Murat Usta
Kayıtlı Kullanıcı
Aracınızla bir sabah yola çıkmaya hazırlanırken ayağınızı pedalın üstüne koyduğunuz o ilk an vardır ya, işte tam orada bir şeylerin ters gittiğini hissedersiniz. Pedala basarsınız ama o alıştığınız direnç yoktur, sanki boşluğa basıyormuşsunuz gibi pedal tabana kadar itirazsız iniverir ve orada öylece takılı kalır. Otomobil teknolojisinin o muazzam hidrolik mimarisinde debriyaj alt merkezi dediğimiz o küçük ama kritik parça, sizden aldığı fiziksel basıncı şanzımana ileten gizli bir köprü gibidir aslında. Bu hidrolik silindir işlevini yitirmeye başladığında, sistemdeki sıvı basıncı düşer ve pedalın geri toplama mekanizması çöker. Hani bazen ayağınızla pedalı alttan çekip yukarı kaldırmak zorunda kalırsınız ya... İşte o an sistem size "ben artık tazyik tutamıyorum" diye bağırıyordur.
Vites kolunu birinci vitese takmaya çalışırken şanzımandan gelen o ciğer sökücü gıcırtı sesini duymak bir sürücünün yaşayabileceği en gergin anlardan biridir muhtemelen. Debriyaj alt merkezi sızdırmaya başladığında veya içindeki o minik kauçuk contalar aşındığında, pedala ne kadar sert basarsanız basın sistem baskı balatayı volandan tam olarak ayıramaz. Ayırma işlemi yarım kaldığı için de dişliler birbiriyle dönmeye devam ederken siz vitesi zorlarsınız, şanzıman adeta direnir, cırtlar, geçmek bilmez. Hele ki kırmızı ışıkta durdunuz, vitesi boşa aldınız diyelim, tekrar birinci vitese takmak tam bir işkenceye dönüşebilir. Baskı balatanın tam ayrılmaması mekanik bir direnç yaratır; sanki araba siz daha hareket etmeden gitmek istiyormuş gibi hafifçe öne doğru atılmaya çalışır.
Sürücü koltuğunun altına doğru eğilip bakmak ya da aracın altına göz gezdirmek hiç aklınıza geldi mi? Otomobilin alt tabanında, tam da şanzımanın debriyaj çatalıyla birleştiği o ıslak alanda biriken hidrolik sıvısı, alt merkezin pes ettiğinin en net, en somut kanıtıdır. Fren hidroliğiyle aynı depoyu paylaşan bu sistemde, sızdıran bir alt merkez sadece debriyajı bozmakla kalmaz, zamanla fren hidrolik seviyesinin de düşmesine yol açar. Parçanın etrafında yağlı, yapışkan ve kendine has kokusu olan o sıvıyı gördüğünüz an bilin ki sızdırmazlık elemanları ömrünü tamamlamıştır. Yağ kaçıran bir hidrolik silindirin basınç üretmesini beklemek, altı delik bir kovayla su taşımaya benzer; ne kadar pompalarsanız pompalayın o basınç bir yerden kaçacaktır.
Bazen sorun hidrolik sıvısının dışarı sızması değil, sistemin içine hava kabarcıklarının sızmasıdır. Hidrolik hatların içerisine giren ufacık bir hava kabarcığı bile gaz gibi sıkışabildiği için, ayağınızın pedalda hissettiği o sertlik bir anda pamuk gibi yumuşak ve tutarsız bir hal alır. Pedala basarsınız, bir noktada kavrama yapar gibi olur ama sonra kavrama noktası sürekli değişir; bazen en altta kavramaya çalışır, bazen ortada. Bu durum trafikte santim santim ilerlerken arabayı sürekli stop ettirmenize veya öndeki araca güm diye vuracakmış gibi hissetmenize neden olur. Bir sistemde hidrolik yerine hava sıkışıyorsa, mekanik tepkilerin sapıtması son derece doğaldır zira sıvılar sıkıştırılamaz ama hava çok rahat sıkışır.
Uzun yolda sabit hızla giderken her şey çok güzel görünebilir, ta ki otobandan çıkıp ilk ışıklara geldiğinizde pedala basana kadar. Uzun süre basılmayan debriyaj pedalı, alt merkezdeki iç kaçak nedeniyle basıncı tamamen kaybetmiş olabilir ve siz durmak istediğinizde pedalın bomboş çöktüğünü fark edersiniz. Böyle bir durumda paniklemeden pedalı birkaç kez üst üste pompalayarak geçici bir basınç oluşturmayı denemek reflex haline gelmelidir. Ancak bu sadece sizi en yakın güvenli noktaya kadar idare edecek geçici bir göz boyamadır, sorunu çözmez. Belli ki o silindirin içindeki piston artık sıvıyı arkasında tutamıyor, bypass yapıyor ve kendi içinde devirdaim ettiriyordur.
