Sami Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Sıfır parçayı takıp lift'ten indirince araba cillop gibi oldu sanır insan, değil mi? Oysa ön takım dediğimiz yapı milimetrik açılarla nefes alan, son derece hassas bir denge mekanizması. Rotil gibi pivot noktasını oluşturan ana bileşen değiştiğinde kamber ve kaster açıları doğrudan milimlik kaymalara uğrar. Eski parçanın boşluğuna alışmış olan ön düzen, yeni ve sert bir parçayla karşılaşınca tekerleklerin basma açısı bozulur... İşte o direkte hissedilen ya da tabandan gelen titremenin ilk faili tam olarak bu geometri sapmasıdır. Tekerleklerin açısı birbirine paralel bakmayı bıraktığı an araç yolda tutunmakta zorlanır.
Lastiği söküp takarken kurşun düşmüştür belki de, kim bilir? Bazen rotil değiştirilirken tekerlek çıkarılır, kenara koyulur ama jantın iç yüzeyindeki o küçücük balans ağırlığının düştüğü gözden kaçar. Hatta daha basiti var; poryaya oturan tekerlek somunlarının torklanma sırası... Çapraz sıkılmayan tek bir bijon bile jantın poryaya tam düz oturmamasına, hafifçe açılı durmasına yol açar. Yüksek hızda direksiyonda hissettiğiniz o karıncalanma aslında tekerleğin eksenel salgısından başka bir şey değildir. Salgı dediysem, bildiğimiz yalpalamadan, dairesel dönme ekseninin kaymasından bahsediyorum yani.
Kutudan yeni çıkan her parça mükemmel çalışır zannederiz, ne büyük yanılgı. Piyasadaki muadil rotillerin bazılarında küresel mafsal toleransı o kadar sıkı üretilir ki, direksiyon toplamaz, yürüyen aksam kasılır. Ya da tam tersi, sıfır parçanın içinde daha ilk günden mikron düzeyinde imalat boşluğu vardır... Parçayı yerine oturturken pres kullanmak yerine çekiçle vurarak çakan ustanın yaptığı hatayı saymıyorum bile. Rotilin içindeki sentetik yatak daha yola çıkmadan ezildi mi, o araba belli bir hıza ulaştığında size bütün yolu avucunuzun içinde hissettirir.
Eski rotil boşlukluyken ön takımın bütün darbesini emiyordu, bir nevi amortisör görevi görüyordu desek yeridir. Siz o gevşek parçayı alıp yerine taş gibi yeni rotil takınca ne oluyor peki? Bütün yük ve yol titreşimi bir sonraki zayıf halkaya, yani yıpranmış salıncak burçlarına biniyor. Yıllarca aşındığı fark edilmeyen o kauçuk takozlar artık gelen kuvveti sönümleyemez hale geliyor. Dolayısıyla titreme aslında yeni parçanın kendisinden değil, yeni parçanın dürüstçe ortaya çıkardığı eski salıncak burcundan kaynaklanıyor olabilir... Gizlenen kusur birdenbire su yüzüne çıkıveriyor anlayacağınız.
Önce sakin bir gözle teşhis koymak lazım, hemen felaket senaryoları yazmaya gerek yok. Aracı tekrar lifte kaldırıp tekerlek boşta iken levye yardımıyla boşluk kontrolü yapmak işin alfabesidir. Bijon torklarını doğru değerde sıkıp tekerleklerin tam oturduğundan emin olmak ilk adım olmalı. Sonrasında işini gerçekten bilen, cihazı kalibre edilmiş bir rot-balans uzmanına uğramak şart... İmkan varsa aracın üzerindeyken yapılan dinamik balans ayarı, poryadaki ve janttaki tüm dairesel kaçıklıkları sıfırlayarak o inatçı titreşimi bıçak gibi kesip atar.
Lastiği söküp takarken kurşun düşmüştür belki de, kim bilir? Bazen rotil değiştirilirken tekerlek çıkarılır, kenara koyulur ama jantın iç yüzeyindeki o küçücük balans ağırlığının düştüğü gözden kaçar. Hatta daha basiti var; poryaya oturan tekerlek somunlarının torklanma sırası... Çapraz sıkılmayan tek bir bijon bile jantın poryaya tam düz oturmamasına, hafifçe açılı durmasına yol açar. Yüksek hızda direksiyonda hissettiğiniz o karıncalanma aslında tekerleğin eksenel salgısından başka bir şey değildir. Salgı dediysem, bildiğimiz yalpalamadan, dairesel dönme ekseninin kaymasından bahsediyorum yani.
Kutudan yeni çıkan her parça mükemmel çalışır zannederiz, ne büyük yanılgı. Piyasadaki muadil rotillerin bazılarında küresel mafsal toleransı o kadar sıkı üretilir ki, direksiyon toplamaz, yürüyen aksam kasılır. Ya da tam tersi, sıfır parçanın içinde daha ilk günden mikron düzeyinde imalat boşluğu vardır... Parçayı yerine oturturken pres kullanmak yerine çekiçle vurarak çakan ustanın yaptığı hatayı saymıyorum bile. Rotilin içindeki sentetik yatak daha yola çıkmadan ezildi mi, o araba belli bir hıza ulaştığında size bütün yolu avucunuzun içinde hissettirir.
Eski rotil boşlukluyken ön takımın bütün darbesini emiyordu, bir nevi amortisör görevi görüyordu desek yeridir. Siz o gevşek parçayı alıp yerine taş gibi yeni rotil takınca ne oluyor peki? Bütün yük ve yol titreşimi bir sonraki zayıf halkaya, yani yıpranmış salıncak burçlarına biniyor. Yıllarca aşındığı fark edilmeyen o kauçuk takozlar artık gelen kuvveti sönümleyemez hale geliyor. Dolayısıyla titreme aslında yeni parçanın kendisinden değil, yeni parçanın dürüstçe ortaya çıkardığı eski salıncak burcundan kaynaklanıyor olabilir... Gizlenen kusur birdenbire su yüzüne çıkıveriyor anlayacağınız.
Önce sakin bir gözle teşhis koymak lazım, hemen felaket senaryoları yazmaya gerek yok. Aracı tekrar lifte kaldırıp tekerlek boşta iken levye yardımıyla boşluk kontrolü yapmak işin alfabesidir. Bijon torklarını doğru değerde sıkıp tekerleklerin tam oturduğundan emin olmak ilk adım olmalı. Sonrasında işini gerçekten bilen, cihazı kalibre edilmiş bir rot-balans uzmanına uğramak şart... İmkan varsa aracın üzerindeyken yapılan dinamik balans ayarı, poryadaki ve janttaki tüm dairesel kaçıklıkları sıfırlayarak o inatçı titreşimi bıçak gibi kesip atar.
