ve binlerce liralık rektefiye faturası.
Peki bu arızadan kurtulmak için karteri söktürmek şart mı? Maalesef evet, çünkü bu sensörlerin büyük çoğunluğu şanzıman karterinin içinde, doğrudan hidrolik beynin üzerine veya kablo demetine entegre halde bulunur. Karter kapağı sökülür, eski yağ boşaltılır, conta tazelenir ve yeni sensör tork anahtarı ile torklanarak yerine takılır. İşlem bitince sisteme taze ve orijinal spesifikasyonda yağ doldurmak, ardından da adaptasyon yani sıfırlama yazılımı atmak gerekir. Usta el çabukluğuyla parçayı değiştirse bile o adaptasyon yapılmazsa şanzıman bir süre daha kararsız vites geçişlerine devam edebilir.
Şanzıman neden pat küt vurarak vites geçirmeye başlar hiç düşündünüz mü? TCU, içideki yağın viskozitesini hesaplamak için doğrudan bu sıcaklık verisine muhtaçtır da ondan. Sıcak yağ incelir, soğuk yağ daha viskozdur ve hidrolik valf gövdesindeki (valve body) solenoidlerin açılma-kapanma milisaniyeleri tam da bu sıcaklık verisine göre milimetrik olarak ayarlanır. Sensör hatalı bir okuma yapıp yağı olduğundan soğuk gösterirse, beyin hatta gereksiz yüksek basınç uygular ve siz de o rahatsız edici vites vuruntusunu (shift shock) iliklerinize kadar hissedersiniz. Bazen o kadar sert bir geçiş olur ki, arkadan başka bir araba çarptı sanıp dikiz aynasına bakarsınız...
Geçenlerde bir dostumun arabasında tam da bu illet baş gösterdi; diagnostic cihazını OBD-2 soketine bağladığımızda P0710 veya P0713 gibi arıza kodları ekranı kaplayıverdi. Sadece sensörün kendisi de bozulmaz aslında, şanzıman karterinin hemen altındaki kablo demeti (harness) yüksek ısıdan kavrulur, iletkenliğini kaybeder veya soket pinleri oksitlenir. Multimetre ile sensörün omajını ölçtüğünüzde fabrika verisi olan 2.5 kiloohm değerini görmeniz gerekirken, ekranda sonsuz direnç yani açık devre okuyorsanız... İşiniz yaş. Kablolardaki en ufak bir temassızlık bile sensörü bozukmuş gibi gösterip sürücüyü sanayinin kucağına itebilir.
Gösterge panelinde tork konvertörü simgesi çıkıp vites 3'te takılı kaldığında panikleyip kenara çekmek en doğrusudur sanırım. TCU, sensörden gelen saçma sinyali algıladığı an güvenliğe geçer ve hidrolik basıncı sabitleyerek şanzımanı belirli bir viteste kilitler. Bu durum dişlileri korumak içindir ama o sırada otobanda 120 km/s hızla gidiyorsanız motor aniden yüksek devire tırmanır veya araç ivmelenmeyi keser. Hatta bazen kadrandaki sıcaklık ibresi bir anda dibe vurur, sonra aniden kırmızı bölgeye fırlayıp kafa karıştırır.
Şanzıman yağını en son ne zaman değiştirdiniz, ya da hiç değiştirdiniz mi? Zamanla özelliğini yitiren, çapaklanan ve tortu dolan ATF yağı, sıcaklık sensörünün algılama yüzeyini bir katman gibi kaplar. Sensörün ucu çamurlaşmış yağla sıvandığında, yağın gerçek sıcaklığını okuyamaz ve beyne gecikmeli bilgi iletir. Siz uzun yolda rampa tırmanırken şanzıman içi 140 dereceye ulaşır ama sensör kalıntılar yüzünden bunu hala 90 derece sanır... Sonuç mu? Balataların (clutch packs) yanması, tork konvertörü türbininin zarar görmesi ve binlerce liralık rektefiye faturası.
Peki bu arızadan kurtulmak için karteri söktürmek şart mı? Maalesef evet, çünkü bu sensörlerin büyük çoğunluğu şanzıman karterinin içinde, doğrudan hidrolik beynin üzerine veya kablo demetine entegre halde bulunur. Karter kapağı sökülür, eski yağ boşaltılır, conta tazelenir ve yeni sensör tork anahtarı ile torklanarak yerine takılır. İşlem bitince sisteme taze ve orijinal spesifikasyonda yağ doldurmak, ardından da adaptasyon yani sıfırlama yazılımı atmak gerekir. Usta el çabukluğuyla parçayı değiştirse bile o adaptasyon yapılmazsa şanzıman bir süre daha kararsız vites geçişlerine devam edebilir.