Aşınmış bir debriyaj alt merkeziyle yola devam etmek, zamanla sadece pedalı değil, şanzımanın senkronmeçlerini ve baskı balatayı da beraberinde götüren pahalı bir domino etkisini başlatır. Ayırmayan bir debriyajla vites değiştirmeye çalışmak, dişlileri zımpara kâğıdına sürtmekten farksızdır. Ufacık bir silindir ve bir iki conta yüzünden koskoca şanzımanı indirmek zorunda kalmak istemiyorsanız, pedalın hissiyatındaki en ufak bir gariplikte kulak kabartmak gerekir. Hidrolik sistemler yavaş yavaş belirti verir, birdenbire patlamaz genellikle; önce pedal yumuşar, sonra vites sertleşir, en son da pedal tabana yapışır kalır...
Vites kolunu birinci vitese takmaya çalışırken şanzımandan gelen o ciğer sökücü gıcırtı sesini duymak bir sürücünün yaşayabileceği en gergin anlardan biridir muhtemelen. Debriyaj alt merkezi sızdırmaya başladığında veya içindeki o minik kauçuk contalar aşındığında, pedala ne kadar sert basarsanız basın sistem baskı balatayı volandan tam olarak ayıramaz. Ayırma işlemi yarım kaldığı için de dişliler birbiriyle dönmeye devam ederken siz vitesi zorlarsınız, şanzıman adeta direnir, cırtlar, geçmek bilmez. Hele ki kırmızı ışıkta durdunuz, vitesi boşa aldınız diyelim, tekrar birinci vitese takmak tam bir işkenceye dönüşebilir. Baskı balatanın tam ayrılmaması mekanik bir direnç yaratır; sanki araba siz daha hareket etmeden gitmek istiyormuş gibi hafifçe öne doğru atılmaya çalışır.
Sürücü koltuğunun altına doğru eğilip bakmak ya da aracın altına göz gezdirmek hiç aklınıza geldi mi? Otomobilin alt tabanında, tam da şanzımanın debriyaj çatalıyla birleştiği o ıslak alanda biriken hidrolik sıvısı, alt merkezin pes ettiğinin en net, en somut kanıtıdır. Fren hidroliğiyle aynı depoyu paylaşan bu sistemde, sızdıran bir alt merkez sadece debriyajı bozmakla kalmaz, zamanla fren hidrolik seviyesinin de düşmesine yol açar. Parçanın etrafında yağlı, yapışkan ve kendine has kokusu olan o sıvıyı gördüğünüz an bilin ki sızdırmazlık elemanları ömrünü tamamlamıştır. Yağ kaçıran bir hidrolik silindirin basınç üretmesini beklemek, altı delik bir kovayla su taşımaya benzer; ne kadar pompalarsanız pompalayın o basınç bir yerden kaçacaktır.
Bazen sorun hidrolik sıvısının dışarı sızması değil, sistemin içine hava kabarcıklarının sızmasıdır. Hidrolik hatların içerisine giren ufacık bir hava kabarcığı bile gaz gibi sıkışabildiği için, ayağınızın pedalda hissettiği o sertlik bir anda pamuk gibi yumuşak ve tutarsız bir hal alır. Pedala basarsınız, bir noktada kavrama yapar gibi olur ama sonra kavrama noktası sürekli değişir; bazen en altta kavramaya çalışır, bazen ortada. Bu durum trafikte santim santim ilerlerken arabayı sürekli stop ettirmenize veya öndeki araca güm diye vuracakmış gibi hissetmenize neden olur. Bir sistemde hidrolik yerine hava sıkışıyorsa, mekanik tepkilerin sapıtması son derece doğaldır zira sıvılar sıkıştırılamaz ama hava çok rahat sıkışır.
Uzun yolda sabit hızla giderken her şey çok güzel görünebilir, ta ki otobandan çıkıp ilk ışıklara geldiğinizde pedala basana kadar. Uzun süre basılmayan debriyaj pedalı, alt merkezdeki iç kaçak nedeniyle basıncı tamamen kaybetmiş olabilir ve siz durmak istediğinizde pedalın bomboş çöktüğünü fark edersiniz. Böyle bir durumda paniklemeden pedalı birkaç kez üst üste pompalayarak geçici bir basınç oluşturmayı denemek reflex haline gelmelidir. Ancak bu sadece sizi en yakın güvenli noktaya kadar idare edecek geçici bir göz boyamadır, sorunu çözmez. Belli ki o silindirin içindeki piston artık sıvıyı arkasında tutamıyor, bypass yapıyor ve kendi içinde devirdaim ettiriyordur.
Aşınmış bir debriyaj alt merkeziyle yola devam etmek, zamanla sadece pedalı değil, şanzımanın senkronmeçlerini ve baskı balatayı da beraberinde götüren pahalı bir domino etkisini başlatır. Ayırmayan bir debriyajla vites değiştirmeye çalışmak, dişlileri zımpara kâğıdına sürtmekten farksızdır. Ufacık bir silindir ve bir iki conta yüzünden koskoca şanzımanı indirmek zorunda kalmak istemiyorsanız, pedalın hissiyatındaki en ufak bir gariplikte kulak kabartmak gerekir. Hidrolik sistemler yavaş yavaş belirti verir, birdenbire patlamaz genellikle; önce pedal yumuşar, sonra vites sertleşir, en son da pedal tabana yapışır kalır...
